Nobel vinh danh 2 kinh tế gia 'hóa giải' biến động vĩ mô

Chiều qua (12.10), Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã xướng tên hai nhà kinh tế học Robert E. Hall (83 tuổi, Đại học Stanford) và Michael Woodford (71 tuổi, Đại học Columbia, đều của Mỹ) cho giải Nobel Kinh tế 2026, với công trình "xây dựng những nền tảng vi mô cho chính sách bình ổn kinh tế vĩ mô". Chủ tịch Ủy ban Giải thưởng Nobel Kinh tế John Hassler cho hay công trình của 2 kinh tế gia này đã cung cấp nền tảng lý thuyết giúp chính phủ và ngân hàng chuẩn bị tốt hơn để đối phó với những biến động kinh tế.

Lối thoát từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ

Theo thông cáo từ ban tổ chức giải Nobel, nghiên cứu nêu trên tập trung vào mục tiêu tối thượng của mọi chính phủ là duy trì một nền kinh tế bình ổn. Để tránh tình trạng nền kinh tế rơi vào cảnh thất nghiệp trầm trọng hoặc lạm phát mất kiểm soát, các ngân hàng trung ương thường sử dụng chính sách tăng giảm lãi suất hay kích cầu chi tiêu. Nguyên lý này dựa trên các mô hình kinh tế vĩ mô truyền thống, vốn mặc định rằng luôn có sự tương quan tỷ lệ thuận hoặc nghịch giữa các chỉ số lớn (như lạm phát và thu nhập). Chẳng hạn, lạm phát cao thì thất nghiệp thấp và ngược lại, hoặc thu nhập tăng thì tiêu dùng tăng. Nhờ sự tương quan này, các nhà hoạch định chính sách trước đây có thể dễ dàng tính toán mức độ can thiệp vào nền kinh tế.

Ảnh: Reuters

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970 đã làm thay đổi công thức trên. Khi đó, lạm phát và thất nghiệp cùng lúc tăng vọt. Mối liên hệ giữa thu nhập và tiêu dùng cũng không còn chính xác. Các mô hình vĩ mô kiểu cũ mất đi sự hiệu quả, dẫn đến việc các gói kích thích kinh tế được tung ra sai thời điểm, kéo theo nhiều năm bão giá và tăng trưởng thấp.

Sự bế tắc này đòi hỏi một hướng tiếp cận mới. Thay vì tiếp tục nhìn nền kinh tế chỉ dựa vào các con số vĩ mô, hai nhà khoa học Robert Hall và Michael Woodford đã quyết định tiếp cận từ vi mô. Họ lập luận rằng bức tranh kinh tế vĩ mô thực chất là kết quả cộng gộp từ hàng triệu quyết định nhỏ lẻ của từng hộ gia đình và doanh nghiệp. Từ đây, họ đặt nền móng cho một mô hình kinh tế hoàn toàn mới, dựa trên "nền tảng vi mô".

Nhìn về tương lai để điều hành hiện tại

Để xây dựng mô hình mới, hai ông đã đi sâu vào cách con người ra quyết định. Điểm đột phá nằm ở phát hiện của ông Hall, với các công trình vào năm 1978 và 1982, đó là tiêu dùng của người dân không chỉ phụ thuộc vào số tiền họ có hôm nay, mà còn đến từ kỳ vọng của họ về thu nhập trong tương lai.

Kế thừa nền tảng trên, vào đầu thập niên 2000, ông Woodford đã đúc kết thành mô hình kinh tế hoàn chỉnh. Ông chỉ ra rằng người dân và doanh nghiệp luôn "nhìn về tương lai" khi quyết định chi tiêu hay định giá sản phẩm, do đó công cụ mạnh mẽ nhất của các ngân hàng trung ương không chỉ là tăng giảm lãi suất, mà còn là sự minh bạch trong giao tiếp.

Khi một ngân hàng trung ương công bố các kế hoạch và dự báo tương lai rõ ràng, đáng tin cậy, họ sẽ định hình được tâm lý của xã hội. Nếu người dân tin rằng lãi suất sẽ tiếp tục giảm, họ sẽ mạnh dạn vay vốn mua sắm. Các doanh nghiệp cũng dựa vào dự báo lạm phát của nhà nước để quyết định giá bán sản phẩm. Khi đám đông tự điều chỉnh hành vi theo định hướng của chính phủ, nền kinh tế sẽ từng bước đi vào đúng quỹ đạo mong muốn mà không cần đến các biện pháp can thiệp đột ngột gây sốc.

Ban tổ chức Nobel nhấn mạnh công trình của hai nhà kinh tế học Mỹ là nền tảng giúp thế giới đối phó hiệu quả hơn rất nhiều với tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng và khủng hoảng năng lượng những năm qua. Lễ công bố giải thưởng Nobel Kinh tế hôm qua cũng đã khép lại tuần lễ Nobel 2026 bắt đầu từ ngày 5.10, với tổng cộng 10 cá nhân được vinh danh.