Nỗ lực bảo tồn sếu quý: Sếu 'hữu nghị', chuyện bây giờ mới kể

Tràm Chim (Đồng Tháp) từng là "vương quốc" của hàng trăm, hàng ngàn cá thể sếu đầu đỏ. Khi hệ sinh thái suy thoái, loài chim biểu tượng ấy dần dần bỏ đi nơi khác, rồi đến ngày biệt tích. Lúc chúng ta thức tỉnh, quyết tâm phục hồi hệ sinh thái Tràm Chim, cũng là lúc một cánh cửa được xem là cuối cùng mở ra. Đó là việc Thái Lan đồng ý chuyển giao sếu đầu đỏ mà họ tự nuôi để VN gây dựng lại đàn sếu. Nhưng để có 6 cá thể sếu đầu tiên này, phải trải qua quá trình vận động kéo dài, qua vô số cuộc họp, những lần chờ đợi, và cả khoảnh khắc ly kỳ khi đưa sếu từ Thái Lan về VN.

HÀNH TRÌNH VẬN ĐỘNG ĐẦY KIÊN NHẪN

Chuyện hợp tác về việc trao sếu đầu đỏ từ Thái Lan về VN đã được nhen nhóm từ hơn 10 năm trước. Trong vai trò Giám đốc Chương trình Đông Nam Á của Hội Sếu quốc tế (International Crane Foundation), tiến sĩ (TS) Trần Triết hiện cũng là giảng viên Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM) đã đặt vấn đề với Vườn thú Korat (Thái Lan), nơi triển khai chương trình bảo tồn, nuôi sếu đầu đỏ được thế giới đánh giá là hình mẫu.

ẢNH: NVCC

ẢNH: CTV

Để hiện thực hóa điều này là chặng đường gian nan. Năm 2018, đoàn đầu tiên của tỉnh Đồng Tháp sang Thái Lan đề xuất hợp tác đưa mô hình phục hồi sếu áp dụng cho Tràm Chim. Ở cấp kỹ thuật, người Thái đồng ý ngay. Nhưng thách thức nằm ở chỗ sếu đầu đỏ là một trong 15 loài ưu tiên bảo tồn của Thái Lan. Họ xem loài chim này như báu vật, được bảo vệ bằng hệ thống quy định vô cùng khắt khe. Muốn đưa một cá thể sếu ra khỏi biên giới, họ phải cân nhắc kỹ lưỡng và thậm chí phải thay đổi quy định.

"Họ đã mất gần 30 năm để gầy dựng đàn sếu. Việc chuyển giao sếu cho bất kỳ quốc gia nào là điều họ chưa từng làm. Lúc 6 cá thể sếu Thái Lan về đến VN là đúng 7 năm ròng rã, với vô số văn bản, cuộc gặp, vận động qua cả kênh kỹ thuật lẫn lãnh đạo cấp cao", TS Trần Triết cho hay.

ẢNH: TRẦN TRIẾT

Ông Triết còn tiết lộ rằng, một đơn vị âm thầm đóng góp rất quan trọng với tinh thần phi lợi nhuận để đưa được nhóm sếu này về VN và tiếp tục đồng hành lâu dài với chương trình bảo tồn sếu đầu đỏ của tỉnh Đồng Tháp là Tập đoàn C.P của Thái Lan. "Với lợi thế là một tập đoàn uy tín của Thái Lan đang kinh doanh tại VN, và đặc biệt họ rất tâm huyết với chương trình phục hồi đàn sếu của VN nên đã giúp kết nối, vận động… nhiều nơi, thậm chí cả chính quyền Thái Lan để gỡ khó cho chúng ta", ông Triết nói.

ẢNH: TRẦN TRIẾT

Theo tìm hiểu của chúng tôi, Tập đoàn C.P cũng là doanh nghiệp tài trợ 25 tỉ đồng cho "Đề án bảo tồn và phát triển sếu đầu đỏ tại Vườn quốc gia Tràm Chim giai đoạn 2022 - 2032".

Đằng sau thỏa thuận bàn giao sếu ấy còn là sự tin cậy hiếm có. Bởi người Thái hiểu rằng Tràm Chim, nơi từng là vùng đất lành của sếu, đang được khôi phục từng ngày, và đàn sếu họ chuyển giao không phải "đi xa" mà là sự trở về mái nhà xưa. "Thuyết phục được Thái Lan bàn giao nhóm sếu là một thành công lớn. Tuy nhiên, giải pháp này cũng có phần đau đớn, nhưng không còn cách nào khác", TS Trần Triết trải lòng.

Lý do mà TS Trần Triết bảo "đau đớn" bởi lẽ nếu chúng ta biết gìn giữ hệ sinh thái Tràm Chim thì nơi này chính là vùng đất lành để sếu đầu đỏ phát triển, chứ không phải để sếu bỏ đi rồi khi muốn gầy dựng lại phải cần đến Thái Lan tặng những cá thể sếu mà họ đang gây giống.

16 GIỜ "NGHẸT THỞ" ĐƯA SẾU VỀ VN

6 giờ ngày 11.4.2025, không khí ở Vườn thú Korat diễn ra thật xúc động. Các nhân viên vườn thú nhẹ nhàng tiếp cận từng con sếu, đọc vi mạch nhận dạng, đối chiếu hồ sơ. Tất cả thao tác đều thận trọng và chính xác tuyệt đối. Trước giờ tiễn biệt 6 con sếu, ông Thanachon, Giám đốc Vườn thú Korat, tự tay kiểm tra từng thùng gỗ vận chuyển, rồi thắp nhang cầu nguyện cho chuyến đi bình yên. "Đó là khoảnh khắc tôi không thể quên. Không có ngôn ngữ nào đủ để tả sự trân trọng của họ dành cho sếu và cho chúng ta", TS Trần Triết tâm sự.

Từ Korat về đến Thảo Cầm Viên Sài Gòn, nhóm sếu lúc ấy chỉ mới 6 tháng tuổi nhưng đã cao hơn 1,6 m phải trải qua 6 giờ đường bộ, 5 giờ chờ tại sân bay Bangkok, rồi thêm chặng bay dài và thủ tục hải quan. Tổng cộng hơn 16 giờ liên tục trong điều kiện sếu không ăn, không uống. Bác sĩ Diana Boom, Trưởng bộ phận thú y của Hội Sếu quốc tế, cảnh báo: "Gãy chân, cánh hay chấn thương vùng cổ dễ xảy ra khi vận chuyển loài chim cao lớn như sếu đi xa, nên phải chuẩn bị sẵn tâm lý cho các tình huống xấu".

ẢNH: TRẦN TRIẾT

Đi cùng đoàn bàn giao sếu cho VN còn có 4 chuyên gia hàng đầu của Vườn thú Korat, những người đã chăm sóc 6 cá thể sếu này từ lúc mới nở. Khi cửa chuồng cách ly tại Thảo Cầm Viên khép lại, họ lặng lẽ lau nước mắt. "Các bạn ấy đã khóc vì tình yêu của họ với đàn sếu quý. Chỉ đến lúc con cuối cùng được thả vào chuồng cách ly lúc 23 giờ, không một vết trầy xước, tôi mới thở phào", TS Trần Triết thổ lộ.

ẢNH: NGUYỄN TRƯỜNG SINH

Trong đêm 11.4.2025, tôi vào Facebook của ông Triết đã thấy một chia sẻ đầy cảm xúc của vị tiến sĩ dành cho loài sếu quý và hệ sinh thái Tràm Chim. Ông viết: "7 năm cho một chuyến đi. Đây là nhóm sếu đầu tiên trong chương trình hợp tác 10 năm. Đầu xuôi đuôi lọt, hy vọng chúng sẽ lớn lên, sinh nở, và có ngày gọi được đàn sếu hoang trở về". Và được biết, ngay sáng hôm sau đó, một cuộc hội chẩn giữa các chuyên gia Thái Lan - VN diễn ra tại Thảo Cầm Viên. Họ kết luận sếu khỏe mạnh, ăn uống tốt, đi lại bình thường và đủ điều kiện chuyển về Vườn quốc gia Tràm Chim vào ngày 19.4. Niềm vui một lần nữa vỡ òa.

6 con sếu vừa về sống trong khu nuôi và chăm sóc đặc biệt được ví như "lãnh cung" ở Vườn quốc gia Tràm Chim. Đây chỉ là bước khởi đầu, nhưng mang ý nghĩa vô cùng lớn. Nó đánh dấu một giai đoạn mới trong nỗ lực phục hồi hệ sinh thái Tràm Chim nhằm gọi sếu trở về, đồng thời mở ra cánh cửa hợp tác quốc tế hiếm có trong bảo tồn. Bởi người Thái đã trao cho VN không chỉ 6 cá thể sếu, mà cả niềm tin. Còn Tràm Chim đang từng ngày, từng giờ nỗ lực đem lại đất lành thật sự cho sếu đầu đỏ. Thực sự một chương mới đang bắt đầu trên vùng đất từng là quê hương của loài chim biểu tượng cho sự chung thủy và hy vọng này. (còn tiếp)