Một chiều mưa cuối tháng 8.2026, chúng tôi tìm đến đường Bùi Hữu Nghĩa (phường Bình Thạnh, TP.HCM), ghé thăm bà Trần Thị Điều - vợ của giao liên, chiến sĩ biệt động Sài Gòn Nguyễn Văn Ba (bí danh Ba Bảo). Vợ chồng bà từng được giao nhiệm vụ vận chuyển vũ khí từ Củ Chi, Tây Ninh vào nội đô phục vụ trận đánh Tết Mậu Thân 1968.
Trong gian phòng khách, những tấm huân chương, bằng khen được treo trang trọng. Nổi bật là bằng khen năm 2019, khi Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cho đơn vị bảo đảm chiến đấu A20 - A30 (thuộc Đoàn biệt động F100, Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định), vì những thành tích đặc biệt xuất sắc trong kháng chiến chống Mỹ.
Bà Trần Thị Điều (96 tuổi), kể lại những chuyến xe chở vũ khí vào nội đô Sài Gòn trước Tết Mậu Thân 1968
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Ở tuổi 96, dù sức khỏe không còn như trước, nhưng bà Điều vẫn minh mẫn và tự tay quán xuyến tiệm đồ gia dụng nhỏ. Nghe chúng tôi nhắc đến ông Nguyễn Văn Lai (bí danh Năm Lai, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân thuộc lực lượng biệt động Sài Gòn), ánh mắt bà sáng lên: "Ông Năm Lai là đồng đội của vợ chồng tôi đó".
Nói rồi, bà chậm rãi dẫn chúng tôi lên gian thờ người chồng quá cố. Trước di ảnh ông Ba Bảo, người phụ nữ tóc bạc chắp đôi tay run run, cắm từng nén hương. Những ký ức của hơn nửa thế kỷ trước, bỗng trở về nguyên vẹn...
Bà Trần Thị Điều thắp hương trước di ảnh chiến sĩ biệt động Sài Gòn Nguyễn Văn Ba, bí danh Ba Bảo
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Những "chuyến xe sinh tử" trong lòng địch
Bà Điều nhớ như in những ngày cận Tết Mậu Thân 1968, khi tình hình nội đô Sài Gòn căng thẳng. Chính quyền Sài Gòn tăng cường kiểm soát, rà soát gắt gao các tuyến đường ra vào thành phố.
Để đưa súng đạn, thuốc nổ từ Tây Ninh, Củ Chi qua hàng chục trạm gác vào nội thành Sài Gòn, các đường dây giao liên phải nghĩ ra nhiều cách ngụy trang.
Trong thế "ngàn cân treo sợi tóc", vợ chồng bà Điều chọn một cách táo bạo: đưa 2 con gái sinh đôi chưa đầy 3 tuổi là Nguyễn Thị Hồng Nho và Nguyễn Thị Mai Hương, đi cùng trên chuyến xe chở vũ khí.
"Lúc đó bị xét dữ lắm, vì đường dài mà lại sắp vào trận đánh lớn. Vợ chồng tôi bàn nhau, mang 2 đứa con gái út sinh đôi đi cùng để che mắt địch. Xe có 2 đứa nhỏ nheo nhóc, tụi lính nhìn vào dễ thương hại mà khám xét sơ sài hơn", bà Điều kể.
Chuyến xe được sắp xếp theo "công thức" đặc biệt. Dưới đáy thùng là vũ khí, đạn pháo. Phía trên phủ một lớp dưa leo, cà chua để ngụy trang. Lúc đó, ông Ba Bảo đóng vai tài xế thuê, còn bà Điều trong vai người buôn nông sản, dắt theo con nhỏ đi buôn bán mưu sinh.
Trong căn nhà nhỏ đường Bùi Hữu Nghĩa (phường Bình Thạnh), bà Điều vẫn lưu giữ nhiều kỷ vật, bằng khen, giấy khen
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Theo bà Điều, lính quân cảnh tại các chốt kiểm soát thường dùng những chiếc xiên sắt dài thọc sâu vào thùng hàng để kiểm tra. "Mỗi trạm gác có ít nhất 2 tên lính lăm lăm súng. Nhìn thấy cái xiên sắt nhọn chuẩn bị thọc xuống thùng xe, tim tôi tưởng như rớt ra ngoài", bà nhớ lại.
Những lúc ấy, bà vội nhảy xuống xe, gương mặt khắc khổ van xin: "Chồng tôi bị bắt quân dịch tận ngoài Huế, một mình tôi phải nuôi 6 đứa con nhỏ. Tôi đi thuê ông tài xế này chở ít cà chua, dưa leo về bán gỡ vốn. Mấy sếp thương tình đừng xiên sắt xuống, dập nát hết dưa leo thì mẹ con tôi lấy gì sống".
Làm theo lời dặn của thủ trưởng đơn vị, bà khéo léo nắm tay, dúi vào tay lính gác gói tiền nhỏ gấp gọn. Thấy người phụ nữ lam lũ, nhiều tên lính tặc lưỡi cho qua.
Các chiến sĩ giao liên vận chuyển vũ khí cho đơn vị đảm bảo chiến đấu tại căn cứ Thái Mỹ, Củ Chi
ẢNH: TƯ LIỆU - BÁO ẢNH VIỆT
Không chỉ chở vũ khí, vợ chồng bà Điều còn đảm nhận nhiệm vụ đưa lực lượng chiến đấu vào nội thành. Họ lấy danh nghĩa chở người thân đi thăm bệnh, đi buôn bán lẻ ở các chợ hoặc về quê ăn tết, rồi bố trí các chiến sĩ ngồi xen kẽ trên cabin và thùng xe.
Khi được chúng tôi hỏi vì sao dám đưa con nhỏ vào nhiệm vụ nguy hiểm? Bà Điều nói chắc nịch: "Không mang đủ vũ khí vào thì lấy gì đánh trận lớn. Ngày thường 1 người hy sinh, giờ phải chấp nhận hy sinh cả gia đình vì sự nghiệp chung của đất nước".
Quá trình xây dựng hầm bí mật và tiếp nhận vũ khí được trưng bày ở Bảo tàng Biệt động Sài Gòn - Gia Định
ẢNH: PHẠM HỮU
Theo tài liệu từ Bảo tàng Biệt động Sài Gòn - Gia Định, đoàn biệt động F100 thành lập năm 1965 để chuẩn bị cho "Kế hoạch X" (Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968). Đây là đơn vị tập trung đóng vai trò "quả đấm" nội đô.
F100 gồm các đội chiến đấu (từ 3 đến 11) và 2 đơn vị bảo đảm sống còn: A20 (vận chuyển vũ khí) và A30 (xây dựng hầm bí mật và ém quân). Đây là cấu trúc hoàn chỉnh nhất, kết hợp chặt chẽ giữa "lực lượng đánh" và "lực lượng nuôi".
Các giao liên ngụy trang vận chuyển vũ khí cho đơn vị đảm bảo chiến đấu tại căn cứ Thái Mỹ, Củ Chi
ẢNH: TƯ LIỆU - BÁO ẢNH VIỆT NAM
Bữa cơm 30 Tết Mậu Thân 1968 cùng các chiến sĩ biệt động Sài Gòn
Trong ký ức của người phụ nữ 96 tuổi, đêm 30 Tết Mậu Thân 1968 là một vết khắc không thể phai. Để ngụy trang cho việc tập trung lực lượng chuẩn bị trận đánh, bà Điều nhập về một lượng gạo lớn, giả vờ thuê thêm người bê vác. Chiều 30 tết, bà tất tả đi chợ, chuẩn bị một mâm cơm tươm tất cho 12 chiến sĩ biệt động tại căn nhà cũ ở Bình Thạnh.
"Các anh em ăn bữa cơm tối vui vẻ lắm. Đến đêm, họ được phân công tấn công các mục tiêu trọng yếu ở nội thành. Anh em đi làm nhiều vụ, nhưng không mấy ai về được. Nghĩ mà thương quá chừng!", bà Điều rưng rưng.
Giọng bà chùng xuống khi nhắc lại những ngày sau đó, bà gom những bộ quần áo các chiến sĩ để lại, giặt sạch rồi xếp vào bao gạo gửi về đơn vị.
Bà Điều và chồng từng dùng xe chở nông sản để ngụy trang, đưa vũ khí vượt các trạm gác vào nội thành Sài Gòn
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Bà Điều kể, không lâu sau đó ông Ba Bảo bị chỉ điểm và bị bắt. Nhận tin, bà Điều rụng rời chân tay. Được tổ chức động viên, bà cắn răng chịu đựng, tự dặn lòng phải "như câm như điếc", ai hỏi cũng tảng lờ như không biết gì để bảo vệ các cơ sở còn lại.
Theo gia đình, trong thời gian bị giam tại Chí Hòa, sức khỏe ông Ba Bảo suy kiệt. Năm 1973, ông được trao trả. Trở về nhà, ông tiếp tục âm thầm móc nối, hoạt động biệt động cho đến ngày đất nước thống nhất. Năm 2000 ông Ba Bảo qua đời vì bạo bệnh.
Bà Trần Thị Điều được Chủ tịch nước tặng Huân chương Kháng chiến hạng ba
ẢNH: HÀ THƯƠNG
"Giờ nghĩ lại vẫn thấy rùng mình"
Năm tháng đi qua, 2 đứa trẻ sinh đôi từng ngồi trên chuyến xe chở đầy vũ khí năm nào nay đã bước sang tuổi 60. Chị Mai Hương hiện kinh doanh tại Việt Nam, còn chị Hồng Nho định cư tại Mỹ.
Lớn lên trong hòa bình, nghe cha mẹ kể lại chuyện cũ, họ mới bàng hoàng biết rằng mình từng là một phần của lịch sử, từng đi qua những khoảnh khắc mong manh giữa sống và chết.
Bà Điều vẫn minh mẫn, tự quán xuyến tiệm đồ gia dụng nhỏ dù đã bước sang tuổi 96
ẢNH: HÀ THƯƠNG
Khoảnh khắc làm giao liên cho cách mạng, bà sợ không? Chúng tôi hỏi. Bà Điều gật đầu, nói: "Sợ chứ! Nhưng đơn vị đã tập luyện, sinh hoạt, tuyến đường đi phải như thế nào, mình tự dặn lòng đừng sợ, cứ bình tỉnh đi. Mình phải vì dân, vì nước. Giờ nghĩ lại vẫn thấy rùng mình".
Ở tuổi xế chiều, bà Điều nói nguyện vọng lớn nhất của mình là ông Ba Bảo và những đồng đội biệt động Sài Gòn từng vào sinh ra tử trong Tết Mậu Thân 1968 được ghi nhận xứng đáng.
Bà Điều cho hay, gia đình đã sưu tầm tư liệu, hoàn thiện hồ sơ đề nghị truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cho chồng và đang chờ cấp có thẩm quyền xem xét.
Bình luận (0)