Năm ngọ về Cồn Ngựa nghe kể chuyện đổi thay

TRUYỀN THUYẾT CỒN NGỰA

Từ trung tâm thị xã Ba Đồn cũ (nay là P.Ba Đồn, Quảng Trị), vượt thêm gần 8 km theo QL12A và rẽ trái tại khu vực nhà máy xi măng Quảng Trường, một tấm biển nhỏ dẫn lối về thôn Thuận Hòa, nơi người dân vẫn quen gọi bằng cái tên thân thuộc: Cồn Ngựa.

ẢNH: NGUYỄN PHÚC

Trên bản đồ hành chính, tên Thuận Hòa chỉ xuất hiện từ những năm 1960, sau nhiều lần điều chỉnh địa giới còn trong sinh hoạt đời thường, người dân vẫn giữ gìn tên làng cổ, như giữ lại ký ức của vùng đất được xem là bình phong giữa sông Gianh.

Theo gia phả họ Phạm, dòng họ khai canh, Cồn Ngựa hình thành hơn 200 năm trước khi ông Phạm Bời (hậu duệ đời thứ 10) đưa gia đình đến lập ấp. Bám nghề chài lưới, họ Phạm cư trú và lan rộng qua 19 đời, trở thành một phần lịch sử không thể tách rời của vùng đất.

ẢNH: NGUYỄN PHÚC

Ông Hoàng Xuân Đình (73 tuổi, nguyên Trưởng ban Mặt trận thôn Thuận Hòa) kể rằng có 2 điển tích giải thích tên gọi Cồn Ngựa. Một là ở đầu cồn từng có một tảng đá phẳng như "bộ ngựa", loại phản gỗ quen thuộc trong các gia đình xưa. Điển tích khác lại gắn với cồn Quan, cồn đất phía đối diện, nơi xưa kia được cho là nơi quan ở.

Khi 2 cồn chỉ cách nhau vài sải tay nước, cỏ xanh tốt ở Cồn Ngựa trở thành nơi nuôi ngựa cho quan binh, từ đó dân gian gọi thành Cồn Ngựa. Thời niên thiếu, ông Đình bơi qua lại 2 cồn dễ dàng, bởi dòng chảy khi ấy hiền hòa và hẹp hơn bây giờ nhiều. Giếng cổ còn lại trên cồn tương truyền là nguồn nước uống của ngựa, vẫn được tôn tạo và lưu giữ đến nay.

CHIẾC CẦU MỞ TOANG CẢ VÙNG ĐẤT

Thôn Thuận Hòa hiện có 202 hộ với hơn 700 nhân khẩu, 95% là giáo dân. Nhiều thế hệ sinh ra và lớn lên gắn cuộc đời với sông nước, với bến đò chòng chành. Trước năm 2019, mọi phương tiện qua lại đều phải trông chờ vào thuyền hoặc cầu phao, mà năm nào lũ lớn thì năm đó… trôi cầu.

ẢNH: NGUYỄN PHÚC

Bà Cao Thị Lý, một người dân Cồn Ngựa, nhớ lại: "Ngày xưa sống ở Cồn Ngựa cực vô cùng, muốn sang bên kia đổi mớ cá, mua ký gạo cũng phải đò đưa. Nhiều gia đình ước mơ có chiếc xe máy, chiếc ô tô để chạy quanh làng nhưng đó là điều bất khả thi".

Những năm 2000 và 2017, lũ rất to, nhiều nơi nước vào nhà tận 2 m, trâu bò heo gà chết hết, may mắn là người dân quen với cảnh này nên thoát hiểm. Cũng vì cách sông trở đò, nên mọi việc đi lại, giao thương, buôn bán của dân Cồn Ngựa với bên ngoài đều rất khó khăn. Ông Hoàng Xuân Đình thử nhẩm tính khi làm nhà, riêng tiền chở sắt thép xi măng qua sông đã làm "đội" tổng chi phí thêm ít nhất 1/3.

Thế rồi, tất cả thay đổi từ năm 2019, năm cây cầu bê tông do nhà nước đầu tư nối Cồn Ngựa với đất liền hoàn thành. Bí thư Chi bộ thôn Thuận Hòa, ông Phan Thanh Đông, tấm tắc: "Cây cầu đã thay đổi cuộc đời người dân vùng sông nước. Từ chuyện đi chợ, buôn bán, đến xây dựng hạ tầng, đưa đón con cái…, tất cả đều thuận lợi chưa từng thấy".

ẢNH: NGUYỄN PHÚC

Ước mơ giản dị mà nhiều đời người ở Cồn Ngựa từng không dám nghĩ đến là được chạy xe máy, ô tô từ đường làng ra ngoài, nay trở thành hiện thực. Nhà nào sửa sang, xây mới chỉ cần gọi điện thoại là xe chở vật liệu vào tận cổng. Những con đường bê tông nối tiếp nhau, mở ra diện mạo mới cho vùng đất này.

"XÓM XUẤT NGOẠI" BÊN SÔNG

Không chỉ đổi thay ở giao thông, Thuận Hòa còn duy trì 40 ha lúa, 18 ha hoa màu nhờ hệ thống dẫn nước ngọt vượt sông Gianh và sở hữu đội tàu đánh bắt xa bờ hàng chục chiếc. Dù chi phí nhiên liệu tăng cao, nghề biển gặp nhiều khó khăn, nhưng tổ đoàn kết với 17 tàu thuyền vẫn giữ nghề, bám biển quanh năm.

Hết ngày mùa, hay mùa biển động, bà con Cồn Ngựa cũng không ngơi tay với nghề chằm nón. "Miệng ăn núi lở, ở nhà không làm gì lại sinh hư. Dù mỗi cái nón làm xong lãi chỉ vài nghìn bạc, nhưng vừa giết thời gian vừa kiếm thêm thu nhập", chị Phạm Thương, ở Cồn Ngựa nói, tay không ngơi xỏ lá.

ẢNH: NGUYỄN PHÚC

Điều làm khách lạ choáng ngợp nhất khi đặt chân đến Cồn Ngựa là dãy nhà cao tầng mọc san sát ở mặt tiền giáp sông Gianh. Kiến trúc hiện đại, vật liệu sang trọng khiến vùng đất này được gọi vui là "xóm xuất ngoại", bởi phần lớn là nhà của ngư dân đánh bắt xa bờ hoặc người đi xuất khẩu lao động.

Hơn 150 người trong thôn đang làm việc ở Hàn Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Úc, Angola…, chủ yếu trong lĩnh vực xây dựng hoặc đi biển. Nhờ tính cần cù và thu nhập ổn định, họ gửi về quê nguồn lực lớn, giúp Cồn Ngựa vươn lên mạnh mẽ. Hơn 60% số hộ đã xây nhà 2 - 3 tầng trị giá 2 - 3,5 tỉ đồng, tỷ lệ hộ nghèo giờ cũng chỉ còn 2,1%.

Nhiều tấm gương điển hình được Bí thư chi bộ Phan Thanh Đông nhắc đến đầy tự hào như anh Nguyễn Trường Giang, thuộc "đời đầu" xuất khẩu lao động đi Hàn Quốc từ năm 2012, trở về xây nhà lớn rồi tiếp tục sang Angola làm ăn. Anh Phạm Văn Tín đi Angola làm nghề hàn xì, sau khi trở về đã lập đội thợ hàn, tạo việc làm cho bà con trong làng…

Người dân Thuận Hòa còn góp hàng trăm triệu đồng xây dựng các công trình phúc lợi như đường nông thôn, nhà văn hóa… Họ chỉ mong sớm có hệ thống kè dọc sông để giữ đất, giữ làng trước tình trạng xói lở ngày càng nghiêm trọng, vốn dĩ vượt quá khả năng của người dân Cồn Ngựa.

Từ một cồn đất hoang vu giữa dòng nước dữ, Cồn Ngựa hôm nay đã bước sang trang mới, nơi những ước mơ giản dị đã thành hình, nơi nhịp sống vừa giữ được hồn quê vừa lấp lánh khát vọng và vươn mình.