Mưa một đêm, trắng cả ao cua: Nghề ương cua giống Cà Mau đánh cược với thiên nhiên

Giai đoạn cua giống còn... "đuôi"

Với nhiều người tiêu dùng, cua chỉ xuất hiện khi đã là cua thương phẩm chắc thịt, béo gạch. Ít ai biết rằng, trước khi trở thành cua giống ở các cỡ "cua tiêu", "cua dưa", "cua me" – tức những con cua nhỏ bằng hạt tiêu, hạt dưa, hạt me để thả nuôi – con cua phải trải qua một giai đoạn đặc biệt mang tên "con mê", khi nó vẫn còn… đuôi.

Theo người làm nghề, "con mê" là cua con đã có đầy đủ ngoe càng nhưng phần yếm chưa úp sát vào bụng, nhìn như còn đuôi. Thực chất, đó là giai đoạn cua chưa phát triển hoàn chỉnh. Sau thêm vài lần lột xác, yếm úp vào bụng, "đuôi" biến mất, cua mới chính thức trở thành cua con đủ tiêu chuẩn xuất bán.

ẢNH: G.B

Tuy nhiên, để đi được tới giai đoạn ấy, hành trình của cua giống là chuỗi thử thách kéo dài từ khi còn là ấu trùng li ti, nhỏ như loăng quăng trong nước.

"Mọi thứ bắt đầu từ cua mẹ. Trong các trại sản xuất giống, cua mẹ được chọn lọc rất kỹ, phải đủ cân nặng, đủ chất lượng gạch son. Mỗi con được nuôi riêng trong một thùng, có chế độ ăn riêng, được "vỗ cua" để kích thích phát triển trứng.

ẢNH: G.B

Cua mẹ ở giai đoạn từ gạch sang ôm trứng rất hung dữ. Mỗi ngày cua mẹ được người nuôi "tắm" bằng bàn chải đánh răng (để loại bỏ các loại ký sinh bám trên vỏ cua mẹ). Đây là công việc không hề nhẹ nhàng, bị cua kẹp, chảy máu là chuyện thường gặp, gần như trở thành một phần của nghề.

Khi cua mẹ ôm trứng đủ ngày, người nuôi cho cát biển vào thùng để cua "làm tổ". Trứng rời yếm, nở thành hàng triệu ấu trùng li ti, chưa có càng, chưa định hình hình dáng cua. Từ thời điểm này, rủi ro bắt đầu tăng lên theo từng giờ.

Những bể nước nhỏ và những đêm không ngủ 

Ở Cà Mau, nghề ương cua giống thường gắn với những ao nước rất nhỏ, chỉ khoảng 4 - 6 m², sâu vài gang tay. Ao được trải bạt, lắp ống dẫn nước, ô xy và che lưới để giảm nắng. Không gian nhỏ hẹp ấy là nơi sinh mệnh của hàng triệu con cua non được gửi gắm.

ẢNH: G.B

Với người ương cua, một vụ nuôi không được tính bằng ngày hay tháng, mà bằng những đêm không ngủ. Ban ngày, họ vẫn làm các công việc khác. Ban đêm mới là lúc căng thẳng nhất.

Khi cua còn là ấu trùng hoặc mới qua giai đoạn "mê", chỉ một thay đổi rất nhỏ về độ mặn cũng có thể khiến cả ao cua gặp rủi ro. Nhất là những cơn mưa trái mùa là những mối nguy có thể xóa trắng công sức của cả vụ ương chỉ trong vài giờ. Người ương cua không ngủ sâu. Nhiều đêm, họ chợp mắt rồi bật dậy khi nghe tiếng mưa hoặc cảm nhận gió đổi hướng. Với họ, mưa còn là tín hiệu báo nguy.

Giai đoạn căng thẳng nhất của một vụ ương là những ngày đầu. Từ hàng triệu ấu trùng thả xuống ao, chỉ một tỷ lệ rất nhỏ có thể sống sót để trở thành cua giống. Người làm nghề hiểu rõ điều đó nên mọi biến động của nước đều được theo dõi sát sao, mọi thao tác đều phải tính bằng phút.

ẢNH: G.B

Một đêm mưa trái mùa có thể làm hạ độ mặn đột ngột, cua non bị sốc và chết nhanh. Có những vụ, chỉ sau một đêm, ao cua gần như trống rỗng. Khi cua đã yếu, người nuôi chỉ biết đứng nhìn, bởi không còn cách nào cứu kịp.

Anh Nguyễn Văn Niêm (ở xã Năm Căn, Cà Mau), người có thâm niên ương cua giống chia sẻ: "Rủi ro này thường tập trung vào mùa mưa, kéo dài 1 - 2 tháng trong năm. Những tháng còn lại, điều kiện ổn định hơn nhưng vẫn không cho phép chủ quan. Mỗi đêm trôi qua yên ổn là một đêm giữ được hy vọng. Nếu cua vẫn bơi, vẫn bám tốt, coi như một đêm được giữ trọn. Giữ được một đêm yên là giữ được cả vụ ương phía trước".

Nghề không có giáo trình 

Giữ được một vụ ương cua không chỉ nhờ thời tiết thuận lợi. Nghề này không có giáo trình, không có công thức cố định. Mọi kỹ thuật đều nằm ở kinh nghiệm, trực giác và những vụ mất trắng đã trải qua.

Người lành nghề chỉ cần nhìn màu nước đã biết ao ổn hay không, ngửi mùi là đoán được vi sinh trong ao khỏe hay yếu, quan sát cách cua bơi, bám để quyết định nên giữ nước hay thay nước. Cùng một con nước, cùng loại ao, người mới làm có thể thất bại liên tiếp, trong khi người có kinh nghiệm chỉ cần nhìn ao là biết nên tiếp tục hay dừng lại.

ẢNH: G.B

"Nghề ương cua giống không dành cho người nóng vội. Đây là nghề giữ sự sống ở giai đoạn mong manh nhất, nơi kỹ thuật không thể học nhanh và cũng không thể truyền hết bằng lời", ông Nguyễn Đức Phú - chủ trại ương cua giống ở xã Tam Giang, Cà Mau nói.

Là người gắn bó lâu năm với nghề, ông Nguyễn Văn Màu (ở xã Tân Ân, Cà Mau) cho biết từ khi bắt cua mê chỉ mất khoảng 15 - 20 ngày là có thể xuất bán. Gia đình ông duy trì hàng chục hầm cua, nhưng thu nhập không tháng nào giống tháng nào, bởi nghề này phụ thuộc rất lớn vào con nước và thời tiết.

ẢNH: G.B

Hiện cua giống có ba cỡ chính là cua tiêu, cua dưa và cua me, giá dao động từ 250 - 350 đồng/con tùy loại.

Giữ mầm sống cho một ngành hàng ngàn tỉ

Theo UBND tỉnh Cà Mau, hiện toàn tỉnh có khoảng 365.000 ha nuôi cua xen canh trong vuông tôm, với sản lượng ước đạt hơn 31.000 tấn mỗi năm. Định hướng đến năm 2030, địa phương đặt mục tiêu nâng tổng sản lượng cua lên khoảng 36.500 tấn, đồng thời đẩy mạnh xuất khẩu và phát triển các chuỗi liên kết tiêu thụ, phấn đấu đưa tỷ lệ cua tham gia chuỗi đạt từ 30% sản lượng trở lên. Qua đó mang lại nguồn thu cho địa phương lên đến hàng ngàn tỉ đồng mỗi năm.

ẢNH: G.B

Mỗi con cua thương phẩm đều bắt đầu từ những ao ương giống và ít ai nhìn thấy phía sau một con cua lớn là hàng triệu sinh mệnh đã không vượt qua được những ngày đầu mong manh.

Cua giống không phải là sản phẩm nông nghiệp thông thường. Đó là một chuỗi sinh mệnh mong manh, được giữ lại bằng kinh nghiệm, trực giác và sự nhẫn nại của người làm nghề. Mỗi đêm thức trắng bên ao, họ không chỉ giữ cua, mà giữ cả kế sinh nhai của mình và nền móng cho ngành cua Cà Mau.