Người trẻ và văn hóa đọc: Đọc sách không cô đơn

Thanh Niên tiếp tục mang câu hỏi này đến bàn tròn Người trẻ và văn hóa đọc.

NGẮN HƠN, ĐẸP HƠN, NHIỀU GIÁ TRỊ XÃ HỘI HƠN

Theo các anh chị, một cuốn sách muốn thu hút người trẻ hiện nay cần có yếu tố gì? Các nhà xuất bản có đang thay đổi cách làm sách (thiết kế, nội dung, marketing) để phù hợp hơn với người đọc trẻ?

PGS-TS Phạm Xuân Thạch, Trường Khoa học liên ngành và nghệ thuật (ĐH Quốc gia Hà Nội): Để thu hút người trẻ thì sách phải có hình thức phù hợp với công chúng trẻ. Thứ hai cần chú ý nhiều hơn đến các yếu tố về mặt hình thức như các câu văn ngắn, nhịp điệu, chương đoạn cũng ngắn gọn hơn kiểu viết trước kia. Chúng ta cũng quan sát thấy những người viết độ 25 tuổi trở về đây cũng thay đổi lối viết, và đấy cũng là cách thu hút người trẻ đến với sách.

Nhà văn Nguyễn Trương Quý: Có lẽ người đọc trẻ hiện nay quan tâm nhiều giá trị xã hội trong tác phẩm hơn so với vấn đề kiểu "phong hoa tuyết nguyệt" cổ điển. Họ tiếp cận một cuốn sách bằng thước đo mục tiêu tìm kiếm một phương tiện cắt nghĩa thế giới chứ ít chấp nhận việc chúng định nghĩa thế giới của họ, mặc dù vô thức có lẽ họ cũng không biết điều đó hiển nhiên.

Ông Trần Đình Ba, Phó giám đốc NXB Tổng hợp TP.HCM: Hay, hấp dẫn về nội dung, dĩ nhiên, đây là yếu tố cốt lõi. Nhưng các yếu tố đi kèm không thể thiếu, phải là bắt mắt, đẹp về minh họa, thiết kế bìa, nội dung; có thêm các phụ kiện, quà tặng đi kèm có tính ứng dụng cao như bookmark, móc khóa, bộ bài…

ẢNH: QUỲNH TRÂN

Vai trò của báo chí và mạng xã hội (BookTok, review TikTok…) ảnh hưởng đến doanh số bán sách ra sao?

Ông Trần Đình Ba: Người đọc bị thu hút, chi phối, chịu ảnh hưởng của các bài review sách trên báo chí, BookTok, review TikTok khá nhiều, thậm chí xem đó là cơ sở để bỏ tiền mua sách. Điều đó cho thấy ảnh hưởng to lớn của truyền thông trên các nền tảng mạng xã hội đối với việc kinh doanh, phát hành sách.

PGS-TS Phạm Xuân Thạch: Đang có sự chuyển dịch, thay vì nhà phê bình có quyền lực để nói về giá trị một cách độc lập và trung gian, công tâm thì quyền lực thẩm định đang chuyển sang các KOL trên mạng xã hội. Đấy là một khuynh hướng không chỉ với sách mà còn cả với sản phẩm khác như video, phim ảnh, âm nhạc.

XÂY DỰNG CỘNG ĐỒNG ĐỌC SÁCH

Điều gì khiến anh chị vẫn tin vào việc người trẻ sẽ tiếp tục đọc sách? Một lời khuyên của anh chị cho các bạn trẻ đang "mất thói quen đọc sách"?

Nhà văn Nguyễn Trương Quý: Tôi nghĩ là mỗi người sẽ có một động cơ đọc, đọc sách chức năng cũng là đọc, mà sách chức năng nếu chịu khó tìm kiếm, nhiều sách viết rất hay và có phẩm tính câu chữ văn chương không kém tiểu thuyết hay các thể loại văn học truyền thống. Có lẽ nên có một cộng đồng đọc và chia sẻ việc đọc, đọc cũng không nên cô đơn.

Ảnh: NVCC

Tác giả Nguyễn Mai Phương: Tôi không tin rằng chúng ta phải khuyên ai đọc sách và sau đó họ đọc theo lời khuyên. Tôi luôn tin cách hay nhất là làm gương. Cách bạn đọc, bạn học, bạn lớn lên và có những trải nghiệm khác nhau từ trang sách sẽ là động lực rõ ràng nhất để những người xung quanh cầm sách lên đọc.

Và thật ra việc đọc cũng là lựa chọn. Khi bạn cần sách, bạn sẽ tự đọc.

Ảnh: NHÂN VẬT CUNG CẤP

Nhà văn Phương Huyền, Đại sứ Văn hóa đọc TP.HCM 2024 - 2025: Cùng với các nhà đồng hành, tôi mang chương trình Mở sách - mở tương lai đến với các bạn học sinh phổ thông, bằng thông điệp sâu sắc: mỗi cuốn sách là một cánh cửa mở ra tri thức, cảm xúc và những chân trời mới. Đồng hành theo mỗi chuyến đi ấy, tôi nhận thấy rằng sách vẫn là món ăn tinh thần không thể thiếu của những người trẻ.

Đại sứ Văn hóa đọc TP.HCM 2023 - 2024 Trung Nghĩa: Tôi nghĩ có nhiều giải pháp để "kéo" người trẻ quay lại với văn hóa đọc. Thứ nhất, đổi mới cách tiếp cận sách. Việc kết hợp công nghệ như sách nói (audiobook), sách điện tử (ebook) hay các nền tảng đọc trực tuyến sẽ giúp việc đọc trở nên linh hoạt, phù hợp với lối sống hiện đại.

Thứ hai, xây dựng thói quen đọc từ những điều nhỏ. Thay vì đặt mục tiêu đọc những cuốn sách dày, tôi nghĩ bạn trẻ có thể bắt đầu từ 10 - 15 phút mỗi ngày với những chủ đề sách đúng sở thích hoặc tác giả mình yêu thích. Khi việc đọc trở thành một phần tự nhiên của cuộc sống, nó sẽ không còn là "nhiệm vụ" mà là niềm vui.

Thứ ba, tạo môi trường và cộng đồng đọc sách. Các câu lạc bộ sách, hoạt động chia sẻ, review trên mạng xã hội hay những chiến dịch khuyến đọc sẽ giúp lan tỏa cảm hứng. Khi việc đọc trở thành một xu hướng tích cực, người trẻ sẽ dễ dàng bị thu hút và tham gia.

Trong thời đại số hóa và AI ngập tràn, cộng đồng cần mạnh dạn nghĩ cách làm thế nào để mang lại tình yêu đọc sách và sự trân trọng tri thức cho thiếu nhi, thanh thiếu niên, trong đó thư viện là một thiết chế văn hóa trọng yếu.

Xin cảm ơn các anh chị.