Nông sản xanh VN bắt đầu thu giá trị 'vàng'

"Cà phê xanh" VN một mình một chợ

Tuần qua, thị trường cà phê thế giới biến động chưa từng thấy khi có đến 2 phiên tăng dựng đứng và 3 phiên giảm sâu xen kẽ. Kết quả, giá cà phê robusta tăng 136 USD/tấn và arabica tăng đến 727 USD/tấn. Tại VN, cà phê Tây nguyên có giá dao động quanh mức 95.500 đồng/kg, tăng khoảng 2.500 đồng/kg so với tuần trước đó. Đây là mức giá cao nhất trong nhiều tháng qua nên các nhà vườn đã bán bớt một phần lượng hàng dự trữ để tái đầu tư. Đáng chú ý, cà phê của VN có chứng nhận EU về chống phá rừng (EUDR) xuất vào EU hiện cao hơn thị trường đến 50 USD/tấn.

Trong khi thế giới vẫn đang quay cuồng trong "cơn bão giá" cà phê những ngày qua thì ông Đỗ Hà Nam, Phó chủ tịch Hiệp hội Cà phê - ca cao VN (VICOFA), lại khá ung dung. Lý do là một phần với kinh nghiệm của doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực này, sau 2 năm (2024 - 2025) sốt giá cà phê thì chuyện hạ nhiệt trong nửa đầu năm nay theo ông là bình thường. Nhưng điều quan trọng hơn, giai đoạn sắp tới sẽ là cơ hội vàng với cà phê VN.

ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH

Ông Nam phân tích: Theo kế hoạch, từ ngày 1.1.2027, EU sẽ chính thức áp dụng quy định chống phá rừng (EUDR). Quy định này đúng ra đã được áp dụng từ ngày 1.1.2025, nhưng do một số nước chưa có sự chuẩn bị tốt nên bị trì hoãn. Đến thời điểm này, VN vẫn là nguồn cung tuân thủ quy định này nghiêm túc nhất. Chính vì vậy, sắp tới khi EUDR đi vào thực thi, cà phê VN sẽ được đặt vào vị thế "một mình một chợ".

"Ngay thời điểm này, chúng tôi xuất khẩu cà phê có chứng nhận EUDR vào EU với giá cao hơn thị trường 50 USD/tấn. Khi quy định chính thức có hiệu lực, cơ hội của ngành cà phê VN là rất lớn", ông Đỗ Hà Nam cho biết.

Ông Thái Anh Tuấn, Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV XNK 2.9 Đắk Lắk (Simexco DakLak), cũng bày tỏ sự lạc quan vì dù châu Âu chưa chính thức áp dụng nhưng nhiều khách hàng ở thị trường này vẫn đang nhập các sản phẩm cà phê có EUDR. Thông qua phần mềm, khách hàng có thể truy xuất nguồn gốc cà phê đến tận vùng trồng.

"Chúng tôi đã áp dụng quy định này khi EU mới bắt đầu triển khai và hiện tại đang sẵn sàng thực hiện. Tính đến cuối năm 2026, doanh nghiệp đã phối hợp với Sở NN-MT tỉnh xây dựng cơ sở dữ liệu vùng trồng với 20.000 hộ dân. Ngoài việc tuân thủ tiêu chuẩn EUDR ở châu Âu, doanh nghiệp cũng đang đẩy mạnh chế biến sâu để nâng cao giá trị sản phẩm. EU là thị trường lớn nhất của VN nói chung và Simexco DakLak nói riêng nên chúng tôi hoàn toàn tự tin", ông Tuấn nói.

Mặc dù đang đứng trước triển vọng tăng giá nhưng tỷ trọng cà phê VN tại thị trường châu Âu vẫn còn rất khiêm tốn. Số liệu từ Liên đoàn Cà phê châu Âu (European Coffee Federation - ECF) cho biết, quy mô toàn bộ chuỗi giá trị ngành cà phê của EU+ (gồm EU và Vương quốc Anh, Na Uy và Thụy Sĩ) đạt gần 667 tỉ USD. Trong khi đó năm 2025, xuất khẩu cà phê của VN sang EU đạt khoảng 666.000 tấn, trị giá 3,6 tỉ USD. EU chiếm gần 41% tổng kim ngạch xuất khẩu cà phê của cả nước. Điều này cho thấy dư địa của cà phê VN tại thị trường EU vẫn còn rất lớn. Chúng ta vừa có thể tăng số lượng, vừa tăng giá trị thông qua việc nâng cao chất lượng, chế biến sâu, bao bì mẫu mã sản phẩm.

"Hộ chiếu xanh" đưa nông sản đi xa

Không chỉ cà phê mà sản xuất xanh trở thành xu thế tất yếu với hầu hết các thị trường và các loại nông sản nói chung. Đơn cử với EU, ngoài quy định EUDR với cà phê thì còn có IUU (chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định) với thủy sản. Các thị trường quan trọng khác như Mỹ và Trung Quốc cũng có những quy định tương tự với một số mặt hàng nông lâm thủy sản. Ở góc độ nguồn cung, VN cũng đã tích cực tuân thủ các quy định trên một cách tốt nhất. Ngoài ra, chúng ta cũng đang chủ động xây dựng các tiêu chuẩn xanh cho một số mặt hàng chiến lược của mình như gạo phát thải thấp bằng đề án 1 triệu hecta. Đây chính là tấm "hộ chiếu xanh" để nông sản Việt dễ dàng xâm nhập sâu vào thị trường quốc tế.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả VN (VINAFRUIT), cho biết dù rau quả VN không nằm trong nhóm các loại nông sản bị quy định EUDR điều chỉnh nhưng với xu hướng mở rộng phạm vi áp dụng thì chúng ta cũng phải chủ động chuẩn bị. Vì hiện nay xu hướng "tiêu dùng xanh" tại EU đang phát triển mạnh và đòi hỏi hàng hóa phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về môi trường và sức khỏe.

"EU liên tục rà soát và thắt chặt hạn mức dư lượng thuốc bảo vệ thực vật MRLs. Chỉ cần một lô hàng bị phát hiện vượt ngưỡng, toàn bộ chuỗi xuất khẩu của doanh nghiệp, thậm chí là quốc gia, sẽ bị đưa vào diện kiểm soát đặc biệt. Trong khi đó, người tiêu dùng EU chuộng các sản phẩm có bao bì tự hủy sinh học, quy trình canh tác tiết kiệm nước, giảm phát thải nhà kính. Nông sản của chúng ta chỉ có thể bán vào các chuỗi siêu thị lớn của EU với các chứng nhận như GlobalGAP, Organic (hữu cơ), hay Smeta (trách nhiệm xã hội); nếu không sẽ chỉ bán được ở các chợ đầu mối của một số nước trong khu vực", ông Đặng Phúc Nguyên nói thẳng.

Theo Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả VN, với xu hướng khí hậu biến đổi như hiện nay và với việc châu Âu ngày càng nóng thì những nhóm trái cây giàu nước, có khả năng giải nhiệt sẽ là những sản phẩm tăng trưởng tốt. Cụ thể như chanh dây (chanh leo) là một trong những loại trái cây nhiệt đới tăng trưởng mạnh nhất tại EU. Người tiêu dùng rất thích sử dụng làm nước giải khát, pha chế cocktail hoặc làm kem, sữa chua. EU đã nhập khẩu mạnh cả quả tươi lẫn nước cốt chanh dây đông lạnh (puree). Bên cạnh đó là nhiều loại rau quả nhiệt đới khác như thanh long, chanh không hạt, dừa tươi… Ngoài các sản phẩm tươi sống, thị trường châu Âu và các nước phát triển khác như Mỹ, Hàn Quốc rất ưa chuộng những sản phẩm chế biến sẵn và có tính tiện dụng cao như xoài cắt hạt lựu, chanh dây viên đông lạnh, dứa cấp đông... Khách mua về chỉ cần xay với sữa hoặc làm kem là có ngay món giải nhiệt, không lo bị hỏng. Doanh nghiệp phải nắm bắt được xu hướng thị trường để đẩy mạnh bán hàng vào các quốc gia này.