Ngư dân bỏ biển, chủ tàu cá gặp khó

Nhiều tàu cá nằm bờ

Đang là thời vụ đánh bắt chính trong năm, nhưng những ngày này, cảng cá Lạch Quèn (xã Quỳnh Phú, Nghệ An) đìu hiu, vắng bóng người. Hàng trăm tàu cá lớn nhỏ đang neo đậu im lìm dưới cảng. Quang cảnh này hoàn toàn khác với những năm trước khi cảng cá luôn nhộn nhịp người, xe chở hải sản.

ẢNH: K.HOAN

"Giá dầu cao, chi phí đánh bắt tăng trong khi giá hải sản không tăng, nhân lực không có nên chúng tôi phải cho tàu nằm bờ", anh Nguyễn Văn Sớm (40 tuổi), chủ một tàu cá chuyên đánh bắt xa bờ, thở dài.

Anh Sớm cùng với 3 ngư dân khác chung vốn đóng 3 tàu cá đánh bắt vùng khơi, mỗi tàu hơn 8 tỉ đồng, cách đây gần 10 năm. "Thời điểm đó, đánh bắt có hiệu quả, người dân ở đây hầu như nhà nào cũng có người đi biển nên chúng tôi mới cầm cố đất đai nhà cửa để vay ngân hàng đóng tàu", anh Sớm kể. 

Mấy năm gần đây, ngư trường đánh bắt khó khăn, nhiều ngư dân bỏ nghề nên không tìm được người đi biển, năm 2024 anh Sớm và các "cổ đông" đã quyết định bán 1 chiếc tàu và cách đây 1 tháng, bán tiếp chiếc thứ 2. Anh Sớm cho hay, tàu đánh bắt bằng lưới vây nên cần 14 - 15 lao động, nhưng ngoài 4 chủ tàu, việc tìm thêm 10 người đi biển hiện nay là rất khó.

"Vừa rồi, chúng tôi huy động mãi mới đủ người để đi một chuyến, nhưng sau nửa tháng đánh bắt, mỗi lao động chỉ được 3 triệu đồng. Bây giờ rất khó khăn để tìm người vì không ai muốn đi nữa", anh Sớm nói.

ẢNH: K.HOAN

Nhờ sự chỉ dẫn của cán bộ xã Quỳnh Phú, tôi tìm đến nhà ông Nguyễn Văn Minh (55 tuổi), một ngư dân nổi tiếng giàu kinh nghiệm và khả năng đánh bắt hải sản của xã. Ông Minh cho hay, ông có 4 tàu cá xa bờ nhưng đã bán hết. 

"Tàu tôi đóng năm 2016 và sắm ngư lưới cụ tốn hơn 12 tỉ đồng mỗi tàu. Nhưng mấy năm gần đây, đánh bắt không còn hiệu quả, không còn người đi biển, giá dầu lại quá cao, không trụ được nên tôi phải bán tháo, dù tôi đang rất tâm huyết với nghề biển", ông Minh tâm sự.

Theo ông Minh, thời huy hoàng, có những chuyến đánh bắt, tàu của ông thu lợi gần 2 tỉ đồng, các thuyền viên được chia lãi có khi đến 50 triệu đồng/tháng. Thời đó, ông tạo việc làm cho hàng chục lao động ở địa phương. "Nghề biển ngày càng khó khăn, thu nhập giảm, rủi ro nhiều nên người ta ồ ạt bỏ nghề. Tôi đã tìm nhiều cách tăng đãi ngộ để tìm người đi biển, nhất là chiêu mộ ngư dân giàu kinh nghiệm nhưng cũng không có nhiều hiệu quả", ông Minh chia sẻ.

Ông Hồ Ngọc Chắt, Chủ tịch Nghiệp đoàn nghề cá Quỳnh Long, cho biết nghề biển thu nhập bấp bênh, nguy hiểm nên giới trẻ thích đi xuất khẩu lao động hoặc đi làm công nhân ở các khu công nghiệp thay vì chọn đi biển. Hàng trăm ngư dân ở đây đã bỏ nghề, nhiều chủ tàu và những ngư dân lớn tuổi chuyển sang làm cho các công ty vận tải tàu biển.

Số liệu từ Chi cục Thủy sản Nghệ An cho thấy, năm 2016, Nghệ An có 3.917 tàu cá nhưng đến nay, số lượng tàu cá chỉ còn 2.635 chiếc, giảm nhanh hơn nhiều so với dự kiến (kế hoạch dự kiến 3.209 chiếc).

Liên kết để vượt khó

Trong bối cảnh đánh bắt ngày càng khó khăn, một số mô hình đánh bắt theo hình thức liên kết đã hình thành ở Nghệ An. Ông Phạm Viết Vấn, một chủ tàu cá ở P.Tân Mai, Nghệ An, cho biết giá cá nục, cá ngừ hiện ở mức trên 30.000 đồng/kg, nếu đánh bắt đạt sản lượng thì vẫn có lãi. Điều quan trọng nhất là giữ được nhịp ra khơi để bạn thuyền có việc làm, thu nhập.

ẢNH: K.HOAN

Hiện nhiều ngư dân vùng biển Tân Mai đã chuyển hướng từ đánh bắt đơn lẻ sang liên kết theo đội tàu để tiết giảm chi phí và kéo dài thời gian bám biển. HTX Đoàn Kết do chủ tàu Lê Hội Hưng làm chủ nhiệm là mô hình rất có hiệu quả. HTX này xây dựng đội tàu hoạt động theo hình thức liên kết, trong đó có tàu hậu cần đi cùng để cung cấp nhiên liệu, đá lạnh, nhu yếu phẩm và thu gom hải sản ngay trên biển để chở về cảng.

Cách làm này giúp tàu khai thác không phải quay về cảng sau mỗi chuyến đánh bắt nhằm tiết giảm nhiên liệu. Hải sản sau đánh bắt được tàu hậu cần vận chuyển tiêu thụ ngay tại các cảng gần thay vì quay về cảng ở P.Tân Mai. Mỗi chuyến biển giúp các thuyền viên có thu nhập từ 18 - 20 triệu đồng/tháng.

Ông Phan Văn Hải, Chủ tịch Nghiệp đoàn nghề cá P.Tân Mai, cho hay gia đình ông hiện có 6 tàu cá đánh bắt xa bờ, trong đó có 1 tàu hậu cần. Mô hình tàu cá hậu cần này đã phát huy hiệu quả nhờ giảm được nhiên liệu ra vào cảng. Nghiệp đoàn đã vận động các chủ tàu liên kết thành tổ đội theo mô hình này, từ 5 - 7 tàu mỗi nhóm để hỗ trợ nhau trên biển, kéo dài thời gian khai thác. 

"Trong điều kiện khó khăn hiện nay, liên kết để cùng chia sẻ lợi ích, giảm tối đa chi phí, nhất là nhiên liệu thì mới giữ được nghề", ông Hải nói.

Ông Lê Văn Hướng, Chi cục phó Chi cục Thủy sản Nghệ An, cho rằng xu hướng giảm tàu cá này cũng nằm trong kế hoạch của tỉnh Nghệ An để tăng năng suất đánh bắt bằng các hình thức thân thiện với môi trường và bảo vệ nguồn lợi hải sản. Tuy nhiên, do chi phí tăng cao, nhân lực đi biển giảm mạnh nên số lượng tàu cá cũng giảm nhanh và nhiều hơn dự kiến. 

"Điều mà ngành thủy sản địa phương đang lo ngại là lao động đi biển bỏ nghề quá nhiều, thế hệ ngư dân trẻ kế cận ngày càng ít nên về lâu dài, sẽ là điều bất lợi cho ngành khai thác hải sản trên biển", ông Hướng nói.