Ngành đánh bắt cá lao đao vì siêu El Nino

Theo tờ The Guardian đưa tin ngày 16.10, sự kết hợp giữa nước biển ấm lên bất thường do El Nino và tình trạng khai thác quá mức kéo dài nhiều thập niên đang đẩy việc đánh bắt cá cơm Peru - một trong những ngành thủy sản lớn nhất thế giới, vào cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. Ngày 10.6, chính phủ Peru đình chỉ đánh bắt cá cơm, trước khi quyết định ngừng hoàn toàn mùa khai thác vào giữa tháng 8. Trước đó, nước này đặt hạn ngạch mùa đầu năm ở mức 1,9 triệu tấn, nhưng đến tháng 5 đã phải tạm dừng đánh bắt trong 15 ngày khi sản lượng mới đạt 24% hạn ngạch.

ẢNH: AFP

Nguyên nhân nằm ở sự xáo trộn môi trường biển do hiện tượng El Nino. Bình thường, ngoài khơi Peru, hệ thống hải lưu Humboldt cùng hiện tượng nước trồi đưa nước lạnh giàu dinh dưỡng từ tầng sâu lên bề mặt biển. Nguồn dinh dưỡng này giúp sinh vật phù du phát triển, cung cấp thức ăn cho những đàn cá cơm khổng lồ. Tuy nhiên, khi El Nino xuất hiện, gió mậu dịch suy yếu, tạo điều kiện cho nước ấm lan về phía đông Thái Bình Dương, đến bờ biển Nam Mỹ. Lớp nước ấm trên bề mặt hạn chế nước lạnh trồi lên, khiến nguồn dinh dưỡng và sinh vật phù du suy giảm.

Do đó cá cơm vừa thiếu thức ăn, vừa mất dần môi trường sống phù hợp. Đàn cá dịch chuyển xuống sâu hoặc vào gần bờ, khiến việc đánh bắt khó khăn hơn và gia tăng nguy cơ khai thác cả cá non chưa sinh sản. Tác động tiếp tục lan trong chuỗi thức ăn biển khi các loài ăn cá cơm (như cá thu, cá ngừ và chim biển) thiếu mồi, phải di chuyển hoặc đối mặt nguy cơ chết đói. Bên cạnh đó, tình trạng khai thác quá mức kéo dài càng khiến hệ sinh thái khó chống chịu những biến động môi trường.

Tổn thất tại ngư trường nhanh chóng lan sang khâu chế biến và nuôi trồng. Hơn 90% sản lượng cá cơm Peru được dùng sản xuất bột cá và dầu cá, phục vụ nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi và thực phẩm bổ sung. Nước này cung cấp trung bình khoảng 20% lượng bột cá toàn cầu. Nguồn cung sụt giảm đẩy giá bột cá lên gần 3.500 USD/tấn, hơn gấp đôi cùng kỳ năm 2025. Chi phí thức ăn tăng gây sức ép lên các trang trại nuôi thủy sản, gây sức ép lên lợi nhuận và có thể đẩy giá thực phẩm lên cao. Trong tháng 6 và 7, ngành thủy sản Peru suy giảm gần 75%. Ngân hàng trung ương Peru dự báo mức giảm cả năm 2026 là 30,7%, với khoảng 78.000 việc làm bị mất và thêm 44.000 việc làm vào năm 2027.

Dù thiệt hại lớn, Peru vẫn ưu tiên bảo vệ nguồn cá để duy trì khả năng phục hồi cho những mùa sau. Bộ trưởng Sản xuất Peru Juan Carlos Requejo khẳng định tính bền vững phải được đặt trên lợi ích ngắn hạn.