NASA đẩy nhanh sứ mệnh táo bạo cứu đài thiên văn sắp rơi xuống trái đất

ảnh: nasa

Đài thiên văn vệ tinh Swift từ năm 2004 đã được phóng lên quỹ đạo thấp của trái đất cho nhiệm vụ quan sát vũ trụ. Tuy nhiên, vài năm gần đây NASA phát hiện Swift bắt đầu hạ độ cao bất thường. Nếu không can thiệp sớm, đài thiên văn này có thể rơi xuống trái đất trong năm nay, theo báo USA Today ngày 19.6.

Đối mặt tình thế cấp cách, NASA đẩy nhanh kế hoạch phóng sứ mệnh giải cứu, dự kiến diễn ra vào cuối tháng 6. Đây được xem là nhiệm vụ chưa từng có tiền lệ trong lịch sử hàng không vũ trụ, nhất là khi kế hoạch được xây dựng trong chưa đầy một năm.

Nếu mọi thứ diễn ra theo tính toán, một máy bay thương mại sẽ phóng tên lửa mang theo tàu cứu hộ robot bám lên kính viễn vọng và nâng quỹ đạo cho Swift, từ đó kéo dài thời gian hoạt động của đài thiên văn trên không gian.

Thông tin về đài thiên văn vệ tinh Swift

ảnh: nasa

Nhiệm vụ chính của đài thiên văn vệ tinh Swift là quan sát các vụ bùng phát tia gamma, chỉ những sự kiện xảy ra sau khi các ngôi sao khổng lồ kết thúc vòng đời bằng những vụ nổ thảm khốc. Đây cũng là những vụ nổ mạnh nhất trong vũ trụ.

Switf được trang bị 3 kính viễn vọng đa bước sóng có thể thu thập dữ liệu ở các dải quang phổ khả kiến (những ánh sáng mắt người có thể thấy được), tử ngoại, tia X và tia gamma.

Đài thiên văn được đặt trong vùng không gian quỹ đạo thấp của trái đất, cũng là khu vực hoạt động của Trạm Không gian Quốc tế (ISS).

Toàn bộ tàu vũ trụ trong khu vực này theo thời gian sẽ rơi xuống độ cao thấp hơn nếu không được trang bị các hệ thống đẩy để duy trì quỹ đạo.

Tuy nhiên, Swift rơi nhanh hơn dự kiến vì bão mặt trời gia tăng cường độ kể từ mùa thu năm 2024.

NASA quyết định giải cứu

NASA hoàn toàn có thể để Đài thiên văn Swift rơi xuống trái đất. Thế nhưng, cơ quan này muốn cứu vệ tinh và kéo dài sứ mệnh thêm vài năm nữa.

Với quyết định trên, NASA chính thức triển khai nỗ lực chưa từng có nhằm thử nghiệm năng lực bảo trì vệ tinh, đồng thời tiết kiệm được chi phí phải phóng đài thiên văn thay thế.

Theo kế hoạch, NASA muốn phóng một tàu vũ trụ có nhiệm vụ tiếp cận và giữ lấy Swift, trước khi nâng nó lên quỹ đạo cao hơn trong vòng vài tháng.

Trong thời gian chờ đợi, các đội ngũ trên mặt đất tìm cách duy trì đài thiên văn ở độ cao ít nhất khoảng 300 km so với mặt đất. Đây là độ cao cho phép sứ mệnh giải cứu có được cơ hội thành công tốt nhất.

Tàu vũ trụ cứu hộ được chế tạo trong chưa đầy một năm

ảnh: nasa

Để hoàn thành mục tiêu trên, NASA cần tàu cứu hộ và rốc két để phóng vào quỹ đạo.

Công ty Katalyst Space (trụ sở Flagstaff, bang Arizona), thắng thầu 30 triệu USD vào tháng 9.2025 để thiết kế tàu vũ trụ giải cứu. Sau chưa đầy 1 năm, Katalyst phát triển tàu robot Link, dùng để bám vào đài thiên văn vệ tinh.

Do Swift không có cổng kết nối hoặc những điểm có móc vào, Katalyst chế tạo Link với cơ chế có thể gắn trực tiếp vào cấu trúc chính của vệ tinh, từ đó giảm thiểu nguy cơ gây hư hại cho các thiết bị nhạy cảm của đài thiên văn.

Theo Katalyst, nếu không sớm can thiệp, vệ tinh đối mặt 50% nguy cơ rơi xuống vào giữa năm nay, và xác suất này tăng lên 90% vào cuối năm 2026.

LINK sẽ được phóng lên không gian bằng rốc két Pegasus XL của nhà thầu quân sự Northrop Grumman. Và ngày phóng dự kiến diễn ra cuối tháng 6.