Phát hiện bàn nghiền đá Champa chạm khắc chim thần, rắn thần ở Gia Lai

11/11/2026 17:01 GMT+7

Trong quá trình thi công đường tại mỏ ở Gia Lai, một công nhân phát hiện khối đá chạm khắc hình chim thần Garuda và rắn thần Naga. Các chuyên gia nhận định đây là bàn nghiền đá Champa.

Phát hiện khối đá dưới lớp đất phù sa

Người trực tiếp phát hiện bàn nghiền đá Champa nói trên là ông Ngô Văn Hiệu (47 tuổi, ở xã Bình Phú, Gia Lai).

Khoảng 9 giờ 30 ngày 10.11, trong lúc điều khiển máy ủi san gạt mặt bằng tại khu vực mỏ cát thôn Phú Lạc (xã Bình An, Gia Lai), ông Hiệu phát hiện một vật thể lạ nằm dưới lớp đất phù sa.

Thời điểm đó, máy móc đang bạt đất ở độ sâu khoảng 50 - 70 cm. Khi máy ủi va trúng vật thể, do bên ngoài bám nhiều bùn đất nên ban đầu ông Hiệu nghĩ đây chỉ là một khối bê tông thông thường.

Tuy nhiên, sau khi đưa vật thể đến khu vực có nguồn nước để xịt rửa, ông Hiệu bất ngờ nhận thấy trên bề mặt khối đá có nhiều đường nét chạm khắc tinh xảo. Các họa tiết dần hiện rõ sau khi lớp bùn đất được làm sạch.

Nhận thấy đây có thể là hiện vật cổ, ông Hiệu đưa về nhà bảo quản, đồng thời nhanh chóng liên hệ với Bảo tàng Quang Trung để thông tin về sự việc. Ông cũng chủ động trình báo, mong muốn cơ quan chuyên môn kiểm tra, xác định giá trị và có phương án tiếp nhận, bảo quản theo quy định.

Theo ông Hiệu, ông không có ý định giữ lại hiện vật để mua bán hay trục lợi. Nếu đây thực sự là cổ vật có giá trị lịch sử, văn hóa thì cần được bảo quản đúng cách, tránh thất lạc hoặc hư hỏng.

"Đây là một hiện vật có giá trị lịch sử. Ngay trong ngày 10.11, đoàn công tác của Bảo tàng Quang Trung và Bảo tàng tỉnh Gia Lai đã đến đo đạc, chụp ảnh và ghi nhận ban đầu về hiện vật. Tôi mong các cơ quan chức năng sớm có phương án xử lý, tiếp nhận để đưa hiện vật về nơi bảo quản phù hợp. Bản thân tôi cũng không muốn phải trông coi lâu, bởi nếu hiện vật chẳng may bị mất, thất lạc thì sẽ ảnh hưởng rất lớn", ông Hiệu chia sẻ.

Bàn nghiền đá chạm khắc chim thần Garuda, rắn thần Naga

Hiện vật được xác định có chất liệu đá sa thạch, chiều dài khoảng 40 cm, cao 20 cm và rộng 15 cm. Trong quá trình máy ủi san gạt, phần phía trên của hiện vật bị mẻ nhẹ. Tuy nhiên, các họa tiết chạm khắc ở những mặt còn lại vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn.

Qua khảo sát ban đầu, các chuyên gia khảo cổ nhận định đây là một bàn nghiền đá thuộc văn hóa Champa. Hiện chưa xác định được niên đại cụ thể của hiện vật.

Điểm đáng chú ý là khối đá được chạm khắc hoa văn ở cả bốn mặt. Nổi bật ở vị trí trung tâm là hình chim thần Garuda, hai bên có hình rắn thần Naga.

Theo một chuyên gia khảo cổ tại Gia Lai, Garuda và Naga là những hình tượng quen thuộc trong nghệ thuật Ấn Độ giáo, đồng thời xuất hiện phổ biến trong nghệ thuật điêu khắc Champa. Đây là những biểu tượng mang ý nghĩa tôn giáo, tín ngưỡng, thường được thể hiện trên các công trình kiến trúc và hiện vật gắn với không gian thờ tự của người Chăm xưa.

Chuyên gia này cho biết, bàn nghiền đá là loại hiện vật thường được tìm thấy tại các khu đền tháp Champa. Trong sinh hoạt tín ngưỡng, bàn nghiền được sử dụng kết hợp với chày để nghiền bột hoặc các nguyên liệu phục vụ nghi lễ. Những hoa văn trên hiện vật không chỉ có giá trị trang trí mà còn phản ánh dấu ấn nghệ thuật, tín ngưỡng và trình độ chế tác của cư dân Champa trong lịch sử.

Đáng chú ý, qua đánh giá ban đầu, hiện vật vừa được phát hiện tại khu vực mỏ cát thôn Phú Lạc có hoa văn chạm khắc khá đặc sắc. Theo chuyên gia này đây được đánh giá là một trong những bàn nghiền đá đẹp nhất từng được ghi nhận tại Gia Lai.

Về vị trí phát hiện, cách khu vực này hơn 1 km về phía tây nam có phế tích tháp Hòa Sơn. Đây là một dấu tích kiến trúc Champa nằm trong khu vực. Tuy nhiên, đến nay, cơ quan chuyên môn chưa có đủ cơ sở khoa học để xác định bàn nghiền đá vừa phát hiện có nguồn gốc từ phế tích tháp Hòa Sơn hay không.

Đặc biệt, theo đánh giá ban đầu của chuyên gia, bàn nghiền đá vừa phát hiện có hoa văn chạm khắc khá đặc sắc, được xem là một trong những bàn nghiền đá đẹp nhất từng được ghi nhận tại Gia Lai.

Về vị trí phát hiện, cách khu vực mỏ cát hơn 1 km về phía tây nam có phế tích tháp Hòa Sơn, một dấu tích kiến trúc Champa trong khu vực. Tuy nhiên, cơ quan chuyên môn chưa có đủ cơ sở khoa học để xác định bàn nghiền đá có nguồn gốc từ phế tích tháp Hòa Sơn hay không.

Việc hiện vật xuất hiện trong lớp đất phù sa tại khu vực mỏ cát cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục khảo sát, nghiên cứu để làm rõ bối cảnh phát hiện và khả năng liên quan đến các di tích Champa lân cận. Đây là cơ sở quan trọng để xác định chính xác hơn nguồn gốc, niên đại và giá trị lịch sử, văn hóa của hiện vật.

Hiện ngành văn hóa Gia Lai đang xem xét phương án tiếp nhận bàn nghiền đá, đưa về bảo tàng để bảo quản và tiếp tục nghiên cứu.