Rủi ro mua hàng từ những video ngắn

Vì sao người xem dễ dàng mua hàng đến vậy?

Các vụ việc bắt giữ những KOL hay người nổi tiếng trên mạng xã hội như Hoàng Hường, Ngân 98, Huấn Hoa Hồng, Phú Lê… đã cho thấy thực trạng: Người tiêu dùng đang khá dễ dãi khi bị cuốn theo những video clip, buổi livestream bán hàng kéo dài ngày này qua ngày khác.

Ảnh: Quang Thuần

Ông Võ Đỗ Thắng, Giám đốc Trung tâm đào tạo an ninh mạng Athena, một chuyên gia nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực thương mại điện tử (TMĐT), phân tích: Các nền tảng mạng xã hội như Facebook, YouTube, TikTok hiện đều có xu hướng ưu tiên hiển thị các nội dung video ngắn, đặc biệt là video có thời lượng khoảng 15 - 20 giây. Điểm đáng chú ý là họ không bán hàng theo cách truyền thống mà bán bằng cảm xúc và sự chú ý. Video thường được xây dựng rất ngắn, đánh vào tâm lý như: "chỉ còn vài sản phẩm", "giảm giá duy nhất hôm nay", "xả kho 80 - 90%", "hàng chính hãng nhưng giá cực rẻ". Livestream thì liên tục thúc giục người xem chốt đơn, sử dụng số lượng người xem, bình luận, lượt mua hoặc lời khen để tạo cảm giác sản phẩm đang rất uy tín. 

Thực tế, mục tiêu của các đối tượng quảng cáo bán hàng không chỉ dừng lại ở việc tạo tương tác. Trong nhiều trường hợp, họ yêu cầu người xem để lại số điện thoại, thông tin liên hệ, bấm thích, thả tim hoặc nhắn tin trực tiếp. Những hành động tưởng như đơn giản này có thể trở thành "cái bẫy", giúp các nhóm lừa đảo thu thập thông tin và xác định những người có khả năng trở thành nạn nhân.

Khi đã có được thông tin ban đầu, các đối tượng thường sử dụng một đội ngũ chăm sóc khách hàng để tiếp tục tiếp cận. Họ đưa ra thông điệp ngày càng hấp dẫn như khuyến mãi lớn hơn, giá rẻ hơn, ưu đãi đặc biệt hoặc lời kêu gọi từ thiện nhằm tạo lòng tin và kích thích người dùng tiếp tục tương tác.

ẢNH: T.N

Dù cho rằng không nên nhìn nhận bản thân nền tảng video ngắn là xấu, nhưng ông Ngô Minh Hiếu, Giám đốc dự án Chống Lừa Đảo (Chongluadao.vn), thừa nhận cơ chế lan truyền nhanh, khả năng tiếp cận lượng người dùng rất lớn và hình thức mua hàng chỉ trong vài cú chạm đang bị một bộ phận đối tượng lợi dụng. Người tiêu dùng rất dễ bị ảnh hưởng khi thấy một livestream có hàng nghìn người xem, hàng trăm bình luận như "đã nhận hàng", "dùng rất tốt", "mua lần thứ ba". Nhưng các tín hiệu này hoàn toàn có thể được tạo ra bằng tài khoản ảo, seeding, bot hoặc đội ngũ cộng tác viên. Nhiều người đã lợi dụng đặc điểm này để sản xuất hàng loạt video với nội dung như kêu gọi từ thiện, bán hàng giá rẻ, quảng cáo khuyến mãi, ưu đãi hấp dẫn… nhằm thu hút sự chú ý và tiếp cận càng nhiều người dùng càng tốt.

Mảnh đất màu mỡ cho lừa đảo

Thống kê của dự án Chống Lừa Đảo cho thấy cả thị trường trong nước và quốc tế việc lừa đảo mua sắm là vấn đề được báo cáo nhiều nhất. Rất nhiều trường hợp mất tiền do lừa đảo trên mạng xã hội liên quan việc đặt mua sản phẩm nhìn thấy qua quảng cáo.

Đáng nói nhiều người cho rằng việc chỉ bấm like, thả tim hoặc để lại một lời ủng hộ cho chương trình từ thiện là hành động hoàn toàn vô hại. Tuy nhiên, ông Võ Đỗ Thắng lưu ý chính những tương tác nhỏ này có thể cung cấp cho các đối tượng nhiều dữ liệu về người dùng, từ sở thích, mối quan tâm đến các hoạt động thường xuyên trên mạng xã hội. Từ đó, chúng có thể xây dựng những kịch bản tiếp cận phù hợp với từng người.

"Đây chính là điểm nguy hiểm của các hình thức lừa đảo trên mạng xã hội hiện nay. Nạn nhân có thể không nhận ra mình đang bị khai thác thông tin ngay từ những tương tác đầu tiên. Đến khi được dẫn dụ vào các hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ hoặc các chương trình kêu gọi từ thiện và thực hiện giao dịch, họ mới nhận ra mình đã rơi vào một cái bẫy được chuẩn bị từ trước. Khi có được sự tương tác ban đầu, các đối tượng có thể tiếp tục xây dựng nhiều kịch bản khác nhau để tiếp cận và khai thác nạn nhân. Chúng có thể dựa trên những thông tin, sở thích và hành vi của từng người để lựa chọn cách thức tiếp cận phù hợp, từng bước tạo lòng tin rồi dẫn dụ vào các tình huống lừa đảo. Không nên xem nhẹ những tương tác tưởng chừng vô hại trên mạng xã hội. Chỉ một cú nhấp chuột, một lượt thả tim hay một bình luận cũng có thể trở thành bước đầu để các đối tượng tiếp cận và biến người dùng thành nạn nhân", ông Thắng nhấn mạnh.

Ông Ngô Minh Hiếu cũng cảnh báo: Điều đáng lo ngại nhất hiện nay không phải chỉ là một vài video bán hàng sai sự thật. Chúng ta đang chứng kiến sự kết hợp giữa thuật toán phân phối, tâm lý đám đông, thương mại điện tử và thanh toán số để biến sự chú ý của người dùng thành tiền rất nhanh. Do đó, muốn xử lý hiệu quả phải làm đồng thời 3 việc: nền tảng phải có trách nhiệm hơn, cơ quan chức năng phải truy được người và dòng tiền phía sau, còn người dùng phải hình thành kỹ năng kiểm chứng trước khi tin, mua hàng hoặc chuyển tiền.

Ông Hiếu kiến nghị: "Theo tôi, không thể chỉ xử lý từng video vi phạm, bởi khi một tài khoản bị xóa, đối tượng hoàn toàn có thể mở tài khoản khác. Cần đánh vào cả hệ sinh thái gồm tài khoản - gian hàng - quảng cáo - kho hàng - vận chuyển - tài khoản nhận tiền. Trước hết, nền tảng cần xác thực mạnh danh tính người bán và người livestream; đồng thời nhận diện các tài khoản có hành vi bất thường như mở nhiều gian hàng, đổi tài khoản nhận tiền liên tục, bán hàng giảm giá phi thực tế, liên tục kéo khách ra ngoài nền tảng hoặc bị nhiều người khiếu nại.

Nền tảng mạng xã hội cũng có thể sử dụng AI để phát hiện những cụm tài khoản có chung số điện thoại, địa chỉ, tài khoản ngân hàng, thiết bị hoặc phương thức quảng cáo. Với người bán có rủi ro cao, có thể áp dụng cơ chế giữ tiền thanh toán trong một khoảng thời gian, tăng yêu cầu xác minh và hạn chế livestream cho tới khi đủ độ tin cậy. Đặc biệt, cần lưu trữ dữ liệu quảng cáo và livestream trong khoảng thời gian phù hợp để phục vụ điều tra. Không thể để xảy ra tình trạng livestream bán hàng vài tiếng, thu hàng tỉ đồng rồi video biến mất và gần như không còn dấu vết.