Quan hệ Mỹ - châu Âu rạn nứt ngày càng sâu?

Theo Đài NBC News, nếu được thông qua, đây sẽ là đợt cắt giảm lực lượng lớn nhất trong tổng số 80.000 quân Mỹ tại châu lục này kể từ sau Chiến tranh lạnh. Các quốc gia dự kiến chịu ảnh hưởng nhiều nhất gồm Đức, Ý và Tây Ban Nha. Người đứng đầu Bộ Tư lệnh châu Âu của Mỹ Alexus Grynkewich sẽ đệ trình các đánh giá lên Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth, trước khi quyết định cuối cùng được đưa ra vào tháng 11 tới. Diễn biến trái ngược là việc Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 17.9 tuyên bố đã có tiến triển trong kế hoạch xây dựng căn cứ lục quân tại Ba Lan. Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki cũng cam kết Warsaw sẽ hỗ trợ tối đa để xây dựng cơ sở này.

Ảnh: Reuters

Thông tin rút quân quy mô lớn khỏi châu Âu phần nào phản ánh định hướng xuyên suốt nhiệm kỳ 2 của ông Trump là đề nghị châu Âu tăng cường tự chủ quốc phòng để Washington dồn lực cho các khu vực khác. Tạp chí TIME ngày 18.9 dẫn lời quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ tiết lộ khoản ngân sách 52 triệu USD vốn tài trợ quân sự cho Bắc Macedonia, Slovakia cùng Iraq và Tunisia sẽ được chuyển hướng sang các nước Mỹ Latinh nhằm chống tội phạm ma túy và bảo vệ kênh đào Panama. Kịch bản cắt giảm này có thể định hình lại mối quan hệ đồng minh, buộc châu Âu phải thiết lập các quan hệ đối tác mới.

Những điều chỉnh quân sự chỉ là một phần của bức tranh rạn nứt trong quan hệ đồng minh xuyên Đại Tây Dương hơn một năm qua. Về mặt ngoại giao, Tổng thống Trump từng nhiều lần chỉ trích các đối tác châu Âu vì từ chối sát cánh cùng Washington đối đầu với Iran tại Trung Đông. Về kinh tế, mâu thuẫn thương mại Mỹ - Liên minh Châu Âu (EU) từng tạm lắng khi Nghị viện châu Âu thông qua thỏa thuận thuế quan hồi tháng 6, thế nhưng sóng gió mới nổi lên trước nỗ lực xích lại gần nhau của châu Âu và Canada, trong bối cảnh thương chiến giữa Washington và Ottawa vẫn còn căng thẳng.

Mới đây, Chủ tịch Ủy ban Châu Âu (EC) Ursula von der Leyen đã đề xuất thiết lập cơ chế "thành viên liên kết" dành cho Canada. Phản ứng trước động thái này, ông Trump ngày 17.9 đe dọa áp thuế nghiêm trọng hoặc cắt đứt giao thương với châu Âu nếu Washington đánh giá đây là "hành động thù địch", Reuters đưa tin. Trong khi đó, Thủ tướng Canada Mark Carney phát biểu tại Nghị viện châu Âu ngày 17.9 đã khéo léo xoa dịu khi nhấn mạnh hợp tác song phương chỉ nhằm bảo vệ nền dân chủ, không có ý định tạo ra khối quyền lực thứ ba đối đầu các nước lớn. Canada muốn đẩy mạnh hợp tác với EU về khoáng sản thiết yếu, trí tuệ nhân tạo và an ninh năng lượng, ông Carney nói. Giới quan sát nhận định ý tưởng của bà von der Leyen về thành viên liên kết vẫn vấp phải sự hoài nghi trong nội bộ EU do chưa được thảo luận kỹ lưỡng.