Sở GD-ĐT ra đề chung: Cần tránh 'thi hóa' kiểm tra định kỳ

Bộ GD-ĐT vừa ban hành Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của quy định đánh giá học sinh (HS) tiểu học, THCS, THPT với mục đích tăng cường tính khách quan, công bằng, thực chất trong kiểm tra, đánh giá.

Thông tư giao các sở GD-ĐT chủ trì xây dựng, thẩm định, cung cấp đề kiểm tra định kỳ chung cho các cơ sở giáo dục trên địa bàn đối với một số môn học đánh giá bằng điểm số do sở GD-ĐT lựa chọn và thông báo trước khi tổ chức thực hiện: cuối học kỳ I và cuối năm học đối với HS lớp 5; cuối học kỳ I và cuối học kỳ II đối với HS lớp 9, lớp 12.

Hình thành mặt bằng đánh giá chung

Tại Hà Nội, khi còn phòng GD-ĐT quận, huyện thì việc ra đề kiểm tra định kỳ với HS lớp 5, lớp 9 thường do từng phòng GD-ĐT đảm nhiệm, chưa kể các đợt "thi thử" vào lớp 10 với HS lớp 9. Tuy nhiên, từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, kiểm tra định kỳ được trường đảm nhiệm tất cả các khâu.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Cô Nguyễn Thu Hương, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Du (P.Hoàn Kiếm), ủng hộ việc sở GD-ĐT ra đề kiểm tra với HS lớp 9 và cho rằng đây là thay đổi phù hợp để đảm bảo tất cả HS đều được đánh giá theo cùng một yêu cầu. Đặc biệt, một số hiệu trưởng THCS cho biết với HS lớp 9 chuẩn bị lên lớp 10 sẽ còn phải dự thi chung một đề thi tuyển sinh THPT của TP thì việc kiểm tra chung đề của sở GD-ĐT càng cần thiết và thuận lợi hơn cho các nhà trường. Thực tế, giữa các phòng GD-ĐT (cũ) và nhà trường vẫn có sự khác nhau về cách kiểm tra, mức độ yêu cầu và phương pháp đánh giá. Vì vậy, việc có một số thời điểm và mặt bằng khảo sát chung sẽ tạo thêm căn cứ để so sánh, nhận diện những khác biệt về chất lượng.

Trước khi thông tư được ban hành, Sở GD-ĐT Hà Nội đã dự kiến thay đổi cách kiểm tra, đánh giá HS theo hướng chung một đề kiểm tra, khảo sát. Tại hội nghị triển khai nhiệm vụ năm học 2026 - 2027, ông Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở GD-ĐT, cho biết Hà Nội sẽ tổ chức các đợt đánh giá định kỳ và theo lịch kế hoạch chung toàn TP ở các cấp. "Với cấp THPT, sẽ tiến hành đánh giá chất lượng lớp 10, 11, 12 để gắn với việc chuẩn bị cho tốt nghiệp THPT. Với cấp THCS, đánh giá, xác thực kết quả đánh giá thường xuyên để tiến đến có thể tiến hành xét tốt nghiệp và xét vào lớp 10", ông Hiền nói.

Cũng theo ông Hiền, với cấp THPT, kết quả sẽ không dừng ở bảng điểm, mà sẽ phân tích theo từng môn học, trường học, nhóm HS và mức độ tiến bộ của các HS. Từ đó, xác định kế hoạch phụ đạo, bồi dưỡng, hỗ trợ cũng như có trách nhiệm cải thiện chất lượng với từng lớp học. Sau mỗi đợt đánh giá, nhà trường cần xác định rõ HS đang thiếu kiến thức, kỹ năng nào; nhóm môn nào cần được hỗ trợ sớm, nội dung nào giáo viên cần điều chỉnh và nguồn lực nào cần bổ sung.

Ông Nghiêm Văn Bình, Trưởng phòng Quản lý thi và Kiểm định chất lượng (Sở GD-ĐT Hà Nội), chia sẻ việc kiểm tra, đánh giá theo một đề chung sẽ giúp từng bước hình thành mặt bằng đánh giá chung, bảo đảm tính khách quan, công bằng và xuyên suốt. Trên cơ sở lộ trình này, trong tương lai, Hà Nội có thể tính đến phương án tuyển sinh vào lớp 10 dựa trên kết quả học tập, rèn luyện của HS ở cấp THCS. "Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là kết quả đánh giá phải chính xác, khách quan và có độ tin cậy cao", ông Bình nhấn mạnh.

Ông Bình cũng nêu thực tế kết quả đánh giá được thực hiện tại từng nhà trường có thể có sự khác nhau về cách thức và mức độ. Vì vậy, để có cơ sở so sánh, cần từng bước xây dựng một thước đo chung, qua đó đánh giá sự tiến bộ và mức độ đạt được của HS trên phạm vi toàn TP. Tuy nhiên, theo ông, cách tổ chức cũng phải bảo đảm khách quan. Ngoài việc đề kiểm tra, khảo sát được xây dựng thống nhất, việc tổ chức, coi, chấm và xử lý kết quả cần có quy trình phù hợp, có thể thực hiện theo hướng chấm thi tập trung hoặc chấm chéo để hạn chế tác động chủ quan. Kết quả sau đó được cập nhật trên hệ thống để phục vụ việc đo lường, đánh giá.

Đại diện Sở GD-ĐT Bắc Ninh cũng cho biết đã thực hiện ra đề kiểm tra định kỳ chung cho HS THCS và THPT trên toàn TP từ lâu nay. Do vậy, yêu cầu mới của thông tư không khiến sở gặp khó khăn hay phát sinh thêm quá nhiều việc. Chỉ có điều sẽ phải ra đề kiểm tra định kỳ với khối lớp 5 ở tiểu học và có thể áp dụng thêm các môn đang thực hiện đánh giá bằng điểm số ở cấp THCS, THPT.

ảnh: Nhật Thịnh

Lo ngại áp lực từ một kỳ thi có thể chuyển sang nhiều kỳ kiểm tra

Ông Nghiêm Văn Bình nhìn nhận nếu xét tuyển vào lớp 10 chỉ đơn thuần dựa vào những điểm số được tạo ra trong quá trình học tập thì sẽ đặt ra yêu cầu rất lớn về tính khách quan của kiểm tra, đánh giá.

Trước đây, nếu HS phải trải qua nhiều lần kiểm tra giữa kỳ, cuối kỳ trong suốt cấp THCS thì áp lực điểm số có thể kéo dài trong nhiều năm. Nếu không thay đổi cách đánh giá, việc chuyển sang xét tuyển có thể không làm giảm áp lực mà chỉ chuyển áp lực từ một kỳ thi sang quá trình học tập… Khi có hệ thống đánh giá chung, có dữ liệu đủ tin cậy và có cơ chế kiểm soát chất lượng, kết quả học tập mới có thể trở thành căn cứ đáng tin cậy cho những phương thức tuyển sinh trong tương lai.

Hiệu trưởng một trường THCS ở Hà Nội cũng lo ngại nếu vội vàng chuyển sang xét tuyển vào lớp 10 và kiểm tra định kỳ theo đề chung toàn TP thì sẽ thay vì ôn thi vào lớp 10 như hiện nay, HS lại phải ôn để "thi" học kỳ tất cả các năm lớp 6, 7, 8, 9.

Một số ý kiến cũng cho rằng việc sở GD-ĐT ra đề kiểm tra chung góp phần giảm tình trạng giáo viên ra đề kiểm tra rồi lại chấm bài sẽ ép HS của mình học thêm để có cơ hội "trúng tủ", đạt điểm cao trong các đợt kiểm tra định kỳ. Tuy nhiên, một chuyên gia khảo thí từng công tác ở Viện Khoa học giáo dục VN bày tỏ lo ngại về việc gia tăng áp lực khi các kỳ đánh giá trên diện rộng (được tổ chức quy mô cấp tỉnh) với hàng nghìn HS tham gia cần tuân thủ các yêu cầu rất nghiêm ngặt, với các câu hỏi, đề thi phải được định chuẩn, khách quan, tập trung vào đáp ứng chuẩn của chương trình.

Để tổ chức các kỳ kiểm tra quy mô cấp tỉnh, phải thực hiện theo các khâu của một kỳ thi lớn như: thành lập ban tổ chức, trong đó có tổ ra đề, tổ thẩm định, các hội đồng coi thi, chấm thi…; tổ chức thi, tương ứng mỗi trường có một hội đồng thi, có xếp số báo danh, rọc phách, tạo phòng thi, phân HS theo phòng, chấm chéo.

Vì vậy, áp lực với HS và phụ huynh có thể sẽ gia tăng chứ không giảm đi như mong muốn của ngành giáo dục. "Tinh thần đổi mới kiểm tra, đánh giá từ nhiều năm nay là đánh giá gắn liền với giảng dạy, là một khâu của quá trình giáo dục, cung cấp thông tin để điều chỉnh phương pháp dạy học chứ không chỉ xác nhận kết quả học tập của HS", vị này nói.

Bộ GD-ĐT cho biết yêu cầu đề kiểm tra chung do sở GD-ĐT chịu trách nhiệm phải phù hợp với yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông và thống nhất giữa các cơ sở giáo dục cùng cấp học. Nhà trường tổ chức coi, chấm, tổng hợp kết quả bảo đảm khách quan, công bằng, thực chất và chịu trách nhiệm về kết quả kiểm tra, đánh giá HS của trường; tự ra đề đối với các môn học, thời điểm kiểm tra và khối lớp còn lại.