Nhiều thay đổi về chính sách du học, người học cần chuẩn bị gì?

Điểm mới trong quy định visa

Từ 15.9 tới, Mỹ chính thức chấm dứt cơ chế "duration of status" vốn cho phép du học sinh (DHS) được ở lại nước này theo thời gian học. Thay vào đó, mỗi bạn sẽ được cấp một ngày hết hạn lưu trú cụ thể khi nhập cảnh, thường căn cứ dựa vào thời điểm kết thúc chương trình học thuật hoặc chương trình thực tập tự chọn (OPT) và không kéo dài quá 4 năm.

ẢNH: NGỌC LONG

"Đây là một trong những thay đổi lớn nhất với visa du học Mỹ (F-1) trong nhiều năm qua", tiến sĩ Lê Bảo Thắng, Giám đốc Công ty tư vấn giáo dục quốc tế OSI Vietnam, nhận định.

Điều này đồng nghĩa DHS giờ không thể chỉ tập trung vào việc học như trước mà còn phải quản lý "rất chặt chẽ" thời hạn lưu trú của bản thân. Nếu muốn học thêm hoặc kéo dài OPT, các bạn vừa phải xin gia hạn I-20 với trường mình, vừa phải chuẩn bị thủ tục gia hạn tình trạng lưu trú với nhà chức trách. "Nếu trễ hạn, việc học, quyền làm việc và cả kế hoạch nhập cư sau này của các bạn có thể bị ảnh hưởng", ông Thắng cảnh báo.

Với Đài Loan, GS-TS Lâm Vi Chí, Trưởng phòng Giáo dục kiêm Tham tán giáo dục ở Văn phòng Kinh tế và văn hóa Đài Bắc tại TP.HCM, cho biết DHS nay có thể nộp giấy chứng nhận kết quả thi tốt nghiệp THPT hoặc giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời để hoàn tất hồ sơ xin visa, thay vì phải có bằng tốt nghiệp chính thức như yêu cầu trước đó.

Tại Hàn Quốc, nơi hiện thu hút gần 97.000 DHS VN, ông Trần Thiên Văn, Giám đốc điều hành Zila Education (TP.HCM), cho biết giới chức nước này cũng đang tập trung xét duyệt những trường hợp "được kiểm chứng" lẫn có khả năng đóng góp thực chất cho xã hội nước này.

Những ai có lợi thế du học hiện nay ?

Một thay đổi khác trong du học Mỹ liên quan tới quy định chuyển trường và đổi chương trình học, được tiến sĩ Thắng đánh giá "chặt chẽ hơn rất nhiều". Theo đó, người học cử nhân sẽ không được chuyển trường, đổi ngành hoặc thay đổi mục tiêu học tập trong năm học đầu tiên, trừ những trường hợp đặc biệt được chấp thuận. Với người học thạc sĩ và tiến sĩ, việc chuyển trường hoặc đổi mục tiêu học tập trong suốt chương trình cũng bị hạn chế đáng kể. "Việc chọn đúng trường và ngành ngay từ đầu trở nên rất quan trọng, thay vì xem việc này là một quyết định có thể điều chỉnh sau khi sang Mỹ", ông Thắng nói.

Quy định mới cũng không khuyến khích DHS học ngang bằng hoặc thấp hơn bậc học trước. Thời gian tối đa DHS được phép ở lại sau tốt nghiệp hay kết thúc OPT (grace period) cũng bị giảm một nửa - từ 60 xuống còn 30 ngày.

"Trong giai đoạn chính sách nhập cư của Mỹ ngày càng yêu cầu độ tuân thủ cao, những ai có kế hoạch học tập rõ ràng, chủ động quản lý hồ sơ và thực hiện đúng thời hạn sẽ có nhiều lợi thế hơn. Và dù các trường có phương án hỗ trợ hướng dẫn, trách nhiệm cuối cùng trong việc duy trì tình trạng F-1 hợp pháp vẫn thuộc về chính DHS", ông Thắng nhấn mạnh.

Một vấn đề đáng lưu tâm khác là thủ tục xin visa du học Mỹ. Nếu như trước đây, việc công khai tài khoản mạng xã hội (MXH) chỉ là khuyến nghị, thì nay các cơ quan ngoại giao Mỹ thậm chí gửi thông báo bằng văn bản trực tiếp cho đương đơn, yêu cầu chỉnh chế độ hiển thị tài khoản để phục vụ quá trình thẩm tra. "Thế nên đừng đợi vài ngày trước buổi phỏng vấn mới "dọn dẹp" tài khoản", ông Thắng nói.

Theo ông Thắng, cán bộ xét duyệt visa không chỉ quan tâm đến tài khoản mà còn đánh giá tính nhất quán và độ tin cậy của toàn bộ hồ sơ. Do đó, những thông tin trên mạng nên phản ánh đúng con người, quá trình học tập... đồng thời cần tránh đăng tải và chia sẻ những nội dung có thể bị hiểu là cổ súy bạo lực, cực đoan, vi phạm pháp luật hoặc mâu thuẫn với mục đích xin visa đã khai báo trước đó.

"Đây là tín hiệu cho thấy quá trình xét duyệt visa đang chuyển từ việc chỉ đánh giá giấy tờ sang cân nhắc tổng thể hồ sơ, bao gồm cả hành vi trên môi trường số. Vì vậy DHS hãy coi MXH như một phần của hồ sơ du học, sử dụng có trách nhiệm và nhất quán ngay từ giờ thay vì chỉ chuẩn bị khi đã có lịch phỏng vấn", tiến sĩ Lê Bảo Thắng khuyên.

Với du học Hàn Quốc, ông Trần Thiên Văn lưu ý: "Việc lựa chọn trường ĐH vừa có chất lượng đào tạo tốt, vừa có uy tín trong việc quản lý DHS cũng là yếu tố quyết định tỷ lệ chấp thuận visa".

Còn theo ông Lâm Vi Chí, từ năm học tới, Đài Loan dự kiến đa dạng hóa chương trình học bổng, hướng tới nhóm ứng viên có nhiều thế mạnh khác ngoài yếu tố học thuật. "Chúng tôi sẽ đề nghị Cơ quan Giáo dục Đài Loan tăng số lượng học bổng cho DHS VN, bên cạnh đó có kế hoạch dành ít nhất 10% suất cho những bạn có năng khiếu và thành tích xuất sắc trong thể thao hoặc nghệ thuật", ông nói.

ảnh: Ngọc Long

Tăng cơ hội làm việc

Từ đầu năm 2026, DHS tại các ĐH Đài Loan cũng được phép tìm việc, đi làm trong tối đa 2 năm sau tốt nghiệp mà không cần phải xin giấy phép lao động như trước. Công dân nước ngoài đã tốt nghiệp từ 200 ĐH hàng đầu thế giới trong 5 năm qua cũng có thể nộp đơn xin giấy phép lao động mở có thời hạn 2 năm. Doanh nghiệp cũng có thể tuyển dụng ngay sinh viên tốt nghiệp từ các ĐH top 1.500, thay vì phải đợi ứng viên đủ 2 năm kinh nghiệm.

New Zealand cũng chuẩn bị có 2 động thái tăng cơ hội làm việc cho DHS, bắt đầu từ 16.11 tới, theo ông Michael Liu, Cố vấn quan hệ đối tác của Cục Di trú New Zealand (INZ). Thứ nhất, nước này sẽ ra mắt loại visa làm việc ngắn hạn sau tốt nghiệp (SGW) cho những ứng viên từng học thời gian ngắn ở New Zealand. Thứ hai là mở rộng diện hưởng visa làm việc sau tốt nghiệp (PSW), áp dụng thêm với cả những ai đã hoàn thành chứng chỉ sau ĐH.

Tại Malaysia, người học quốc tế có thể sử dụng giấy phép tốt nghiệp (Graduate Pass) sau khi hoàn thành chương trình học để được ở lại nước này làm việc thêm một năm. Năm nay, giấy phép này đã mở rộng danh sách quốc tịch được ứng tuyển, lần đầu xuất hiện VN. Chưa kể, DHS Việt có thể đi làm thêm trong thời gian học tập ở Malaysia, tối đa 20 giờ mỗi tuần.

"Chính sách này giúp DHS chuyển tiếp thuận lợi từ môi trường học tập sang thị trường lao động, tạo điều kiện để các bạn tích lũy kinh nghiệm trước khi về nước hay tiếp tục làm việc ở Malaysia", ông Firdauz Bin Othman, Tổng lãnh sự Malaysia tại TP.HCM, lý giải về động thái mở rộng danh sách Graduate Pass.

Một số doanh nghiệp Malaysia cũng đang rộng cửa chào đón người Việt và cấp học bổng với nhiều cơ hội trở lại VN làm việc, trong đó có PMX Malaysia, đơn vị chuyên cung cấp các giải pháp về trung tâm dữ liệu (data center).

Để ứng tuyển chương trình này, ông Arthur Chew, Giám đốc của PMX Malaysia tại VN, thông tin người học phải có nền tảng ngành học phù hợp, năng lực tiếng Anh tốt và sở hữu tinh thần thích khám phá, ham trải nghiệm, khát khao tìm kiếm cơ hội tiếp xúc thực tế.