Mỹ - Iran kéo nhau vào vòng xoáy bất ổn

Ăn miếng trả miếng

Rạng sáng 12.7, quân đội Mỹ mở đợt tấn công thứ 3 trong vòng một tuần nhằm vào Iran, sau khi Mỹ cáo buộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) chặn tàu container M/V GFS Galaxy tại eo biển Hormuz, theo Reuters. 

Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết khoảng 140 mục tiêu bị nhắm đến, gồm trận địa tên lửa, UAV, kho đạn và cơ sở giám sát ven biển của Iran. Mỹ tuyên bố chiến dịch nhằm làm suy yếu khả năng Iran tấn công tàu dân sự và thương mại.

ẢNH: AFP

Phía Iran cùng ngày ghi nhận nhiều vụ nổ tại các thành phố phía nam. Nước này sau đó đáp trả bằng tên lửa đạn đạo và UAV nhằm vào mục tiêu liên quan Mỹ tại Jordan, Kuwait, Bahrain, Qatar và Oman, theo Al Jazeera. Iran cũng tuyên bố tập kích căn cứ Prince Hassan ở Jordan cùng các cơ sở radar, hậu cần của Mỹ tại vùng Vịnh. Việc mở rộng mục tiêu cho thấy Iran muốn buộc mạng lưới căn cứ Mỹ khắp vùng Vịnh cùng chịu trận.

Sự leo thang trên thực địa đi kèm những thông điệp quyết liệt từ 2 bên. Trong tuyên bố được Hãng thông tấn Fars đăng ngày 11.7, Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei nói việc trả thù cho cha ông, cố lãnh tụ Ali Khamenei, là "yêu cầu của dân tộc" và "nhất định phải được thực hiện". Ngày 12.7, nghị sĩ Iran Alaeddin Boroujerdi tuyên bố Nhà Trắng "sẽ không còn an toàn" đối với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Cùng ngày, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf khẳng định "thời kỳ của các thỏa thuận đơn phương đã chấm dứt", đồng thời cảnh báo Mỹ phải thực hiện cam kết hoặc "trả giá".

Trước đó, ông Trump dọa sẽ "tiêu diệt" Iran nếu Tehran thực hiện hoặc âm mưu ám sát ông. Trên CNN ngày 12.7, cựu đại tá không quân Mỹ Cedric Leighton mô tả các đòn đánh và phản đòn là một "nhịp điệu chiến đấu", nhằm duy trì sức ép nhưng chưa đẩy hai bên vào chiến tranh toàn diện. Tuy nhiên, khi phạm vi mục tiêu ngày càng mở rộng và ngôn từ trả đũa thêm gay gắt, nguy cơ tính toán sai lầm cũng tăng theo.

Hormuz trên bàn mặc cả

Trong khi đó, eo biển Hormuz vẫn là tâm điểm của kênh thương lượng giữa các bên. IRGC ngày 12.7 tuyên bố eo biển này sẽ bị phong tỏa cho đến khi Mỹ chấm dứt can thiệp vào khu vực. CENTCOM ngược lại khẳng định tàu thương mại vẫn tiếp tục qua lại. Bất đồng rõ ràng không chỉ nằm ở việc Hormuz mở hay đóng, mà còn ở quyền xác lập cơ chế vận hành tuyến hàng hải chiến lược này.

Trước đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 11.7 đến Muscat gặp người đồng cấp Oman Badr Albusaidi. Theo phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei, các đoàn pháp lý và kỹ thuật của 2 nước đã thảo luận về quản lý giao thông ở eo biển Hormuz. Qatar cũng tham dự với vai trò trung gian. Hiện Iran không chỉ muốn dùng Hormuz để gây sức ép, mà còn tìm cách đưa yêu sách kiểm soát eo biển vào một khuôn khổ đàm phán chính thức. Việc làm gián đoạn hoạt động vận tải giúp Iran gây sức ép đồng thời lên Mỹ, các nước vùng Vịnh và thị trường năng lượng toàn cầu. Trong khi đó, Mỹ đáp lại bằng các đòn quân sự, nhằm chứng minh Iran không thể biến ưu thế địa lý thành quyền chi phối hoạt động hàng hải quốc tế.

Dù vậy, giải pháp quân sự khó có thể tháo gỡ tận gốc cuộc khủng hoảng. Ông Ian Ralby, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm chiến lược hàng hải (Mỹ), nói với Al Jazeera rằng 2 phía đều quyết tâm tiếp tục làm suy yếu đối phương, tạo thành công thức cho một cuộc xung đột kéo dài.