Mưa nắng bất thường khắp nơi

Nam bộ mưa nắng bất thường

Tuần qua, thời tiết TP.HCM diễn biến lạ. Những ngày trong tuần nắng nóng, giữa trưa trời khá oi bức với mức nhiệt cao nhất đến 35 - 36 độ C. Điều này khiến nhiều người tin rằng mùa mưa thật sự đã kết thúc sớm đúng như dự báo. Nhưng bất ngờ vào cuối tuần trời lại chuyển mưa giông. Đợt mưa xuất hiện nhiều nơi ở Nam bộ bắt đầu từ chiều tối 14 và kéo dài đến sáng 15.11. Tại TP.HCM, nhiều khu vực mưa kéo dài đến gần giữa trưa. Sáng 15.11, bầu trời mây đen xám xịt, mưa rả rích, chẳng khác nào đang giữa cao điểm mùa mưa. Tại địa phương lân cận như Đồng Nai, nhiều nơi như Long Thành, Cẩm Mỹ, Trảng Bom… thậm chí xuất hiện mưa lớn gây ngập nặng một số khu vực. Tuy nhiên tới đầu giờ chiều, nắng nóng gay gắt quay trở lại như những ngày giữa mùa khô.

ẢNH: CHÍ NHÂN

Theo Đài khí tượng thủy văn Nam bộ, đợt mưa này do nhiễu động gió đông trên cao hoạt động yếu, gây mưa giông rải rác, mưa lớn chỉ xuất hiện cục bộ ở một số khu vực. Nhiễu động suy yếu dần và mưa cũng giảm cả về diện và lượng trên khu vực Nam bộ từ ngày 16 - 17.11. Từ ngày 18.11 trở đi, mưa giảm dần và nắng nóng quay trở lại. Xu hướng nắng gay gắt vào buổi trưa với mức nhiệt cao nhất phổ biến từ 31 - 34 độ C, có nơi trên 34 độ C sẽ phổ biến. Đáng chú ý, cùng lúc đó những đợt không khí lạnh ở phía bắc tràn xuống nước ta và liên tục tăng cường. Khoảng ngày 20.11, không khí lạnh khuếch tán sâu xuống phía nam, khiến nhiệt độ về đêm ở Nam bộ, nhất là khu vực miền Đông giảm xuống còn từ 23 - 26 độ C, tạo cảm giác se lạnh về đêm và sáng.

Từ nay đến cuối tháng, mưa giông chủ yếu xuất hiện rải rác về chiều và tối ở một số khu vực, đặc biệt là vùng biên giới tây nam. Các khu vực còn lại phổ biến ít mưa, ngày nắng; có nơi nắng nóng khá gay gắt, đặc biệt ở miền Đông.

Mùa thu Bắc bộ ấm hơn đến 3 độ C

Trong khi đó ở Bắc bộ lại trải qua những ngày mùa thu ấm hơn bình thường rất nhiều. Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn quốc gia (NCHMF) cho biết trong tháng 10, nhiệt độ trung bình trên hầu khắp cả nước phổ biến cao hơn từ 1 - 2 độ C so với nhiều năm, riêng khu vực Bắc bộ cao hơn 2 - 3 độ C. Tình trạng nền nhiệt cao duy trì trong nửa đầu tháng 11 trên khắp cả nước, hơn trung bình nhiều năm cùng thời kỳ từ 1 - 2 độ C; riêng một số nơi thuộc vùng núi phía bắc cao hơn trên 2 độ C.

Nền nhiệt cao góp phần gây nên những ngày nắng nóng bất thường với mức nhiệt cao nhất đến 37 - 38 độ C. Cụ thể, tại Yên Châu (Sơn La) ngày 3 và 24.10 nhiệt độ cao nhất đến 38,3 độ C, vượt giá trị lịch sử năm 2019 đến 0,8 độ C. Hay tại trạm Láng (Hà Nội) 37,1 độ C ghi nhận vào ngày 2.10, cao hơn 0,7 độ C so với năm 2023. Trong những ngày đầu tháng 11, Yên Châu tiếp tục ghi nhận mức nhiệt cao kỷ lục 37,8 độ C (ngày 4.11), cao hơn so với mức nhiệt cao kỷ lục từng ghi nhận trong tháng 11.2017 đến 1,6 độ C.

Cùng với xu hướng nhiệt độ ấm lên bất thường thì mưa cũng phân bố không đồng đều giữa các khu vực. Trong tháng 10, lượng mưa tại Bắc bộ và một số nơi ở Tây nguyên thấp hơn trung bình nhiều năm từ 40 - 90%; các khu vực còn lại phổ biến thấp hơn 20 - 50%. Đến nửa đầu tháng 11, mưa lại tăng từ 3 - 5 lần ở Bắc bộ cùng với khu vực Thanh Hóa - Nghệ An. Đặc biệt đợt mưa lớn từ ngày 6 - 13.11 tại khu vực từ nam Hà Tĩnh đến Huế và duyên hải Nam Trung bộ đạt mức rất cao, phổ biến từ 150 - 250 mm, có nơi trên 600 mm, đặc biệt Trà My đạt 969 mm.

Trên phạm vi toàn cầu, theo Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), nhiệt độ trung bình tháng 10.2026 cao hơn mức trung bình của thế kỷ 20 đến 1,43 độ C. Đây là mức chênh lệch nhiệt độ cao nhất từng được ghi nhận kể từ tháng 10.1850; cao hơn kỷ lục trước đó ghi nhận năm 2023 là 0,08 độ C. Châu Á cùng một số khu vực khác như Nam Mỹ, châu Phi, Nam Cực có mức tăng trung bình đến 2 độ C, trong khi các khu vực khác lại lạnh hơn bình thường. Sự mất cân bằng năng lượng của trái đất đang gia tăng, gây đảo lộn hệ thống hoàn lưu khí quyển. Hiện tượng El Nino thường làm tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu hằng năm thêm khoảng 0,1 - 0,2 độ C. Với xu hướng hiện tại nhiều khả năng năm 2026 sẽ trở thành năm ấm nhất lịch sử.

Siêu El Nino có khả năng đạt đỉnh trong tháng 12

Cục Quản lý đại dương và khí quyển Mỹ (NOAA) thông tin, El Nino đang có cường độ rất mạnh, có thể đạt đỉnh trong tháng 12.2026 và duy trì cường độ rất mạnh đến tháng 2, thậm chí là tháng 3.2027, sau đó suy yếu dần trong những tháng tiếp theo. Đáng chú ý, chỉ số RONI (mức nhiệt độ trung bình 3 tháng liên tiếp) tại khu vực Nino 3,4 đã đạt mức cao hơn bình thường 2 độ C, có khả năng vượt qua mốc 2,3 độ C của đợt El Nino kỷ lục năm 2015 - 2016, để trở thành sự kiện mạnh nhất lịch sử.

Trong bối cảnh đó, NCHMF dự báo từ tháng 12.2026 - 2.2027, nhiệt độ trung bình trên cả nước được nhận định cao hơn trung bình nhiều năm từ 1 - 2 độ C, có nơi cao hơn 2 độ C. Khả năng gây tác động mạnh đến khu vực Tây nguyên và Nam bộ khi bước vào mùa khô. Các đợt không khí lạnh hoạt động yếu hơn trung bình nhiều năm; số ngày rét đậm, rét hại ít hơn và muộn hơn quy luật. Tuy nhiên, vẫn có khả năng xuất hiện các đợt lạnh với mức giảm nhiệt mạnh nhưng ngắn ngày.

Ngược lại, các tỉnh thành miền Trung tổng lượng mưa có thể thiếu hụt lớn. Tháng 12.2026, khu vực duyên hải Nam Trung bộ có thể thiếu hụt 50 - 150 mm so với trung bình nhiều năm; khu vực từ nam Quảng Trị đến Huế thiếu 20 - 40 mm. Tây nguyên và Nam bộ cũng thấp hơn 10 - 20 mm. Sang tháng 1 - 2.2027, Tây nguyên và Nam bộ phổ biến ít mưa. Từ khoảng tháng 2.2027, Nam bộ và đặc biệt là các tỉnh miền Đông có khả năng xuất hiện nắng nóng gay gắt, sớm hơn so với trung bình nhiều năm. Nguy cơ thời tiết khô nóng tiếp tục gia tăng trong giai đoạn từ tháng 3 - 5.2027. Từ tháng 4 - 5.2027, nắng nóng mở rộng và gia tăng tại Bắc và Trung bộ. Điều này cũng đồng nghĩa với mùa khô ở Nam bộ sẽ kéo dài hơn bình thường, nền nhiệt cao và lượng mưa thiếu hụt khiến nắng nóng càng gay gắt hơn.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia khuyến cáo người dân và chính quyền các địa phương không vì một vài trận mưa cuối mùa mà chủ quan; phải hết sức chủ động ứng phó, tích trữ nước ngọt phục vụ sinh hoạt và sản xuất. Đặc biệt ở khu vực ĐBSCL, khi mặn chưa xâm nhập sâu vào các nhánh sông cần tranh thủ trữ nước ngọt ngay từ bây giờ.