Mỹ muốn du học sinh ở lại làm việc đóng 100.000 USD, có nên lo lắng?

Thông tin trên lần đầu được tờ The Washington Post tiết lộ, dẫn lời một nguồn thạo tin yêu cầu ẩn danh. Hiện đề xuất vẫn đang trong quá trình thảo luận và chưa được Nhà Trắng phê duyệt. Trả lời tờ The PIE News, người phát ngôn Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) nói "không chính sách nào nên được coi là chính thức đến khi được công bố", song không hề phủ nhận rằng phương án này đang được xem xét.

Cải tổ chương trình ở lại làm việc

Chương trình cho phép người học quốc tế ở lại Mỹ làm việc, hay còn được biết tới với tên gọi thực tập tự chọn (OPT), từ lâu đã được xem là một trong những yếu tố quan trọng giúp Mỹ duy trì sức hút. Chương trình này cho phép du học sinh ở lại 1 năm để làm việc sau tốt nghiệp trong các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến chuyên ngành.

Riêng những ai học các ngành khối STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học) được phép gia hạn thêm 2 năm, tức được ở lại tối đa 3 năm.

Theo thống kê mới nhất của Viện Giáo dục Quốc tế Mỹ (IIE), năm học 2024-2025 ghi nhận gần 295.000 người tham gia chương trình này, tăng 21% so với cùng kỳ trước đó. Số người tham gia OPT tăng nhanh những năm gần đây cũng là động lực thúc đẩy số người học quốc tế ở Mỹ - bởi ai tham gia OPT vẫn được thống kê trong nhóm giữ visa du học Mỹ (F-1).

Đáng chú ý, trong thời gian tham gia OPT, người học vẫn giữ visa F-1. Tuy nhiên theo quy định mới từ tháng 9 tới, những ai tham gia OPT sẽ phải nộp hồ sơ xin gia hạn thời gian lưu trú với DHS. Đó là vì Mỹ đã bãi bỏ cơ chế "duration of status" - vốn cho phép du học sinh lưu trú hợp pháp không có thời hạn kết thúc cố định, miễn là vẫn đang học tập, nghiên cứu hay tham gia các chương trình sau tốt nghiệp như OPT - và thay bằng thời hạn tối đa 4 năm.

Theo nguồn tin, DHS vẫn đang chuẩn bị cuộc cải tổ toàn diện với chương trình OPT và dự kiến công bố các quy định mới vào mùa thu năm nay. Vẫn chưa rõ nếu áp phí 100.000 USD thì khoản này sẽ do người học quốc tế, trường ĐH hay doanh nghiệp tuyển dụng chi trả.

"Chúng tôi luôn thảo luận về mọi công cụ có thể dùng để bảo vệ tính toàn vẹn của hệ thống nhập cư hợp pháp tại Mỹ", DHS cho biết.

ẢNH: NGỌC LONG

Trước đó, theo báo cáo công bố hồi tháng 7 của IIE, 59% ĐH và CĐ ở Mỹ cho biết số đơn đăng ký của người học quốc tế cho năm học 2026-2027 đã giảm. Trong khi đó, nghiên cứu gần đây của NAFSA (Hiệp hội các nhà giáo dục quốc tế) cho thấy hơn nửa học viên sau ĐH hiện nay sẽ không chọn học ở Mỹ nếu OPT bị bãi bỏ.

Trong bối cảnh người học ngày càng quan tâm tới cơ hội việc làm sau tốt nghiệp và giá trị đầu tư của một tấm bằng ĐH Mỹ, ông Bill Colvin, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách giải pháp toàn cầu của Shorelight, nhận định OPT là chìa khóa "tạo nên thành công của nước Mỹ".

"Tôi không thể hình dung nước Mỹ sẽ cạnh tranh thế nào nếu không còn OPT", ông Colvin phát biểu tại một hội nghị lớn của ngành giáo dục quốc tế hồi đầu năm.

Cần chuẩn bị gì để làm việc ổn định?

Trao đổi với Thanh Niên, tiến sĩ Lê Bảo Thắng, Giám đốc OSI Vietnam, nhận định OPT là cầu nối giữa môi trường học đường và thị trường lao động Mỹ. Khoảng thời gian này giúp các bạn tích lũy kinh nghiệm thật, xây dựng hồ sơ nghề nghiệp, chứng minh năng lực với doanh nghiệp và tạo cơ hội để được xem xét bảo lãnh sang visa lao động tay nghề cao (H-1B) hay lộ trình lao động khác lâu dài hơn.

"Song, cần hiểu rất rõ rằng OPT không phải là chương trình định cư và cũng không tự động dẫn đến thẻ xanh vì đây chỉ là giấy phép làm việc tạm thời trong tình trạng F-1. Giá trị lớn nhất của OPT nằm ở việc người học có thêm thời gian chuẩn bị bước tiếp theo. Việc chuyển sang H-1B hay được bảo lãnh thường trú phụ thuộc vào chuyên môn, vị trí công việc, mức lương, nhu cầu của doanh nghiệp và quy định nhập cư ở từng thời điểm", ông Thắng nhận định.

Theo tiến sĩ Lê Bảo Thắng, các chính sách gần đây của Mỹ phản ánh một định hướng chung là tăng cường quản lý người học quốc tế, từ đầu vào đến đầu ra. Bên cạnh đó, việc lựa chọn H-1B từ năm tài chính 2027 ưu tiên vị trí có kỹ năng, mức lương cao hơn, đồng nghĩa sinh viên không thể chỉ trông chờ vào may mắn mà phải tạo ra giá trị nghề nghiệp thực sự trong thời gian OPT.

"Trong môi trường chính sách ngày càng coi trọng tính tuân thủ, kỹ năng kèm mức độ đóng góp, những ai định hướng sớm, hồ sơ minh bạch và năng lực thực chất vẫn có nhiều cơ hội phát triển sự nghiệp lâu dài tại Mỹ", ông Thắng nêu quan điểm.

Ông Thắng lưu ý thêm, với những biến động chính sách hiện nay, du học sinh Việt cần làm việc chặt chẽ với DSO (người hỗ trợ, quản lý người học quốc tế) của trường, theo dõi chính xác mẫu I-20 (giấy chứng nhận đủ điều kiện diện không định cư do trường ở Mỹ cấp), mẫu I-94 (giấy chứng nhận xuất nhập cảnh Mỹ), EAD (giấy phép lao động) và các mốc nộp hồ sơ xin OPT, không chờ đến sát ngày tốt nghiệp mới bắt đầu tìm hiểu.

Ngoài ra, với những bạn theo ngành STEM, ông khuyên cần tìm doanh nghiệp tham gia E-Verify, có khả năng thực hiện kế hoạch đào tạo I-983, có chính sách bảo lãnh nhân sự quốc tế. Trước đó, các bạn cũng cần kiểm tra mã CIP của ngành có thực sự nằm trong danh sách STEM hay không thay vì chỉ dựa vào tên gọi quảng bá.

"Tuyệt đối không ứng tuyển công việc không liên quan tới chuyên ngành, đi làm ‘trên giấy’ hoặc đối phó bằng các hình thức khác để duy trì OPT", ông cảnh báo.

ẢNH: NVCC

Theo Sở Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS), bắt đầu từ tháng 4.2024, chi phí để nộp Mẫu I-765 (đơn xin cho phép làm việc - PV) trong quy trình xin OPT đã tăng từ 410 USD (khoảng 10,7 triệu đồng) lên 470 USD (khoảng 12,3 triệu đồng). Mức phí này áp dụng tương tự khi du học sinh gia hạn thêm 2 năm OPT nếu học các ngành STEM. Nếu cần gấp, chi phí xử lý nhanh quá trình xin và gia hạn OPT tăng từ 1.500 USD (khoảng 39,4 triệu đồng) lên 1.685 USD (khoảng 44,4 triệu đồng) từ tháng 2.2024.

Đây không phải là lần đầu Chính quyền Tổng thống Donald Trump đề cập tới mức 100.000 USD. Trước đó một năm, Mỹ cũng bất ngờ đề xuất áp phí 100.000 USD với visa H-1B, và kế hoạch này đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các trường ĐH và doanh nghiệp Mỹ.

Sau đó, Chính phủ Mỹ làm rõ rằng người học quốc tế sẽ không phải nộp khoản phí này mà doanh nghiệp bảo lãnh mới là bên chịu trách nghiệm. Song vào cuối tháng 9, tòa phúc thẩm liên bang ở Boston bác đề nghị của chính quyền ông Trump về việc tạm dừng hiệu lực phán quyết của tòa cấp dưới, qua đó tiếp tục ngăn chính phủ áp dụng mức phí 100.000 USD với những visa H-1B cấp mới, theo Reuters.