Thói quen lướt video ngắn khiến nhiều người bỏ ăn, bỏ ngủ, tự thuyết phục bản thân với ý nghĩ: Đây là thời gian nghỉ ngơi và giải trí cá nhân, mình có quyền được “tự thưởng” sau những giờ làm việc mệt mỏi. Kết quả là khuây khỏa thì nhất thời, mà nguy cơ bệnh tật có thể tăng dần theo thời gian sử dụng.
Càng lướt, càng… kiệt sức!
Chị D.T.O (30 tuổi, nhân viên văn phòng, ở TP.HCM) thường xuyên dành thời gian nghỉ trưa để… lướt TikTok. Theo chị O., đây là cách nhanh nhất để vừa giải trí, vừa “cập nhật” các tin tức hoặc xu hướng mới nhất. Kết quả là đến giờ làm việc buổi chiều, tinh thần không hề khuây khỏa hơn mà ngược lại còn trì trệ và khó tập trung.
Bác sĩ cho biết việc xem video ngắn quá nhiều có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và hành vi
ẢNH MINH HỌA: NHƯ QUYÊN
“Làm được mấy chục phút là cầm điện thoại để ‘lướt’ vài video. Tối về lúc ăn cơm hay trước khi đi ngủ cũng không dứt ra được. Tôi cũng xem phim ít đi để dành thời gian cho các nền tảng video ngắn”, chị O. thừa nhận, nhưng không biết làm cách nào để “cai nghiện” được thói quen phụ thuộc vào TikTok.
Anh H.D.T (27 tuổi, nhân viên công nghệ thông tin, ở TP.HCM) trước đây không tải TikTok vì sợ “lậm” video ngắn. Nhưng khi thấy xung quanh ai cũng dùng, cảm giác làm công việc liên quan tới công nghệ nhưng lại bị bạn bè, đồng nghiệp “bỏ lại phía sau” khiến anh T. cũng “gia nhập đường đua video ngắn”.
Bác sĩ chuyên khoa 1 Đào Duy Khoa, Khoa Thần kinh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết các nền tảng video ngắn sử dụng thuật toán và AI để liên tục đề xuất nội dung phù hợp với sở thích người dùng, khiến họ dễ bị cuốn vào màn hình, kéo dài thời gian sử dụng, thậm chí gây nghiện.
Theo bác sĩ, dopamine là chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác vui vẻ, hạnh phúc, được cơ thể tiết ra tự nhiên. Tuy nhiên, việc liên tục xem video ngắn có thể làm dopamine tăng cao bất thường, khiến não bộ thiết lập một “mức cân bằng” mới. Khi ngừng xem, dopamine giảm mạnh, người dùng dễ mệt mỏi, căng thẳng, lo âu, buồn chán và có xu hướng tiếp tục lướt để lấy lại cảm giác dễ chịu.
“Nếu tình trạng này kéo dài, các thụ thể dopamine có thể bị quá tải, giảm đáp ứng với những niềm vui bình thường trong cuộc sống. Khi đó, người xem phải dành nhiều thời gian hoặc xem nhiều nội dung hơn mới đạt được cảm giác thỏa mãn như trước”, bác sĩ Khoa cho hay.
Nguy cơ trầm cảm, giảm mật độ chất xám
Theo bác sĩ chuyên khoa 1 Nguyên Phi Yến, Khoa Tâm thể, Bệnh viện đa khoa Thủ Đức, “trầm cảm chức năng cao” (high-functioning depression) là thuật ngữ thường dùng trong lâm sàng để mô tả những người vẫn duy trì công việc và sinh hoạt bình thường, dù bên trong đang suy sụp nghiêm trọng. Khi liên quan đến nghiện video ngắn, người bệnh thường có các biểu hiện sau:
- Vẫn đi làm đúng giờ, hoàn thành công việc cơ bản nhưng cảm giác “trống rỗng”, thiếu ý nghĩa.
- Giảm khả năng đồng cảm và kết nối cảm xúc với người thật.
- Khó khăn rõ rệt khi phải ra quyết định quan trọng hoặc lập kế hoạch dài hạn.
- Tăng sử dụng video ngắn như “liều thuốc giảm stress” nhưng sau đó càng mệt mỏi hơn.
- Rối loạn giấc ngủ, cáu gắt, cảm giác “não chậm lại” dù vẫn duy trì được vẻ ngoài bình thường.
Ngoài ra, một nghiên cứu quan trọng trên NeuroImage 2023 (Hà Lan) của Đại học Oxford cho thấy những người sử dụng video ngắn hơn 3 giờ/ngày có giảm mật độ chất xám đáng kể.
Xem video để giải trí là nhu cầu bình thường, nhưng cần kiểm soát và cân bằng để không gây hại sức khỏe
ẢNH: N.QUYÊN TẠO TỪ AI
Bản tin sức khỏe 23.6 Ô nhiễm không khí làm giảm trí nhớ | Giải oan cho thuốc tránh thai
4 bước để dần “cai nghiện” video ngắn
“Không thể khẳng định xem video đều có hại, bởi đây là nhu cầu giải trí bình thường. Vấn đề chỉ xuất hiện khi sử dụng quá mức và thiếu kiểm soát. Điều quan trọng là phải có giới hạn, cân bằng với các hoạt động khác và duy trì sự điều độ trong thời gian sử dụng”, bác sĩ Duy Khoa nói.
Từ đó, bác sĩ Phi Yến khuyên mọi người nên thực hiện theo 4 bước sau, được sắp xếp theo mức độ khả thi:
- Giảm dần có chủ đích: Áp dụng quy tắc “1 giờ video ngắn/ngày” trong 2 tuần đầu, sau đó giảm xuống 30 phút/ngày.
- Thay thế dopamine lành mạnh: Thay thế bằng hoạt động tạo dopamine chậm nhưng bền vững như tập thể dục, đọc sách giấy, gặp gỡ bạn bè trực tiếp hoặc học một kỹ năng mới.
- Thực hành Single-tasking: Chỉ làm một việc trong một khoảng thời gian, bắt đầu từ 25 phút (phương pháp Pomodoro) và tăng dần.
- Xây dựng lại sự đồng cảm: Dành ít nhất 15 phút/ngày để trò chuyện sâu sắc với người thật (không qua màn hình).
Bình luận (0)