Mỹ dừng bay toàn quốc vì sự cố liên lạc: Kinh nghiệm gì cho không lưu Việt Nam?

Về nguyên nhân sơ bộ, Bộ trưởng Sean Duffy cho biết, hệ thống kiểm soát không lưu Mỹ vẫn đang sử dụng công nghệ viễn thông ghép kênh phân chia theo thời gian (TDM) dạng analog kiểu cũ. Dù không mất hoàn toàn liên lạc hay radar, các bộ định tuyến (router) đã bị quá tải và xuất ra dữ liệu không nhất quán, buộc cơ quan chức năng phải ngắt hệ thống. 

Bộ trưởng An ninh Nội địa Mỹ Markwayne Mullin khẳng định đây chỉ là sự cố viễn thông và chưa có dấu hiệu tấn công mạng hay phá hoại. Các cơ quan liên bang vẫn đang điều tra nguyên nhân gốc rễ, bao gồm khả năng cập nhật lỗi trên mạng liên lạc dùng riêng (theo nguồn tin CBS), sự thiếu tương thích giữa thiết bị cũ và công nghệ mới đang lắp đặt (theo Axios), hoặc mối liên hệ với hệ thống trí tuệ nhân tạo SMART vừa được FAA mở rộng dù nhà thầu phát triển đã phủ nhận (theo AP).

Theo số liệu của Flightradar24 do Reuters dẫn lại, hơn 4.700 chuyến bay đã bị hủy và khoảng 10.000 chuyến bị chậm trong ngày 13.11, cùng khoảng 700 chuyến của ngày 14.11 bị hủy trước. 

Từ khoảng 18 giờ, FAA bắt đầu cho phép khởi hành trở lại theo từng bước (ưu tiên các chuyến bay qua đại dương và đi Alaska, Hawaii) trước khi chính thức dỡ bỏ lệnh dừng bay toàn quốc vào lúc 20 giờ 15. 

Về giải pháp dài hạn, Quốc hội Mỹ đã phê duyệt 12,5 tỉ USD và chính quyền đang đề nghị cấp thêm khoảng 30 tỉ USD để hiện đại hóa hệ thống kiểm soát không lưu, trọng tâm là thay thế cáp đồng bằng cáp quang và nâng cấp hệ thống vô tuyến cũ.

Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) cho hay, đối với các nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay trên thế giới, sự cố tại Mỹ là lời cảnh tỉnh sâu sắc về độ tin cậy của hệ thống thông tin, dẫn đường, giám sát (CNS), đặc biệt trong giai đoạn chuyển giao từ công nghệ cũ sang công nghệ số. 

Việt Nam có hệ thống dự phòng bay độc lập

Về phía ngành không lưu Việt Nam, VATM đã lập tức rà soát, đối chiếu các bài học kinh nghiệm quốc tế với thực tiễn vận hành trong nước. 

Về giải pháp tổng thể hạ tầng thông tin và giám sát đa lớp, VATM xác định nguyên tắc tiên quyết là hệ thống dự phòng phải thực sự độc lập. Đường truyền chính và đường truyền dự phòng chỉ phát huy giá trị khi không dùng chung một tuyến cáp, một thiết bị chuyển mạch hay cùng một thế hệ công nghệ. 

VATM đang triển khai phương án dự phòng nhiều lớp cho hệ thống CNS (kết hợp giữa mạng cáp quang và mạng vệ tinh VSAT dùng riêng), đồng thời định kỳ rà soát tính độc lập về tuyến truyền dẫn, thiết bị và nhà cung cấp dịch vụ. 

Về hạ tầng cốt lõi, VATM đã đầu tư thay thế 10 hệ thống radar thế hệ mới, nâng cấp Trung tâm Kiểm soát đường dài (ACC) Hồ Chí Minh sau hơn 20 năm khai thác; kiểm soát chặt chẽ tiến độ chuyển đổi hệ thống quản lý không lưu (ATM) từ EuroCat-X sang ManagAir và đầu tư thay thế hệ thống tại ACC Hà Nội giai đoạn 2025 - 2030. 

Cùng với việc tổ chức trực kỹ thuật 24/7, bay hiệu chuẩn thành công hệ thống radar, ADS-B và đưa vào vận hành các hệ thống tự động D-ATIS, AWOS thế hệ mới tại cảng hàng không quốc tế Long Thành. VATM cũng đang hợp tác nghiên cứu giải pháp giám sát ADS-B qua vệ tinh (Space-Based ADS-B) nhằm thiết lập thêm lớp giám sát độc lập từ không gian, loại trừ nguy cơ gián đoạn khi hạ tầng mặt đất gặp sự cố.

Rút kinh nghiệm từ việc bộ định tuyến tại Mỹ vẫn chạy nhưng xuất dữ liệu sai, Trung tâm điều hành mạng số (Digital NOC) của VATM được định hướng giám sát trực tiếp chất lượng dữ liệu, cảnh báo sớm tải mạng bất thường và độ sai lệch dữ liệu radar, thoại để kíp trực chủ động chuyển sang phương thức dự phòng...