Phim Việt bước vào cuộc chơi AI: 'Khoảng hở' cần thận trọng

16/10/2026 08:12 GMT+7

AI ngày càng tham gia sâu vào quá trình sản xuất phim Việt, giúp giảm chi phí, rút ngắn thời gian nhưng cũng đặt ra những câu hỏi về việc làm, quyền sở hữu trí tuệ và trách nhiệm pháp lý.

AI và bài toán việc làm

Th.S Nguyễn Trọng Khoa, Chủ nhiệm bộ môn Sản xuất phim kỹ thuật số tại Trường ĐH RMIT VN, cho rằng sự khác biệt giữa việc xem AI là công cụ hỗ trợ hay yếu tố thay thế phản ánh những lo ngại thực chất của người làm nghề. Ông ủng hộ dùng AI để mở rộng cơ hội kể chuyện, tương tự cách máy quay kỹ thuật số từng góp phần dân chủ hóa hoạt động làm phim. Tuy nhiên, hiệu quả cao hơn không đồng nghĩa với sự công bằng lớn hơn.

AI có thể giúp giảm chi phí và mở rộng khả năng thử nghiệm hình ảnh, nhưng cũng có nguy cơ thu hẹp cơ hội việc làm, hạn chế điều kiện phát triển tay nghề. Những lo ngại càng có cơ sở khi sản phẩm sáng tạo bị sử dụng trái phép, hình ảnh hoặc phần trình diễn của người lao động bị tái tạo khi chưa có sự đồng ý, hoặc AI được dùng chủ yếu để thay thế nhân lực thay vì hỗ trợ.

Theo ông Khoa, vấn đề không nằm ở việc chấp nhận hay bác bỏ AI, mà ở cách công nghệ được sử dụng và lợi ích được phân chia. Ai kiểm soát công nghệ? Ai hưởng lợi từ chi phí tiết kiệm được? Tác phẩm của ai được dùng để huấn luyện hệ thống? Người lao động có được tham vấn và trả thù lao thỏa đáng?

"Ứng dụng AI có trách nhiệm cần đi cùng hợp đồng rõ ràng, sự đồng thuận thực chất, cơ chế thù lao công bằng và cơ hội phát triển kỹ năng mới cho người làm sáng tạo", chuyên gia này nhìn nhận.

Rủi ro pháp lý

Bên cạnh tác động đến lao động sáng tạo, AI còn đặt ra vấn đề về sở hữu trí tuệ, từ dữ liệu huấn luyện đến nội dung được tạo ra và đưa vào phim. Th.S Nguyễn Trọng Khoa lưu ý sử dụng AI không mặc nhiên là hành vi phi đạo đức hoặc trái pháp luật. Tuy nhiên, việc đăng ký sử dụng một nền tảng AI cũng không có nghĩa là mọi vấn đề bản quyền đã được giải quyết.

Luật sư Hà Thị Kim Liên (Văn phòng Luật sư Phan Law Vietnam) cho rằng việc xác định tác giả đối với sản phẩm có sử dụng AI cần được xem xét theo từng trường hợp, dựa trên mức độ đóng góp của con người và quy định pháp luật liên quan.

Theo luật sư, AI mở rộng khả năng sáng tạo nhưng cũng khiến việc kiểm soát nguồn dữ liệu và tính hợp pháp của nội dung trở nên phức tạp hơn. Ở đầu vào, việc sử dụng tác phẩm, hình ảnh hoặc giọng nói của người khác để tạo nội dung bằng AI khi chưa được phép có thể xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể liên quan, tùy trường hợp cụ thể. Người làm phim cũng có thể khó xác định đầy đủ nguồn tham khảo hoặc dữ liệu đã được dùng để huấn luyện hệ thống. Vì vậy, cần kiểm tra nguồn gốc và quyền sử dụng tư liệu ngay từ đầu.

Ở đầu ra, nội dung do AI tạo ra phải được rà soát trước khi đưa vào phim. Nếu tác phẩm vi phạm điều cấm của luật Điện ảnh hoặc xâm phạm quyền của chủ thể khác, việc sử dụng AI không làm mất đi trách nhiệm của cá nhân, tổ chức liên quan.

Ông Nguyễn Hoàng Hải, Giám đốc nội dung CGV VN, cho biết khung pháp lý trong nước đang được cập nhật để thích ứng với thực tiễn. Nghị định 134/2026/NĐ-CP đã bổ sung quy định về quyền tác giả, quyền liên quan đối với đối tượng được tạo ra có sử dụng hệ thống AI. Mức độ đóng góp đáng kể, mang tính quyết định của con người, trách nhiệm về tính hợp pháp của nội dung và việc không xâm phạm quyền của chủ thể khác là những yếu tố quan trọng.

Về lâu dài, tôi kỳ vọng khung pháp lý sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng vừa bảo vệ quyền lợi chính đáng của các nghệ sĩ và chủ sở hữu bản quyền, vừa tạo điều kiện cho công nghệ phát triển.

Ông Nguyễn Hoàng Hải, Giám đốc nội dung CGV VN

"Về lâu dài, tôi kỳ vọng khung pháp lý sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng vừa bảo vệ quyền lợi chính đáng của các nghệ sĩ và chủ sở hữu bản quyền, vừa tạo điều kiện cho công nghệ phát triển", ông Hải nói.

Để hạn chế rủi ro, luật sư Hà Thị Kim Liên khuyến nghị nhà làm phim chủ động quản lý dữ liệu, theo dõi nguồn gốc tài sản trí tuệ, kiểm soát nội dung và tuân thủ quy định về phổ biến phim. Việc ứng dụng AI cũng cần gắn với đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm đối với tư liệu được sử dụng. "Khi sử dụng AI trong sản xuất phim, vai trò của người làm phim một phần chuyển từ "người trực tiếp làm" sang "người quyết định, rà soát và chịu trách nhiệm", luật sư Hà Thị Kim Liên nhận định.

AI có thể giúp quá trình làm phim nhanh hơn, tiết kiệm hơn, nhưng không xóa đi trách nhiệm về nguồn tư liệu, lựa chọn sáng tạo và tính hợp pháp của tác phẩm. Khi công nghệ tham gia ngày càng sâu vào điện ảnh, bảo vệ quyền lợi người sáng tạo và xác định rõ trách nhiệm là những khoảng hở cần được giải quyết.