Người làm công ăn lương bị 'vạ lây'

Doanh nghiệp chưa nộp thuế, cá nhân chưa được hoàn

Ông N.T.K (TP.HCM) phản ánh việc mới đây nhận được thông báo về hồ sơ hoàn thuế của ông chưa đủ điều kiện. Theo Thuế TP.HCM, lý do là Công ty CP Đầu tư và Dịch vụ Sài Gòn Real (đơn vị chi trả thu nhập) cho ông K. đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế, vẫn còn nợ số tiền thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đã khấu trừ với cơ quan thuế. "Người nộp thuế vui lòng liên hệ với tổ chức trả thu nhập để nộp số tiền thuế TNCN đã khấu trừ vào ngân sách nhà nước", thông báo yêu cầu. Đại diện Thuế TP.HCM giải thích trong trường hợp doanh nghiệp (DN) ngừng hoạt động, chưa hoàn tất thủ tục đóng mã số thuế và còn nợ tiền thuế TNCN thì người nộp thuế cần liên hệ với công ty. Khi nào công ty liên hệ với cơ quan thuế và xử lý xong nợ thuế thì người lao động mới được hoàn lại tiền thuế này.

Ảnh: Đào Ngọc Thạch

Lý do là theo Quyết định 108/2025 của Tổng cục Thuế (nay là Cục Thuế): "Tại thời điểm giải quyết hồ sơ hoàn thuế TNCN, tổ chức trả thu nhập đã hoàn thành nghĩa vụ nộp thay tiền thuế đã khấu trừ hoặc tổng tiền thuế TNCN đã nộp đủ vào ngân sách nhà nước...". Như vậy, trường hợp tổ chức chi trả thu nhập còn nợ thuế, cơ quan thuế sẽ không giải quyết hồ sơ hoàn thuế cho người nộp.

Chiếu theo quyết định này, rất nhiều người làm công ăn lương đang bị "vạ lây" giống như trường hợp ông K. Bởi trong danh sách do Thuế TP.HCM công bố mới đây có đến 2.872 DN đang nợ thuế TNCN của người lao động với số tiền lên đến gần 276 tỉ đồng. Nghĩa là người lao động phải chờ các DN này đóng thuế thì mới được hoàn.

Tương tự, nhìn vào số lượng hồ sơ hoàn thuế cũng thấy rõ điều này. Từ đầu năm đến ngày 30.4, cơ quan thuế đã nhận hơn 1,31 triệu tờ khai quyết toán thuế TNCN điện tử, trong đó có 1,082 triệu tờ khai đề nghị hoàn. Cơ quan thuế xác định 1,026 triệu hồ sơ đủ điều kiện hoàn tự động, chiếm 95% tổng số tờ khai đề nghị hoàn, với số tiền 4.882 tỉ đồng. Tuy nhiên, số hồ sơ chưa được hoàn cũng lên khoảng 56.000. Chắc chắn trong số đó có nhiều trường hợp do DN chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế TNCN dẫn đến người làm công ăn lương bị vạ lây.

Cần tránh để người lao động chịu thiệt

Giải thích về Quyết định 180, luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, chỉ ra rằng về nguyên tắc ngân sách thu được thuế rồi thì mới có tiền để hoàn lại. Quy định này đã áp dụng với DN khi hoàn thuế giá trị gia tăng, còn đối với cá nhân là thuế TNCN. Dù vậy ông Trần Xoa nhìn nhận quy định này áp với cá nhân cũng có bất cập vì bản thân người lao động làm sao có thể yêu cầu DN nộp tiền thuế đang nợ. "Hiện nay thuế TNCN đối với người làm công ăn lương thường thông qua DN khấu trừ tại nguồn, người lao động không thể tự đi khai, nộp từng quý. Đến khi DN thực hiện quyết toán thuế năm, hệ thống mới thể hiện lên phần thu nhập, số thuế phải nộp và chỉ đến lúc này cá nhân mới có thể nhìn thấy trên eTax. Nghĩa là khi không được hoàn thuế và nhận được lý do DN đang còn nợ tiền thuế thì lúc này cá nhân mới biết. Vậy thì làm sao họ có thể yêu cầu DN nộp số thuế này?", ông đặt vấn đề.

Từ góc nhìn đó, luật sư Trần Xoa kiến nghị khi DN nộp hồ sơ khai thuế TNCN tháng, quý phải gửi kèm danh sách từng người lao động nộp bao nhiêu và thể hiện dữ liệu trên eTax để họ theo dõi, chứ không chờ đợi đến thời điểm quyết toán thuế (thường rơi vào đầu năm sau). Điều này sẽ giúp giải quyết hoàn cho những trường hợp đã nộp thuế. Ngoài ra, đối với một số DN nợ chỉ vài đồng, vài chục đồng hay nói chung là nợ quá nhỏ thì có giải pháp yêu cầu DN nộp hoặc đối chiếu nếu sai sót thì điều chỉnh để tránh ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động.

Từ một góc nhìn khác, ông Nguyễn Ngọc Tú, giảng viên Trường ĐH Kinh doanh và công nghệ Hà Nội, giải thích thuế TNCN trên tổng thu nội địa những năm gần đây chiếm tỷ lệ lớn, từ 10 - 11%. Chính vì vậy cần có những cải tiến phần mềm để bản thân người làm công ăn lương có thể thực hiện giám sát ngay việc DN có nộp số thuế này vào ngân sách hay chưa. Thực tế, các DN hiện nay đang tạm đóng thuế theo quý, nên cũng có thể cập nhật tờ khai thuế TNCN theo quý lên hệ thống eTax. Đây là giải pháp về mặt kỹ thuật có thể thực hiện. Cũng giống như đối với bảo hiểm xã hội, hiện nay DN nợ bảo hiểm nhiều nhưng vẫn có giải pháp để giải quyết cho người lao động về quyền lợi khi DN đã thu tiền của họ nhưng chưa đóng.

"DN đã khấu trừ tiền thuế TNCN của người lao động nhưng lại không đóng vào ngân sách nhà nước thì không thể bắt người lao động chịu trách nhiệm. Trong trường hợp này, họ đã hoàn thành trách nhiệm của mình theo quy định. Do đó không thể hoàn toàn đẩy cho người lao động khi không được hoàn thuế do DN còn nợ", ông Tú nói.

"Luật quy định DN trực tiếp khấu trừ tiền thuế TNCN của người lao động nhưng chưa quy định rõ trường hợp DN chưa nộp thuế TNCN thì người lao động có được hoàn không mà nằm ở quyết định hướng dẫn của ngành thuế. Vì thế, để hỗ trợ người nộp thuế trong trường hợp DN ngưng hoạt động mà không làm thủ tục giải thể, bỏ khỏi địa chỉ kinh doanh và để người lao động không bị thiệt thòi, cơ quan thuế cần đôn đốc, áp dụng các biện pháp cưỡng chế thuế, kiểm tra DN… ngay khi mới phát sinh số nợ để kịp thu hồi, từ đó đảm bảo quyền lợi hoàn thuế cho người lao động. Quy định cũng nên nói rõ thời hạn cơ quan thuế sẽ thực hiện trong vòng bao lâu. Nếu quá thời gian này thì cơ quan thuế có thể trước mắt hoàn cho người nộp thuế, rồi đòi lại số nợ thuế", ông Nguyễn Ngọc Tú kiến nghị thêm.