Luật sư cần bảo vệ thông tin khách hàng hay phải tố giác tội phạm?

Chiều 27.8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự luật Luật sư sửa đổi. Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự luật bổ sung tiêu chuẩn về bản lĩnh chính trị, có đạo đức tốt và liêm chính, bắt buộc bồi dưỡng hằng năm về nhận thức chính trị, chuyên môn. Đồng thời, cho phép giảng viên luật có thể trở thành luật sư.

ẢNH: QUOCHOI

Dự luật rút gọn quy trình trở thành luật sư từ 4 bước xuống 2 bước. Theo đó, gộp gia nhập đoàn và đăng ký tập sự thành gia nhập Đoàn luật sư để tập sự, gộp kiểm tra kết quả tập sự với cấp chứng chỉ hành nghề luật sư thành tổ chức kỳ thi quốc gia cấp chứng chỉ. 

Hội đồng thi do cơ quan quản lý nhà nước chủ trì, có sự tham gia của Liên đoàn Luật sư Việt Nam, cơ quan tiến hành tố tụng và chuyên gia...

Nêu ý kiến thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho hay, về tiêu chuẩn và điều kiện hành nghề của luật sư, thường trực ủy ban cơ bản tán thành việc bổ sung tiêu chuẩn đối với luật sư là "có bản lĩnh chính trị vững vàng…, kiên quyết bảo vệ công lý, liêm chính và trung thực".

Tuy nhiên, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, làm rõ tiêu chuẩn này tại dự thảo nghị định để bảo đảm phù hợp, thống nhất trong thực tiễn thi hành luật. Bên cạnh đó, có ý kiến cho rằng, việc đặt tiêu chuẩn "kiên quyết bảo vệ công lý, liêm chính và trung thực" như với một số chức danh tư pháp trong bộ máy nhà nước cần được nghiên cứu kỹ lưỡng hơn.

Về kỳ thi quốc gia và tính tự quản, cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc việc chuyển giao thẩm quyền tổ chức kỳ thi từ Liên đoàn Luật sư sang cơ quan nhà nước. Việc này cần đối chiếu kỹ với chủ trương tại Kết luận 69 về việc "phát huy trách nhiệm tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư", đồng thời tránh làm phát sinh thêm kinh phí và bộ máy hành chính nhà nước. 

Xác định rõ giới hạn, tránh tình thế "tiến thoái lưỡng nan"

Góp ý sau đó, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên chỉ rõ tình thế "tiến thoái lưỡng nan" của luật sư xuất phát từ sự xung đột trực tiếp giữa nghĩa vụ bảo vệ thông tin khách hàng và trách nhiệm hình sự về việc tố giác tội phạm.

Ông nêu điều 6 của dự luật quy định nghiêm cấm luật sư sử dụng thông tin từ khách hàng để gây bất lợi cho chính khách hàng đó trong vụ việc khác. Tuy nhiên, khoản 3 điều 19 bộ luật Hình sự hiện hành lại quy định người bào chữa phải chịu trách nhiệm hình sự nếu không tố giác thân chủ về các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng khác.

Phó chủ tịch Quốc hội cho rằng, sự chồng chéo này đặt luật sư vào một tình thế cực kỳ khó xử khi phải lựa chọn giữa việc giữ bí mật thông tin cho thân chủ để tuân thủ đạo đức nghề nghiệp và luật Luật sư; hay tố giác thân chủ để tránh bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

ẢNH: QUOCHOI

Nếu pháp luật không xác định rõ giới hạn của từng nghĩa vụ, luật sư sẽ liên tục đối mặt với rủi ro pháp lý. Do đó, ông Diên đề xuất xác định rõ các trường hợp ngoại lệ của nghĩa vụ bảo mật ngay trong dự luật Luật sư, đồng thời xây dựng cơ chế bảo vệ luật sư khi họ thực hiện đúng quy định của pháp luật.

Cùng với đó, giới hạn nghĩa vụ tố giác tội phạm của người bào chữa bằng cách nghiên cứu sửa đổi khoản 3 điều 19 bộ luật Hình sự theo hướng chỉ bắt buộc tố giác với những tội phạm đang xảy ra hoặc sắp xảy ra.

Với những tội phạm đã kết thúc, cần phải giữ nguyên nghĩa vụ bảo mật thông tin của luật sư nhằm bảo đảm an toàn pháp lý cho khách hàng cũng như bảo đảm quyền bào chữa được thực hiện một cách thực chất trong thực tế.

Về tiêu chuẩn bản lĩnh chính trị vững vàng của luật sư, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ là điểm mấu chốt, phù hợp với Nghị quyết 27 của Trung ương và các kết luận của Đảng về xây dựng đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng...

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý phải tính khi ban hành nếu tiêu chuẩn mang tính định tính cao sẽ khó lượng hóa và có nguy cơ tạo tùy nghi khi cấp, thu hồi chứng chỉ hành nghề..."Việc này hết sức đề phòng hoặc tâm lý tự kiểm duyệt, luật sư e ngại nhận các vụ án nhạy cảm vì sợ bị diễn giải thiếu bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp", Chủ tịch Quốc hội nêu và đề nghị trong định nghĩa có thể cụ thể thành các tiêu chí đo lường được với các tiêu chuẩn luật sư.