Nhân kỷ niệm 150 năm ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng (1.10.1876 – 1.10.2026), PV Thanh Niên đã liên hệ và được sự đồng ý của Bảo tàng Lịch sử thành phố Huế để tận mắt ghi nhận hiện trạng trụ sở Báo Tiếng Dân, một công trình hiện không mở cửa tham quan do đã xuống cấp nghiêm trọng.
Báo Tiếng Dân ra đời ngày 10.8.1927 do cụ Huỳnh Thúc Kháng sáng lập, trực tiếp làm chủ nhiệm kiêm chủ bút và duy trì hoạt động đến năm 1943. Trong 16 năm, tờ báo xuất bản 1.766 số, trở thành một diễn đàn có ảnh hưởng ở Trung kỳ trong một giai đoạn báo chí Quốc ngữ chịu sự kiểm soát chặt chẽ của chính quyền thuộc địa.
Báo Tiếng Dân vào tháng 10.1928
ẢNH: HOÀNG SƠN CHỤP LẠI TƯ LIỆU
Trụ sở tại số 193 Huỳnh Thúc Kháng là nơi gắn trực tiếp với hoạt động của tờ báo, từ tổ chức tòa soạn đến in ấn, xuất bản. Công trình cũng là một dấu tích vật chất hiếm hoi còn lại gắn với hoạt động báo chí, in ấn trước năm 1945 tại Huế.
Và dấu tích ấy đang hiện ra trong một diện mạo khác xa với vai trò từng có. Qua gần 1 thế kỷ tồn tại và nhiều giai đoạn sử dụng, công trình đã có những thay đổi đáng kể. Các hộ dân từng sử dụng nơi đây đã sửa chữa, ngăn chia không gian; một số hạng mục được xây bổ sung. Nhiều chi tiết gắn với diện mạo ban đầu của công trình đã mất hoặc hư hỏng.
Hiện trạng được ghi nhận cho thấy nền nhà lún, nâng cục bộ, nứt và không đồng đều về cao độ; khu vực giếng trời nghiêng, thoát nước kém, thường đọng nước khi mưa lớn.
Tường bị bong tróc, phong hóa, mặt tiền xuất hiện nhiều vết nứt. Hệ vì kèo gỗ bị mối mọt, mục ở nhiều vị trí, mức độ hư hỏng được đánh giá khoảng 70%. Hệ mái gỗ truyền thống với đòn tay, rui và ngói liệt đã được thay bằng xà gồ thép hộp và mái tôn.
Di tích tòa soạn Báo Tiếng Dân nằm lọt thỏm giữa những căn nhà trên phố
ẢNH: HOÀNG SƠN
Nhiều cửa lá sách, cửa ván đã mất hoặc hư hỏng; cầu thang gỗ gần như không còn khả năng sử dụng. Biển hiệu "Báo Tiếng Dân" cũng không còn tại công trình. Những hiện vật, đồ dùng gắn với hoạt động của tòa soạn và nhà in đã được đưa ra khỏi công trình từ thời điểm chưa xác định.
Từ năm 2021, Bảo tàng Lịch sử thành phố Huế đã nghiên cứu, lập hồ sơ và tham mưu, đề xuất đầu tư bảo tồn, tu bổ, phát huy giá trị di tích. Tuy nhiên, công trình đến nay vẫn chưa được bố trí nguồn vốn để triển khai.
Những gì còn lại ở số 193 Huỳnh Thúc Kháng hôm nay vì thế không chỉ là một ngôi nhà cũ đang xuống cấp. Đó còn là phần vật chất hiếm hoi của một địa điểm từng chứng kiến một chặng đường quan trọng của báo chí Quốc ngữ — nơi cụ Huỳnh Thúc Kháng cùng những người làm Tiếng Dân đã tạo dựng một tờ báo tồn tại suốt 16 năm, trong một giai đoạn lịch sử nhiều biến động.
Gần một thế kỷ sau ngày Tiếng Dân ra đời, trụ sở của tờ báo năm xưa nay chỉ còn lại những dấu tích ít ỏi. Mời bạn đọc cùng nhìn lại nơi này qua những hình ảnh do phóng viên Thanh Niên ghi nhận:
Trụ sở Báo Tiếng Dân tại số 193 Huỳnh Thúc Kháng - Huế, nơi cụ Huỳnh Thúc Kháng từng tổ chức tòa soạn, nhà in và điều hành hoạt động của tờ báo
ẢNH: HOÀNG SƠN
Công trình nhìn từ đường Huỳnh Thúc Kháng hiện xuống cấp, nhiều chi tiết kiến trúc ban đầu đã bị thay đổi qua các thời kỳ sử dụng
ẢNH: HOÀNG SƠN
Nhiều kết cấu công trình bị nứt, bong tróc, cho thấy dấu hiệu xuống cấp sau thời gian dài tồn tại
ẢNH: HOÀNG SƠN
Tuy xuống cấp nhưng tòa soạn xưa vẫn còn những cấu kiện, hệ ô cửa trang trí với đường nét xưa cũ
ẢNH: HOÀNG SƠN
Dấu tích một tòa soạn từng hoạt động suốt 16 năm hiện ra trong cảnh xuống cấp, xót xa
ẢNH: HOÀNG SƠN
Những mảng tường cũ nát
ẢNH: HOÀNG SƠN
Cầu thang phía đường Phan Đăng Lưu được xây dựng trong thời kỳ công trình được sử dụng làm khu tập thể, không thuộc cấu trúc ban đầu của tòa soạn
ẢNH: HOÀNG SƠN
Khu vực giếng trời bị nghiêng, lún không đều, khả năng thoát nước kém, thường xảy ra tình trạng đọng nước khi mưa lớn
ẢNH: HOÀNG SƠN
Không gian bên trong đã được ngăn chia thành nhiều phòng, phục vụ sinh hoạt của các hộ dân từng sử dụng công trình sau này
ẢNH: HOÀNG SƠN
Hai căn nhà ở hai mặt tiền đường Huỳnh Thúc Kháng và Phan Đăng Lưu, từng là nơi đặt tòa soạn, nhà in và công ty Tiếng Dân, được kết nối bởi lối đi thành hình chữ Z, tạo nên nét kiến trúc đặc biệt của công trình
ẢNH: HOÀNG SƠN
Nếu được đầu tư, sẽ làm gì với Tiếng Dân?
Theo ông Nguyễn Đức Lộc, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử thành phố Huế, từ năm 2021, bảo tàng đã chủ động nghiên cứu, lập hồ sơ, tham mưu và đề xuất các cấp có thẩm quyền thống nhất chủ trương đầu tư dự án bảo tồn, tu bổ và phát huy giá trị trụ sở tòa soạn Báo Tiếng Dân. Tuy nhiên, đến nay công trình vẫn chưa được bố trí nguồn vốn để triển khai.
Nếu được đầu tư, trước hết cần bảo tồn tối đa các yếu tố gốc, xử lý những hạng mục xuống cấp, loại bỏ các yếu tố không phù hợp và phục hồi những chi tiết đã mất trên cơ sở các tư liệu lịch sử được kiểm chứng.
Quan trọng hơn, việc tu bổ không nên chỉ dừng lại ở việc sửa chữa một công trình cũ. Có thể nghiên cứu tái hiện không gian tòa soạn, nhà in; sưu tầm, số hóa các số báo Tiếng Dân cùng tư liệu, hình ảnh liên quan đến cụ Huỳnh Thúc Kháng để phục vụ trưng bày, nghiên cứu và giáo dục lịch sử báo chí.
“Cùng với đó là ứng dụng công nghệ số, tổ chức các hoạt động dành cho học sinh, sinh viên, kết nối di tích với những địa điểm lịch sử, văn hóa khác ở Huế. Mục tiêu là để trụ sở Báo Tiếng Dân trở thành một không gian học tập, nghiên cứu và trải nghiệm, nơi những giá trị của Tiếng Dân tiếp tục được giới thiệu và phát huy”, ông Lộc nói.
Bình luận (0)