Tác động của mạng xã hội đến hành vi tự hại

Khi trẻ tìm sự trú ẩn trên mạng

Qua tìm hiểu, các bác sĩ (BS) được biết, vào lớp 10, bệnh nhân (BN) phải đối mặt với áp lực học tập tăng vọt cùng sự đứt gãy trong giao tiếp với cha mẹ. Cảm giác bị kỳ vọng quá sức nhưng không được thấu hiểu khiến em dần rút lui khỏi các tương tác thực tế và tìm kiếm sự trú ẩn trên không gian mạng.

Th.S-BS Nguyễn Việt Hà, Viện Sức khỏe tâm thần - Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), thông tin: Thời gian đầu BN chỉ lướt mạng xã hội để xem các nội dung giải trí thông thường, sau đó em tìm kiếm và dừng lại lâu hơn ở những video chia sẻ nỗi buồn của người trẻ. Thuật toán gợi ý của nền tảng lập tức nắm bắt "tín hiệu" này. Chỉ trong vòng vài tuần, nguồn cấp dữ liệu của BN bao phủ bởi các nội dung mang màu sắc tiêu cực. Khung giờ vào mạng xã hội của em dịch chuyển dần về đêm, kéo dài từ 23 giờ đến 2 - 3 giờ sáng hôm sau, liên tục hấp thụ các thông tin tiêu cực. Ngoài ra, BN còn là nạn nhân của một vụ bắt nạt trên trang Confession của trường, các lời chế giễu xuất hiện liên tục trên điện thoại.

Theo chia sẻ của BN, sau lần cãi gay gắt với cha mẹ, các luồng cảm xúc tiêu cực (uất hận, sợ hãi, hoảng loạn) bùng lên quá khả năng chịu đựng. Nhớ đến những hình ảnh, video tự làm đau trên mạng xã hội, BN bắt đầu đi tìm dao lam rạch vào cẳng tay. "Đau làm em dễ chịu hơn, nếu không rạch lúc đó, em cảm giác đầu mình sẽ nổ tung", BN cho biết. Để gia đình không biết về những vết rạch, BN thường xuyên mặc áo dài tay để che; ngày càng thu mình, buồn chán, học tập giảm sút, sụt cân, ngủ kém.

ẢNH: PHƯƠNG AN TẠO BỞI GEMINI

Khi BN nhập viện nội trú tại Viện Sức khỏe tâm thần, các BS đã tư vấn, nhấn mạnh với người bệnh và gia đình về sự ảnh hưởng tiêu cực của mạng xã hội với tình trạng sức khỏe tâm thần, theo cách em đang sử dụng. Được điều trị chuyên khoa, tình trạng sức khỏe của BN dần cải thiện sau nhiều tháng điều trị nội và ngoại trú. Đặc biệt, BN đã sử dụng mạng xã hội theo cách lành mạnh hơn, có kiểm soát thời lượng, nội dung; thuyên giảm các triệu chứng trầm cảm, duy trì kết nối tốt hơn với gia đình.

Những tổn thương không thể nói bằng lời

Theo Th.S-BS Nguyễn Thành Long, Viện Sức khỏe tâm thần - Bệnh viện Bạch Mai, hành vi tự hại có thể xuất hiện khi trẻ gặp khó khăn trong việc nhận diện, điều chỉnh và giải tỏa những cảm xúc quá mức. Gia đình không nên nhìn nhận đây là hành vi "gây chú ý" hay "bướng bỉnh" vì đằng sau đó có thể là những tổn thương tâm lý mà trẻ chưa biết cách diễn đạt bằng lời.

Th.S-BS Nguyễn Thành Long lưu ý môi trường mạng xã hội có thể làm gia tăng nguy cơ này. Khi người trẻ liên tục tương tác với những nội dung phù hợp với trạng thái cảm xúc tiêu cực, các thuật toán tiếp tục đề xuất những nội dung tương tự, tạo thành một vòng lặp khó thoát ra. Bên cạnh đó, việc sử dụng mạng xã hội vào ban đêm kéo dài có thể làm rối loạn giấc ngủ. Thiếu ngủ kéo dài lại ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát cảm xúc và điều chỉnh hành vi, khiến các em dễ phản ứng tiêu cực hơn trước những áp lực trong cuộc sống.

Mạng xã hội không phải là nguyên nhân đơn lẻ, nhưng góp phần vào hành vi tự gây thương tích qua nhiều con đường: lây lan xã hội, phơi nhiễm thuật toán, so sánh xã hội, rối loạn giấc ngủ hội tụ vào rối loạn điều hòa cảm xúc; phần lớn phơi nhiễm nội dung tự gây thương tích là thụ động, qua đề xuất thuật toán. Đánh giá phơi nhiễm mạng xã hội nên là một phần thường quy trong đánh giá tự gây thương tích và cần thêm nghiên cứu về vấn đề này tại VN, theo BS Long.