Quy định 'khoảng 600 chữ' bài văn nghị luận tốt nghiệp THPT hạn chế tư duy học sinh?

Tuần qua, tọa đàm khoa học "Triển khai chương trình và Sách giáo khoa môn ngữ văn trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 71-NQTW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo" thu được nhiều ý kiến quan trọng. Tại đây, nhiều người nêu những băn khoăn về đáp án mở của đề thi tốt nghiệp THPT 2025 cũng như độ dài (số chữ) của bài văn nghị luận mà đề yêu cầu.

Cụ thể, một giáo viên tên T. cho biết thầy tham gia quá trình chấm thi ngữ văn tốt nghiệp THPT 2025, nhìn đáp án, hướng dẫn chấm, thầy trăn trở vì trong khi triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 theo hướng mở nhưng đáp án chấm thi thì "đóng". Khoảng cách giữa đổi mới chương trình và chấm điểm, đánh giá là khá xa. Đáng chú ý, số chữ mà đề yêu cầu viết bài văn nghị luận là "khoảng 600 chữ", có giới hạn khả năng tư duy, lập luận của học sinh hay không?

Chỉ nên lấy '600 chữ' là độ dài tối thiểu của bài văn nghị luận

Tại tọa đàm, PGS-TS Bùi Mạnh Hùng, giảng viên cao cấp khoa Ngữ văn, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, Tổng chủ biên sách giáo khoa tiếng Việt - ngữ văn, bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống" cũng đồng ý với băn khoăn nêu trên của thầy T.. Sẽ có ý kiến cho rằng đề bài ghi "khoảng 600 chữ" để học sinh kiểm soát độ dài bài viết. Song, theo PGS-TS Bùi Mạnh Hùng, nếu biến thành một "trần cứng" quá thấp thì sẽ hạn chế tư duy và khả năng triển khai lập luận của học sinh, nhất là những học sinh khá giỏi.

ẢNH: THÚY HẰNG

Về đáp án công bố của Bộ GD-ĐT về đề thi tốt nghiệp THPT 2025 môn ngữ văn, thầy Hùng đã đếm và thấy đề yêu cầu viết bài văn nghị luận "khoảng 600 chữ", đáp án riêng phần nội dung "lõi", chưa kể phần dẫn nhập, đã khoảng 400 chữ. Đáp án công bố với các ý đề "sát sàn sạt", vậy thì tính chất "mở" ở chỗ nào?

Thầy Hùng cũng chỉ ra có một số đề thi tuyển sinh vào lớp 10 của nhiều địa phương còn yêu cầu học sinh viết bài văn nghị luận khoảng 400 chữ. Theo thầy Hùng, nếu có quy định số chữ, thì chỉ nên lấy 600 chữ (trong bài văn nghị luận ở đề tốt nghiệp THPT) và 400 chữ (trong bài văn nghị luận ở đề tuyển sinh vào lớp 10) làm mức tối thiểu. Còn nếu có quy định số chữ tối đa, thì nên nhiều hơn đáng kể.

Đồng thời, PGS-TS Bùi Mạnh Hùng cũng cho rằng, có những khó khăn nhất định, nhưng vẫn nên áp dụng đáp án mở để tương thích với đề thi mở, giáo viên cần thích ứng dần với một đáp án mở. Chương trình, sách giáo khoa, tổ chức dạy học đều đổi mới, đòi hỏi việc kiểm tra, đánh giá cũng phải thay đổi bắt kịp, để mang lại nhiều hiệu quả hơn.

Quan điểm đa chiều từ các giáo viên ngữ văn

Trao đổi với phóng viên Báo Thanh Niên, một giáo viên ngữ văn tại TP.HCM cho biết việc giáo viên, học sinh trăn trở về quy định số chữ trong bài nghị luận cũng như khung đáp án từ kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025 "là điều tất yếu".

"Nhất là với học sinh giỏi, việc giới hạn số chữ và khung đáp án như hiện nay sẽ khiến các em không dám trình bày. Song, kỳ thi tốt nghiệp THPT là kỳ thi quốc gia, cần phải có một "trần" nhất định để định hướng trong quá trình dạy học. Đáp án câu nghị luận hiện nay đã được thể hiện thành hệ thống trong các bài viết thuộc các kiểu bài của sách giáo khoa. Cụ thể ở yêu cầu cần đạt của kiểu bài viết, ở bảng kiểm, rubrics đánh giá (bản mô tả cụ thể các tiêu chí đánh giá và các mức độ đạt được của từng tiêu chí về quá trình hoạt động hoặc sản phẩm học tập của học sinh - PV)", nam giáo viên này nêu quan điểm riêng.

ẢNH: THÚY HẰNG

"Sách giáo khoa hiện nay khá mở, do đó thi tốt nghiệp THPT hoàn toàn có thể mở theo hướng khích lệ học sinh sáng tạo, tư duy phản biện... Song, tôi cho rằng nỗi sợ của những người ra đề là "sợ trăm hoa đua nở". Do đó, cần khung đáp án để định hướng cũng là hợp lý", giáo viên có hơn 10 năm kinh nghiệm dạy ngữ văn tại TP.HCM cho hay.

Ở một góc nhìn khác, cô Phan Thị Mỹ Huệ, giáo viên Trường THCS-THPT Nguyễn Khuyến, TP.HCM, đồng ý quan điểm với PGS-TS Bùi Mạnh Hùng và cho rằng nếu quy định khung bài viết nghị luận "khoảng 600 chữ" có thể đánh mất đi nhiều cơ hội của học sinh.

Điều này tương tự với bài văn nghị luận trong đề thi lớp 9 lên lớp 10, nếu quy định "khoảng 400 chữ", thì thật sự, trừ đi phần dẫn nhập, dẫn dắt, còn lại học sinh không viết được bao nhiêu chữ.

Nếu có quy định, thì nên quy định 600 chữ là số chữ tối thiểu. Vì thực tế cho thấy nhiều em học sinh viết tốt, có thể phát triển nhiều ý, sâu sắc, bày tỏ quan điểm chính kiến riêng.

"Nếu đề tốt nghiệp THPT quy định bài nghị luận tối thiểu 600 chữ, điều này cũng sẽ thúc đẩy năng lực suy nghĩ, phát triển ngôn ngữ, tư duy, diễn đạt của các em học sinh khác", cô Huệ chia sẻ.

Viết 'ngắn nhưng sâu' hơn là 'ngắn vì bị cấm viết dài'

Trả lời phóng viên Báo Thanh Niên, thầy Lý Tuấn Thiện, giáo viên ngữ văn, Trường THPT Trưng Vương, phường Sài Gòn, TP.HCM, cho rằng "việc yêu cầu bài viết bài văn nghị luận khoảng 600 chữ sẽ là cánh cửa mở cho học sinh khi hiểu đúng giá trị của con số ấy".

"Trong thực tế dạy và học, việc giới hạn dung lượng phần viết trong bài thi giúp đảm bảo tính công bằng ở góc độ quản trị thời gian. Giới hạn chữ thực chất là một yêu cầu giúp học sinh điều tiết bài viết một cách chuẩn xác theo đúng kỹ năng viết bài luận. Tôi nghĩ không nên xem 600 chữ là giới hạn tối đa hay tối thiểu một cách máy móc. Chúng ta nên khuyến khích học sinh viết "ngắn nhưng sâu" hơn là "ngắn vì bị cấm viết dài", thầy Thiện nói.

"Một bài văn hay là một bài văn khiến người đọc cảm thấy "vừa đủ", không thừa lời nhưng cũng không thiếu ý. Và quan trọng nhất chính là bài viết phải "chạm" đến trái tim người đọc, trước nhất là chính người viết mở rộng tâm hồn đón nhận và chia sẻ theo quan điểm một cách thấu đáo bằng tri thức và chiêm nghiệm suy ngẫm thật phù hợp với tình người. Tôi tin rằng con số 600 chữ không thể là giới hạn cho những khát vọng cao đẹp mà thầy cô vẫn đang vun đắp, mở lối cho học sinh qua từng tiết dạy, từng bài kiểm tra. Con số ấy cần được hiểu là yêu cầu cần thiết để chính các em học sinh định lượng rõ ràng về "đứa con tinh thần" của mình mà vẫn không quên sự chọn lọc ngôn từ một cách có nghệ thuật", giáo viên ngữ văn Trường THPT Trưng Vương trao đổi.