Miền Bắc chủ động ứng phó mùa mưa đá dị thường

Thiệt hại chỉ sau bão, lũ quét, sạt lở đất

Sau hơn 1 tuần xảy ra mưa đá vào chiều tối 2.5, nhiều người dân ở xã Yên Trạch, Thái Nguyên vẫn chưa hết bàng hoàng khi nhớ lại cảnh mây đen kịt trên bầu trời, giông lốc kéo đến, gió mạnh như bão, rồi mưa đá rào rào trút xuống.

Trong số những hộ có nhà bị sập hoàn toàn, ông Lường Trung Ngọc (68 tuổi), xóm Làng Nông, cho biết địa phương từng xảy ra mưa đá nhưng những lần trước hạt đá chỉ to bằng hạt ngô, to hơn nữa là bằng đầu ngón tay cái. 

ẢNH: NVCC

"Trận mưa đá chiều tối 2.5 phải nói là khủng khiếp. Mưa đá rầm rập trút xuống, gió rất mạnh. Tôi đi cất quần áo xong, vừa xuống tầng 1 thì nhà sàn bị sập mái. May không bị cột nhà đổ trúng, 2 vợ chồng lóp ngóp bò thoát ra ngoài thì hứng trọn cơn mưa đá. 

Viên đá to như quả trứng vịt rơi trúng người như có người ném, vợ chồng chỉ biết đưa 2 tay ôm bảo vệ đỉnh đầu rồi chạy về phía nhà tắm, hôm sau người nhiều chỗ thâm tím hết cả", ông Ngọc kể lại.

Theo ông Ngọc, sau trận mưa đá, xóm Làng Nông hoang tàn. Mức độ thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng của trận mưa đá, giông lốc cũng được ghi nhận trong báo cáo của UBND xã Yên Trạch. 

Địa phương này thống kê có gần 700 nhà dân, hàng quán, nhà xưởng bị sập đổ, hư hỏng. Tổng thiệt hại trên 50 tỉ đồng. Cùng đó, hàng loạt công trình hạ tầng y tế, trường học, hệ thống điện bị tốc mái, gãy đổ thiệt hại khoảng 16 tỉ đồng; gần 400 ha lúa, hoa màu, cây ăn quả, cây lâm nghiệp… là sinh kế của người dân cũng bị vùi dập hoàn toàn, thiệt hại khoảng 15 tỉ đồng.

Trực tiếp kiểm tra hiện trường chỉ đạo công tác khắc phục hậu quả ngay sau khi xảy ra thiên tai, bà Nguyễn Thu Hương, Chủ tịch UBND xã Yên Trạch, tỉnh Thái Nguyên bàng hoàng khi chứng kiến những hạt đá to như quả trứng gà và thiệt hại nặng nề người dân địa phương phải gánh chịu. 

"Chỉ sau trận mưa đá, giông lốc đã thiệt hại 80 tỉ đồng. Đây là thiệt hại vô cùng lớn ở một xã thuần nông như Yên Trạch. Phần lớn diện tích hoa mùa, lúa, ngô bị dập nát hoàn toàn, không thể khôi phục sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, thu nhập của người dân", bà Hương nói.

ẢNH: NVCC

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho hay, từ đầu năm đến nay đã ghi nhận mưa đá, giông lốc xảy ra tập trung ở vùng núi, trung du phía bắc các tỉnh: Lào Cai, Điện Biên, Sơn La, Thái Nguyên, Phú Thọ, Tuyên Quang, Hà Nội, Nghệ An, Hà Tĩnh và Thanh Hóa. Tần suất xảy ra mưa đá, giông lốc đến thời điểm hiện tại nhiều hơn so với trung bình nhiều năm.

Đặc biệt, đợt mưa đá cường độ mạnh, xảy ra trên diện rộng và tập trung trong khoảng thời gian ngắn chiều tối 2.5, tối và đêm 3.5 ở Thái Nguyên, Phú Thọ, Lào Cai, Tuyên Quang, Hà Nội, Nghệ An là diễn biến khá hiếm gặp, bất thường.

Ông Nguyễn Xuân Tùng, Phó trưởng phòng Ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai, Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai (Bộ NN-MT), cho biết từ đầu năm đến nay, giông lốc, sét, mưa đá làm 9 người chết, gần 13.000 nhà bị tốc mái, hư hại. Mưa đá với kích thước lớn tại các tỉnh Phú Thọ, Thái Nguyên cũng là hiện tượng hiếm gặp vào thời điểm đầu tháng 5.

"Thống kê 10 năm gần đây, trung bình mỗi năm, giông lốc, sét, mưa đá khiến 55 người chết (chiếm 24% thiệt hại về người do thiên tai); thiệt hại kinh tế khoảng 460 tỉ đồng/năm (chủ yếu về nhà ở, lúa, hoa màu). Như vậy, thiệt hại về người do lốc, sét, mưa đá gây ra chỉ đứng sau bão, lũ, ngập lụt, lũ quét, sạt lở đất", ông Tùng nói.

Khó dự báo mưa đá, phải chủ động ứng phó

Ghi nhận tại P.Mộc Châu (Sơn La), nhiều hộ dân đầu tư hệ thống lưới phòng chống mưa đá, bảo vệ an toàn cho vườn mận trong nhiều năm nay.

Ông Vũ Đức Phú, chủ vườn mận rộng 1,5 ha ở Tổ dân phố số 4, P.Mộc Châu, cho biết trận mưa đá năm 2020 khiến nhiều hộ dân trắng tay. Ngay trong mùa vụ năm 2021, nhiều hộ nghiên cứu đầu tư hệ thống cột chống, giăng lưới ngăn mưa đá. Gia đình ông Phúc đầu tư vài chục triệu đồng để chôn cột sắt, phủ lưới. Từ 2021 đến nay, Mộc Châu thường xuyên xảy ra mưa đá nhưng các vườn mận có lưới đều được bảo vệ an toàn.

ẢNH: VŨ QUÝ

"Nếu chọn loại lưới tốt, chôn cọc sắt thì độ bền công trình có thể đạt trên 10 năm. Chủ vườn sẽ tính toán vị trí chôn cọc theo kích thước khác nhau, để giảm lực tác động của mưa đá không gây sập giàn, hiệu quả bảo vệ cây trồng đạt trên 90%", ông Phú nói và cho biết, không chỉ cây mận, nhiều diện tích rau, hoa màu ở Mộc Châu đều được đầu tư lưới bảo vệ khi những năm gần đây mưa đá xuất hiện thường xuyên.

Chia sẻ với Thanh Niên, ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, cho biết mưa đá là hiện tượng có quy mô rất nhỏ và biến đổi cực nhanh trong các đám mây giông mạnh. Việc dự báo chính xác kích thước hạt đá hay điểm rơi cụ thể vẫn là một thách thức lớn và chưa thể thực hiện được. Các hệ thống quan trắc như radar thời tiết chủ yếu giúp nhận diện vùng mây giông mạnh, chứ không thể đo trực tiếp kích thước hạt đá.

Trong khi đó, địa hình đặc biệt ở vùng núi làm cho phạm vi, cường độ mưa đá có thể thay đổi rất nhanh trên không gian hẹp nên dự báo hiện nay chủ yếu dừng ở mức cảnh báo khả năng xảy ra mưa đá trong các bản tin giông, theo khu vực và trong khoảng thời gian ngắn trước khi hiện tượng xuất hiện.

Tuy nhiên, ông Khiêm lưu ý, mưa đá thường đi kèm những dấu hiệu khá đặc trưng mà người dân có thể chủ động nhận biết, như bầu trời xuất hiện mây giông phát triển mạnh, không khí chuyển từ oi nóng sang mát lạnh rất nhanh, gió giật mạnh, mưa rào lớn kèm theo sấm sét dày. Khi xuất hiện những dấu hiệu này, người dân nên nhanh chóng tìm nơi trú ẩn an toàn, tránh ở ngoài trời hoặc dưới cây lớn.

Còn theo ông Nguyễn Xuân Tùng, thực tế công tác diễn tập ứng phó mới chỉ tập trung vào các loại hình thiên tai xảy ra trong phạm vi rộng, nguy cơ thiệt hại lớn như: bão, lũ, lũ quét, sạt lở đất… Giông lốc, sét, mưa đá là các loại hình thiên tai thường hình thành nhanh, xảy ra trong thời gian ngắn và trong phạm vi nhỏ hẹp hơn, nhưng trước thiệt hại nặng nề ghi nhận những năm gần đây, các địa phương cũng cần quan tâm xây dựng phương án, tổ chức diễn tập để người dân nâng cao nhận thức, giảm thiểu thiệt hại.

"Ở các vùng thường xảy ra giông lốc, mưa đá, người dân có thể xem xét chuyển đổi từ mái nhà fibro xi măng sang các tấm lợp bền, chắc hơn như mái tôn, mái bê tông. Trường hợp chưa chuyển đổi thì có thể gia cố bằng các vật liệu sẵn có tại địa phương như: rơm, rạ, lá cọ… lên trên mái fibro xi măng để giảm thiệt hại khi có mưa đá", ông Tùng khuyến cáo.