Nội dung lậu hình thành những "hệ sinh thái" vi phạm
Tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) trên môi trường số đang phát triển thành các "hệ sinh thái" hoạt động chuyên nghiệp, xuyên biên giới, có tổ chức và ứng dụng công nghệ cao.
Luật sư (LS) Nguyễn Hữu Toại, Giám đốc Công ty luật TNHH Hừng Đông, Đoàn LS Hà Nội, cho rằng việc siết chặt chế tài xử phạt đối với vi phạm bản quyền số hiện nay là yêu cầu cấp bách, bởi nhiều tổ chức, cá nhân vẫn thu lợi bất chính hàng tỉ đồng từ nội dung lậu nhưng mức xử lý chưa tương xứng, dẫn đến thiếu sức răn đe đối với các đối tượng vi phạm. Các website lậu phim, nhạc, bóng đá thường sử dụng proxy, server nước ngoài, khiến việc truy vết khó khăn.
"Hệ thống pháp luật của VN hiện tương đối đầy đủ với các quy định về xử phạt hành chính, dân sự và hình sự. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là tăng cường khâu thực thi, đặc biệt với các vi phạm xuyên biên giới. Vì vậy, cần xử lý mạnh tay hơn đối với các hành vi có tổ chức, đồng thời chặn nguồn thu từ quảng cáo và thanh toán - "mạch sống" của các hệ thống nội dung lậu", LS Toại nhấn mạnh.
Dưới góc nhìn chuyên gia an ninh mạng, ông Ngô Minh Hiếu, Giám đốc Tổ chức Chống lừa đảo, cho hay các hệ thống vi phạm bản quyền hiện nay hoạt động như những mạng lưới tội phạm mạng thu nhỏ. "Họ dùng CDN, proxy, server ở nước ngoài, liên tục đổi tên miền, đổi IP, sao chép giao diện và có thể tự động khôi phục website sau khi bị chặn. Nếu chỉ xử lý từng tên miền riêng lẻ thì hiệu quả sẽ không bền vững", ông Hiếu phân tích.
Theo ông Hiếu, muốn xử lý tận gốc phải truy vết toàn bộ hạ tầng phía sau, từ dòng tiền quảng cáo, tài khoản thanh toán cho tới nhóm quản trị vận hành; bởi vi phạm bản quyền số hiện đã trở thành một chuỗi kinh doanh bất hợp pháp có doanh thu rất lớn.
Không thể chống vi phạm bằng phương thức thủ công
Theo các chuyên gia, nếu trước đây, vi phạm bản quyền SHTT chủ yếu là hàng giả truyền thống, sao chép nhãn hiệu hoặc buôn bán thủ công nhỏ lẻ, thì hiện nay với sự phát triển của AI tạo sinh và nền tảng số đang đặt ra những thách thức mới cho công tác bảo vệ bản quyền và SHTT.
PGS-TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và xã hội của Quốc hội, cho rằng trong kỷ nguyên AI, việc sao chép, biến đổi, tái phân phối nội dung có thể diễn ra gần như tức thời. Nếu không có một nền tảng pháp lý và văn hóa bản quyền vững chắc sẽ rơi vào tình trạng ai cũng dùng được sáng tạo của người khác, người sáng tạo sẽ mất động lực đầu tư nghiêm túc cho các sản phẩm trí tuệ.
LS Nguyễn Hữu Toại đánh giá luật Sở hữu trí tuệ VN đã có nhiều bước tiến nhưng vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để theo kịp tốc độ phát triển công nghệ. "Chúng ta cần quy định rõ hơn về quyền tác giả đối với nội dung do AI tạo sinh; việc sử dụng dữ liệu có bản quyền để huấn luyện AI; trách nhiệm giám sát chủ động của các nền tảng đối với livestream và nội dung vi phạm tái diễn. Đồng thời, chúng ta nên nghiên cứu xây dựng khung pháp lý riêng về AI để cân bằng hài hòa giữa bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo", LS Toại đề xuất.
Về khâu thực thi, theo LS Toại, cơ quan chức năng cần sửa luật theo hướng tăng cường năng lực cho Cục Bản quyền, Cảnh sát phòng chống tội phạm công nghệ cao; cơ chế phối hợp nhanh với nền tảng nước ngoài; quy định rõ trách nhiệm quảng cáo trên nội dung lậu.
Ở góc độ công nghệ, chuyên gia Ngô Minh Hiếu cho hay: "VN không thể tiếp tục chống vi phạm bằng phương thức thủ công truyền thống. Cần kết hợp AI để phát hiện nội dung sao chép, hệ thống nhận diện dấu vân tay số cho video, âm nhạc, hình ảnh; công cụ giám sát tên miền và hạ tầng phát tán; phân tích dữ liệu lớn để phát hiện mạng lưới website lậu.
Ngoài ra, theo ông Hoàng Đình Chung, Giám đốc Trung tâm Bản quyền số (Hội Truyền thông số VN), cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà mạng, nền tảng số, doanh nghiệp (DN) an ninh mạng và các đơn vị nắm giữ bản quyền cũng cần được triển khai nhanh hơn và đồng bộ hơn.
Hiện nay, việc bảo vệ bản quyền số liên quan trực tiếp tới 3 chủ thể gồm: chủ sở hữu nội dung, nền tảng trung gian và người dùng. Vì vậy, chính sách quản lý phải bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên.
Xây dựng văn hóa nói không với nội dung lậu
Bên cạnh câu chuyện pháp lý và công nghệ, nhiều chuyên gia cho rằng yếu tố quan trọng không kém là thay đổi nhận thức xã hội về bản quyền, đặc biệt là đối với người dùng.
Theo ông Hoàng Đình Chung, người dùng VN lâu nay vẫn có thói quen sử dụng nội dung miễn phí. Vì vậy, họ có xu hướng tìm cách lách luật hoặc vi phạm.
PGS-TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh việc thay đổi nhận thức người dùng không kém phần quan trọng. "Chúng ta cần hình thành văn hóa tiêu dùng nội dung hợp pháp: xem phim có bản quyền, nghe nhạc có bản quyền, sử dụng hình ảnh, dữ liệu, tài liệu có trích dẫn và xin phép đúng quy định. Một xã hội tôn trọng sáng tạo không thể bắt đầu từ những cú nhấp chuột dễ dãi vào nội dung lậu. Khi người dùng biết nói không với vi phạm, nền tảng có trách nhiệm hơn và pháp luật đủ mạnh, khi đó môi trường số mới thực sự trở thành không gian lành mạnh cho sáng tạo VN phát triển", ông Sơn chia sẻ.
Theo các chuyên gia, việc sử dụng nội dung lậu không chỉ vi phạm pháp luật mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về an ninh mạng. "Nhiều trang phim lậu, bóng đá lậu hay phần mềm crack thường cài quảng cáo độc hại, mã độc đánh cắp tài khoản, thẻ ngân hàng hoặc dẫn dụ người dùng sang các trang lừa đảo", chuyên gia Ngô Minh Hiếu cảnh báo và khuyến cáo người dân nên sử dụng các nền tảng hợp pháp, không tải phần mềm crack, không bấm vào quảng cáo lạ và không nhập thông tin cá nhân trên các website không rõ nguồn gốc.
Với chiến dịch cao điểm xử lý vi phạm bản quyền và SHTT lần này, ông Hiếu cho rằng đây không chỉ là hoạt động "dọn dẹp" làm sạch môi trường trong ngắn hạn, mà đây cũng là bước cần thiết để xây dựng một không gian internet minh bạch, văn minh và có trách nhiệm hơn.
Thiệt hại đối với năng lực cạnh tranh quốc gia
Thượng tá - TS Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, cảnh báo "tội phạm hóa công nghệ" trong lĩnh vực SHTT đang là một xu hướng rất nguy hiểm, bởi công nghệ đang làm cho hành vi xâm phạm SHTT trở nên nhanh hơn, tinh vi hơn, khó phát hiện hơn và có khả năng nhân rộng ở quy mô lớn hơn rất nhiều so với trước đây.
Theo TS Hiếu, AI có thể bị lợi dụng để sao chép phong cách sáng tạo, tạo ra hình ảnh, âm thanh, giọng nói, tác phẩm phái sinh hoặc nội dung giả mạo chỉ trong vài giây. Dữ liệu lớn giúp đối tượng phân tích thị hiếu người dùng, chọn sản phẩm dễ kiếm tiền, xác định nhóm khách hàng mục tiêu và tối ưu hóa hành vi vi phạm như một hoạt động kinh doanh chuyên nghiệp. Nền tảng số giúp phát tán hàng giả, nội dung vi phạm, sản phẩm nhái qua nhiều kênh khác nhau. Trong khi đó, thanh toán điện tử và ví ảo có thể được dùng để che giấu dòng tiền, chia nhỏ giao dịch và gây khó khăn cho công tác điều tra.
"Điều đáng lo là khi công nghệ bị tội phạm hóa, xâm phạm SHTT không còn dừng lại ở việc "ăn cắp chất xám" đơn thuần mà có thể gắn với lừa đảo, rửa tiền, buôn bán dữ liệu cá nhân, giả mạo thương hiệu, thao túng người tiêu dùng và phá hoại môi trường cạnh tranh. Một sản phẩm giả không chỉ làm thiệt hại DN chân chính, mà còn có thể gây nguy hiểm cho sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng nếu đó là thuốc, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, thiết bị y tế hoặc linh kiện kỹ thuật", thượng tá Hiếu phân tích.
Về lâu dài, theo ông Hiếu, hệ lụy lớn nhất là làm suy giảm động lực sáng tạo của xã hội. Khi người sáng tạo không được bảo vệ, DN đầu tư vào nghiên cứu, thiết kế, công nghệ và thương hiệu nhưng dễ dàng bị sao chép, thì nền kinh tế sẽ mất dần niềm tin vào đổi mới sáng tạo. Đó là thiệt hại không chỉ của một cá nhân hay một DN, mà là thiệt hại đối với năng lực cạnh tranh quốc gia.
Bình luận (0)