Là đồng hương với Đinh Bằng Phi, tôi biết rất rõ ngôi đình Phú Hựu của xứ Nha Mân - Đồng Tháp, nơi ngày xưa ông từng đắm đuối đi coi hát bội, và tôi cũng đắm đuối thả tuổi thơ mình theo tiếng trống, đờn nơi đó. Hát bội đã nuôi lớn Đinh Bằng Phi, nhưng gia đình thì cấm đoán bởi nền nếp Nho gia không chấp nhận "xướng ca vô loài". Ngay cả cô gái là mối tình đầu của ông cũng nói lời chia tay vì không đồng ý tư tưởng nghệ thuật. Ông cô đơn ôm mối tình với hát bội bước vào đời.
NSND Đinh Bằng Phi (1938 - 2025)
ẢNH: TGCC
Sinh năm 1938, tốt nghiệp Trường Sư phạm Quốc gia Sài Gòn năm 1959, vừa ra trường thì bị bắt lính như bao thanh niên thời đó, đeo ngay lon sĩ quan theo quy định chứ không ra trận ngày nào, bởi sau đó ông được biệt phái về dạy tại Trường Quốc gia Âm nhạc vì trường đang thiếu giảng viên môn hát bội. Ông từng tiếp xúc với nhiều nhà nghiên cứu nổi tiếng như Vương Hồng Sển, Nguyễn Văn Quí, Mai Thọ Truyền… nên kiến thức về hát bội của ông được nhiều người công nhận. Trên bục giảng, ông vừa giảng vừa diễn thị phạm, kể cả hóa trang, có đủ cả lý thuyết lẫn thực tế cho sinh viên học tập. Thật sự rất hiếm có một giảng viên đa năng như thế.
Sau 1975, ông xin vào Đoàn Hát bội TP.HCM, ban đầu chỉ với công việc tạp vụ. Với vốn chữ Hán thâm sâu, ông nhận ra diễn viên thường hát sai lời, không hiểu nghĩa, nên góp ý rất nhiều. Thời gian sau đó ông ẩn mình suốt 10 năm, đêm đêm ngồi viết kịch bản và để lại một kho tàng quý giá.
Năm 1986, nhà nghiên cứu Hoàng Châu Ký vào TP.HCM tìm hiểu hát bội Nam bộ, nhận thấy hầu hết nghệ sĩ có kinh nghiệm biểu diễn nhưng lại thiếu lý luận, bởi hồi đó đào kép thường theo kiểu truyền nghề ngay tại sân khấu. Tình cờ một hôm ngồi nói chuyện với Đinh Bằng Phi, Hoàng Châu Ký nhận ra kiến thức uyên thâm của người "nhân viên tạp vụ" này, và nhất quyết đề cử Đinh Bằng Phi vào các vị trí xứng đáng. Các nhà nghiên cứu nổi tiếng như Trần Văn Khê, Phạm Thị Thành, Trọng Khôi… cũng đánh giá cao Đinh Bằng Phi.
NSND Đinh Bằng Phi và Kim Cương
ẢNH: TGCC
Đinh Bằng Phi trở lại sân khấu với các vai trò tác giả, diễn viên, đạo diễn, hiệu đính kịch bản xưa, cố vấn nghệ thuật, giảng dạy, sưu tầm, nghiên cứu, viết sách… - là cầu nối giữa lý luận và thực tiễn. Ông được tôn vinh danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú năm 1993, Nghệ sĩ Nhân dân năm 2002.
Hơn nửa thế kỷ tận hiến, ông để lại di sản đồ sộ với hơn 30 vai diễn mẫu mực và hàng loạt kịch bản đạt giải thưởng quốc gia như Trần Bình Trọng tuẫn tiết, Cánh tay Vương Tá, Dũng khí Đặng Đại Độ… Ông còn là nhà nghiên cứu bền bỉ khi dày công sưu tầm, hoàn chỉnh các vở tuồng kinh điển như Tứ linh hội, Lưu Kim Đính… Sự kết hợp giữa tư duy sư phạm và tâm hồn nghệ sĩ đã giúp ông đưa hát bội đến gần hơn với thế hệ trẻ qua các chuyên đề diễn thuyết đầy tâm huyết.
Nhắc tới NSND Đinh Bằng Phi, người ta cũng luôn nhớ tới một nghệ sĩ trí thức đúng nghĩa, điềm đạm với phong thái lịch lãm, thanh thoát, và nhân cách sáng trong như ngọc.
Lễ viếng NSND Đinh Bằng Phi diễn ra từ chiều 25.12 tại chùa Bảo Long (Gò Vấp cũ, TP.HCM); lễ động quan cử hành sáng 28.12, sau đó đưa ông về an táng tại Hoa viên Bình Dương.
Bình luận (0)