Nâng cao chất lượng, hiệu quả giám sát và phản biện xã hội

Kết quả về công tác giám sát và phản biện được nêu bật trong dự thảo báo cáo chính trị trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của MTTQ Việt Nam nhiệm kỳ 2026 - 2031. Theo đó, MTTQ Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong phát huy dân chủ, đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, thực hiện giám sát và phản biện xã hội.

Nhiệm vụ trọng tâm, triển khai đồng bộ

Công tác giám sát, phản biện xã hội được xác định là nhiệm vụ trọng tâm và triển khai đồng bộ trong hệ thống MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội. Bám sát Chỉ thị số 18-CT/TW ngày 26.10.2022 của Ban Bí thư Trung ương Đảng, Ủy ban MTTQ Việt Nam các cấp đã chủ trì, hiệp thương với các tổ chức chính trị - xã hội ban hành kế hoạch giám sát, phản biện xã hội năm 2025 từ sớm, bảo đảm lựa chọn các nội dung, vấn đề giám sát thiết thực, được nhân dân quan tâm.

Trong đó một số tỉnh, thành phố đã tổ chức giám sát hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp sau sắp xếp, giám sát việc thực hiện thủ tục hành chính của chính quyền địa phương cấp xã.

Ảnh: Vũ Hoàng

Các tổ chức chính trị - xã hội chủ động, linh hoạt trong hoạt động giám sát và phản biện xã hội, phát huy tính đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng cho thành viên, hội viên của tổ chức mình. Ở cấp Trung ương, trong giai đoạn 2024 - 2026, MTTQ Việt Nam chủ trì thực hiện 5 nội dung giám sát; các tổ chức chính trị - xã hội chủ trì thực hiện 12 nội dung giám sát; ủy ban MTTQ Việt Nam các cấp phối hợp với các cơ quan chức năng đã tổ chức hơn 2.300 cuộc giám sát.

Hoạt động phản biện xã hội được tăng cường, bám sát chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội; chương trình hoạt động của HĐND, UBND các cấp. Tập trung phản biện xã hội các dự án, dự thảo văn bản pháp luật, đề án, chính sách có phạm vi, nội dung điều chỉnh trực tiếp liên quan tới quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, đoàn viên, hội viên, việc sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Ủy ban MTTQ Việt Nam cũng đã ban hành kế hoạch, tổ chức phản biện xã hội đối với 7 dự án luật.

Các địa phương đã tổ chức 1.362 hội nghị phản biện, tham vấn ý kiến góp ý vào các quyết sách của địa phương liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân. Ý kiến phản biện xã hội đa dạng, phong phú, sâu sắc, được cơ quan có thẩm quyền đánh giá cao và được xác định là tài liệu bắt buộc trong các hồ sơ trình ban hành. MTTQ Việt Nam đã tham gia góp ý trên 3.240 đề án, 4.670 chương trình phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội; nhiều ý kiến đã được tổng hợp, tiếp thu đưa vào báo cáo trình Quốc hội, HĐND các cấp.

Ủy ban MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội đã nêu cao tính chủ động trong công tác tuyên truyền, vận động đoàn viên, hội viên và nhân dân tham gia phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí; giáo dục liêm chính; tiếp nhận và xử lý các thông tin phản ánh, tố cáo về tham nhũng, tiêu cực; phản ánh, kiến nghị với các cơ quan có trách nhiệm giải quyết; theo dõi, giám sát quá trình giải quyết. Cùng đó là giám sát đảng viên, người đứng đầu, cán bộ dân cử, thực hiện trách nhiệm của đảng viên nơi cư trú được xác định là nhiệm vụ trọng tâm và được triển khai thực hiện tại nhiều địa phương.

Công tác tổng hợp, phản ánh ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân được thực hiện thường xuyên, nền nếp, bảo đảm tính khách quan, kịp thời. Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam đã phối hợp với Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội ký ban hành Nghị quyết liên tịch quy định chi tiết việc tổ chức tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp. Cạnh đó, MTTQ Việt Nam cũng duy trì hiệu quả việc phối hợp tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri và tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân, triển khai việc theo dõi, giám sát thực hiện chương trình hành động của đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND các cấp.

Đáng chú ý, MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt để nhân dân làm chủ trong thực hiện dân chủ ở cơ sở, kịp thời hướng dẫn tổ chức và hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã; chú trọng nâng cao chất lượng hoạt động hòa giải ở cơ sở.

Công tác tiếp dân, xử lý đơn, thư khiếu nại, tố cáo của công dân được thực hiện theo đúng quy định; tăng cường tiếp công dân trong các kỳ họp Quốc hội, HĐND các cấp, đại hội đảng các cấp. Phối hợp xây dựng Nghị quyết số 99/2025/NQ/UBTVQH15 ngày 26.9.2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của Đoàn hội thẩm.

Giám sát ngay từ khi xây dựng, triển khai chính sách

Trong các mục tiêu cụ thể của nhiệm kỳ mới, dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026 - 2031, chỉ rõ hằng năm Ủy ban MTTQ Việt Nam tổ chức đánh giá độc lập bộ chỉ số niềm tin xã hội cấp tỉnh, công bố kết quả an sinh cộng đồng, thực hiện "3 công khai - 3 giám sát". Cùng đó, Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp tỉnh cần tổ chức ít nhất 5 chương trình, nội dung giám sát xã hội; phản biện xã hội ít nhất 5 dự thảo văn bản; với cấp xã con số này là 3.

Chương trình hành động MTTQ Việt Nam nhiệm kỳ 2026 - 2031 cũng nhấn mạnh cần tập trung thực hiện chất lượng, hiệu quả Chỉ thị số 18-CT/TW ngày 26.10.2022 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về phát huy vai trò, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giám sát, phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội theo hướng chủ động ngay từ khâu xây dựng và triển khai chính sách, đảm bảo tính dân chủ, khách quan, mang tính xây dựng.

Ban hành và triển khai có hiệu quả đề án đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giám sát, phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội giai đoạn 2026 - 2031. Ủy ban MTTQ Việt Nam các cấp chủ trì hiệp thương, phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội lựa chọn các nội dung, chương trình giám sát và phản biện xã hội. Yêu cầu cần bám sát chủ trương, chính sách lớn, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, bảo vệ môi trường và những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, những vấn đề xã hội quan tâm, bức xúc, nhất là ở địa phương để xây dựng chương trình, kế hoạch giám sát, phản biện xã hội nhiệm kỳ và hằng năm.

Cạnh đó, cần xác lập cơ chế theo dõi, đôn đốc đến cùng kết quả giải quyết các kiến nghị sau giám sát, phản biện xã hội. Nghiên cứu xây dựng cơ chế để khuyến khích, huy động có hiệu quả các chuyên gia, nhà khoa học, nhân sĩ, trí thức, doanh nhân, người có kinh nghiệm thực tiễn, người có uy tín trong các dân tộc, tôn giáo và nhân dân tham gia hoạt động giám sát, phản biện xã hội. Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan có thẩm quyền trong tiếp nhận, xử lý kết quả giám sát, phản biện xã hội.

Để công tác giám sát không trở nên chung chung, dự thảo cũng chỉ rõ cần thực hiện kỷ cương, minh bạch trong quá trình thực thi, thi đua thiết thực, kiểm tra đến cùng việc thực hiện áp dụng công thức "3 dễ - 3 rõ - 3 đo": dễ hiểu - dễ nhớ - dễ làm; rõ mục tiêu - rõ trách nhiệm - rõ thời hạn; đo đầu vào - đo đầu ra - đo tác động.

Tăng cường kiểm tra, giám sát, khen thưởng - kỷ luật nghiêm minh; không bao biện làm thay, không né tránh va chạm, không chạy theo thành tích. Cán bộ Mặt trận và các đoàn thể phải là hạt nhân nòng cốt, giữ "3 gần": gần dân - gần cơ sở - gần không gian số; "5 phải": phải lắng nghe - phải đối thoại - phải làm mẫu - phải chịu trách nhiệm - phải báo cáo kết quả; "4 không": không hình thức - không né tránh - không đùn đẩy - không làm sai chức năng.