Một người xe ôm rà tới hỏi Hải về đâu, anh ta còn nói thêm rằng không tính mắc. Hải lắc đầu khi anh nghĩ cần phải ghé vào một quán cà phê nào đó ngồi lại một chút với phố sớm, tận hưởng cái cảm giác đã lâu rồi mới quay lại. Gương mặt người xe ôm lộ vẻ thất vọng, anh ta buồn bã rời đi.
Nhón chân qua một vũng nước, Hải vào quán cà phê, anh ngồi ở chiếc bàn có khung cửa sổ nhìn ra một giàn sử quân tử đang mùa rực rỡ hai màu đỏ trắng. Giọng Khánh Ly vang lên nhừa nhựa, trầm, ấm và cũ. "Trong nắng vàng heo hắt chiều nay tôi bỗng thấy lung linh trong mắt tôi con đường đất nhỏ đi đến mảnh vườn đầy hoa vàng đã vắng bước chân quen, đã hoang vắng rêu xanh chỉ còn những dấu sên buồn bã bò quanh để lại những đường rẽ dọc ngang như những đường chia xa trong lòng bàn tay… Bạn yêu ơi, nếu có về ngang đó hãy nhắn giùm tôi với căn nhà xưa, với lũ cải vàng rằng, tôi nhớ đã nhiều, tóc đã đổi màu, mắt đã hết long lanh, còn gì để nói nữa không hay chỉ rất lặng im để trong gió lộng ta nghe nỗi ngậm ngùi thầm lặng bay đi..." - người ca sĩ nói lời dẫn nhập trước khi hát một ca khúc nào đó.
Cô phục vụ mang ra một ly cà phê đen đá. Tự dưng Hải thèm một hơi thuốc dù anh bỏ thuốc đã lâu lắm rồi, cái cảm giác kiểu như một đứa trẻ khi thấy gói bánh snack lại đòi ăn theo thói quen được chiều chuộng. Hải khuấy ly cà phê, tay anh nhẹ và đều, những viên đá sóng sánh phát ra những tiếng va chạm nhỏ, khẽ khàng, quyến dụ. Vài chiếc xe máy trôi nhanh bên ngoài cửa sổ, một nhóm phụ nữ có tuổi vừa đi vừa nói chuyện. Mặt trời ánh hồng lên phía xa, phố vẫn còn màu xanh mát, mùi hoa thoảng thơm, ngọt dịu dễ chịu.
Minh họa: Văn Nguyễn
Sáng hôm qua Tuấn, con cô Ba gọi cho Hải khi anh đang tối mặt ở công trường. Dự án đang vào giai đoạn nước rút. Giọng Tuấn hơi khàn, trầm đục: "Má em vừa mất. Báo cho anh biết để vào". Hai người còn nói chuyện hồi lâu nữa, Hải biết sơ lược, cô Ba không bệnh gì hết, ngủ một đêm thẳng sáng rồi đi. Tuấn nói, dù lòng đau như cắt nhưng em cũng hiểu đó là phần phước đời người của má em. Hải nói trước khi cúp máy: "Tối nay anh vô". Và anh đi chuyến xe đêm vào S. Cảm giác ngủ chập chờn vài giấc đã đến nơi. Mấy trăm cây số, có vậy thôi mà năm năm rồi anh mới trở lại, nếu không có chuyện cô Ba mất.
Giai đoạn này, Hải cảm giác mình càng ngày càng nhác di chuyển, đi đâu rồi cũng trở về trong khi ngày xưa việc xê dịch đây đó với anh là nhu cầu thiết yếu để tồn tại.
Hải nhấp một ngụm cà phê. Vị đắng thơm nhẹ lướt qua rồi giữ lại trên đầu lưỡi. Hải nhìn ra giàn sử quân tử, những chùm bông lay nhẹ trong gió sớm, hương hoa trong lành, ký ức về cô quay chậm. Tự nhiên anh nhớ đến cô Ba với đôi mắt trong veo từ thời trẻ cho đến già. Nó như nói lên với thế gian rằng, thời gian có thay đổi đến đâu, con người có bạc nhược hay mạnh mẽ thế nào đôi mắt cô vẫn đen tròn, vô tư lự như thế!
Những năm đầu vào S. học đại học, Hải ở nhà cô. Ông bà nội Hải chỉ có hai người con, ba anh và cô. Cô Ba thương Hải như con ruột. Cho nên cô rất giận khi đến năm thứ tư, Hải dọn ra ngoài. Cô nói lẫy, nhà rộng rãi chỉ có không thương cô mới bỏ đi. Hải không nói gì, tuổi trẻ nào cũng thích tự do với ít nhiều nông nổi, bồng bột.
Hồi đó Hải quen Hà, là con gái bạn thân của cô Ba. Hà học lịch sử. Hà rất thân với cô Ba bởi từ công việc sưu tầm đồ cổ của cô. Cô Ba dành nguyên một tầng lầu trong biệt thự để lưu giữ cổ vật. Hải không để ý đến việc làm ăn của cô Ba. Chỉ có Hà, những hôm không có giờ học, Hà đến nhà cô và ngồi cả ngày trong gian lầu đó. Một già, một trẻ bao nhiêu điều cần bàn luận.
Hải nhớ gian lầu sắp xếp đầy những đồ gỗ, gốm sứ, đồng, tranh vẽ… mà anh chưa khi nào quan tâm đến những chi tiết trong gian phòng đó. Chỉ nhớ rõ nhất bộ ván gỗ dày màu đen bóng, bước lên khỏi cầu thang là thấy ngay. Giữa bức tường chính, trên cao có một cặp kiếm dài đặt nằm ngang trên một cái giá đỡ, đẹp và huyền bí. Hai bên giá đỡ có vài bức tượng, Hải không biết làm bằng gì nhưng hơi màu mè vẻ trấn áp. Hải hoàn toàn không hiểu ý nghĩa việc trưng bày này. Có một lần Hà giải thích với anh về sự tồn tại của cặp kiếm cùng những câu chuyện sấm sét quanh nó ở thời kỳ đó. Khi ấy, Hải cho rằng, Hà có vẻ cường điệu một câu chuyện khá hoang đường. Nhưng, có một điều Hải phải công nhận là đôi khi nhìn lâu vào cặp kiếm, có lúc Hải cảm thấy gờn gợn, rợn người.
Trong gian phòng lưu giữ cổ vật ấy, Hải nhớ thêm có bộ ấm trà bằng mã não mà khi rót nước vào, bên trong hiện ra như một video chuyển động chậm. Hồi đó, Hà có giảng giải cho Hải về niên đại xa lắc lơ của nó. Hải nghe với vẻ thờ ơ. Với Hải, nhìn tổng thể, gian lầu cổ vật của cô Ba luôn nhuốm một màu hoài niệm khó tả. Nhưng với Hà, nó là những pho sách sống động từng chi tiết, những gương mặt quá khứ, tiếng vó ngựa xa dần thành tiếng vọng mơ hồ và cuối cùng chạm đất mất hút. Cô nói: "Quá khứ không biến mất, quá khứ là chìa khóa để mở cửa tương lai. Ngàn năm nữa, đồ vật mang tính lịch sử cũng vẫn sống động như mới vừa hôm qua. Chuông gió vỏ sò khiến người ta nghe được tiếng sóng biển. Chuông gió mảnh sành, gỗ nhẹ là tiếng bát đũa mâm cơm, đó là mối tương quan của đồ vật trong hiện tại và quá khứ. Một vết nứt trên cổ vật cũng có giá trị, nó lột tả như một vết thương kéo dài năm tháng". Chính vì những điều ấy mà cô Ba và Hà như đôi bạn vong niên tri kỷ. Năm năm rồi, Hải chưa gặp lại Hà.
Phố bắt đầu cho sự vội vã kéo dài một ngày đến tận đêm khuya. Ngủ và thức và con người không có ranh giới, tùy theo công việc làm, cuộc sống. Có những giá trị mà người ngoài nhìn vào chỉ thấy phiến diện còn người ở đó thì thấy cả một quãng đời một ký ức. Kỷ niệm của Hải ở thành phố này mỏng và giòn quá, khiến dễ vỡ vụn.
Một con chim sẻ đậu lại bên cành sử quân tử ngó nghiêng rồi quẹt mỏ, một con chim khác sà đến. Khung cửa sổ, giàn hoa và đôi chim, Hải cảm thấy lòng nhẹ nhàng như đang ngắm một bức tranh với đường nét mềm mại mang lại sự an yên.
Hải gọi tính tiền rồi mở điện thoại đặt xe. Từ đây đến nhà cô khoảng ba cây số. Những hàng cây xanh mướt, phố vừa thức dậy đón ngày mới với nhịp điệu chậm rãi. Những con đường cũ khu trung tâm không thay đổi nhiều, vẫn đẹp và sang trọng. Vẻ như hàng quán bên đường vắng hơn, cũng là một trong những thay đổi mà thành phố đang hướng tới.
Hải gặp Hà trong phòng khách nhà cô Ba khi cô đang nói chuyện với Tuấn. "Lâu rồi không gặp" là câu mà cả hai cùng thốt lên. Năm năm, khoảng thời gian không dài cũng không phải là ngắn để chứng kiến những đổi thay. Hải nhìn quanh, mọi khâu chuẩn bị tang sự đều xong xuôi và rất chuyên nghiệp. Tuấn nói: "Chỗ này uy tín. Họ làm đâu ra đấy, hầu như mình không bị động điều gì". Hải thắp nhang cho cô Ba. Anh nói trong đầu lời xin lỗi vì mấy năm nay không vào thăm cô. Anh mong cô ra đi thanh thản cũng như một đời cô đã sống, mọi thứ đều nhẹ nhàng, suôn sẻ. Hiếm ai có được cuộc đời như cô. Hải chợt nhớ dáng cô cao gầy thanh thoát ngồi bên chiếc dương cầm những buổi chiều nắng rơi nhẹ bên cửa sổ. Đầu cô nghiêng theo giai điệu. Gió lay chiếc rèm hoa. Đã có những buổi chiều êm đềm và nhẹ nhàng trong ngôi biệt thự, tách hẳn với không gian bận bịu xô bồ bên ngoài kia. Người không còn ở đó nữa, cảm giác có một khoảng trống lộ ra quanh chiếc dương cầm.
Thư, vợ Tuấn cùng hai đứa con từ bên ngoài vào. Cô chào Hải rồi nhìn sang hai đứa nhỏ: "Thưa bác Hải đi con". Cô nói thêm: "Còn sớm chưa có khách viếng, anh Hải, chị Hà vào trong ăn chút gì, để em chuẩn bị".
Vẫn phòng ăn và bộ bàn ghế thật rộng không khác gì năm năm trước khi lần cuối cùng Hải đến thăm cô, chào tạm biệt về N. Hai cô cháu bên tách trà, Hải ra vẻ chăm chú nghe những câu chuyện của cô, thời còn trẻ, với ba Hải và ông bà nội. Thân thương nhưng xa lạ.
Thư đặt đĩa mì xào cùng đôi đũa trên bàn trước mặt Hải. Tự nhiên ký ức lại lần nữa sáng lên như từng mảnh vỏ sò được lau sạch bụi. Đã có một thời như thế, trong gian phòng ăn rộng rãi này, Hải, Hà và cô vừa ăn vừa trò chuyện. Những chuyện vu vơ hay những câu chuyện dẫn dắt về một quá khứ nào đó thông qua nguồn sử liệu là các hiện vật mà cô đang sở hữu. Hà nói say sưa về một cổ vật gốm sứ thời Tống mà cô đang nghiên cứu. Cô Ba im lặng nghe với vẻ trân trọng, có thể có những tính toán về giá trị. Nghề này có khá nhiều rủi ro nếu không nắm vững kiến thức cũng như con mắt thẩm định nghệ thuật. Cảnh báo không làm rủi ro xuất hiện nó chỉ chứng minh rủi ro đã tồn tại. Một người buôn và sưu tầm cổ vật tên tuổi như cô luôn có cái nhìn sắc sảo, thông minh, nhạy bén, khả năng quan sát tinh tế và cách ứng xử vô cùng khéo léo, linh hoạt, có sức thuyết phục cao, phản ứng nhanh trước mọi tình huống.
Hà thật tự nhiên ngồi xuống bên cạnh Hải cùng với ly nước cam. Thư hỏi Hải uống gì. Hải nói gì cũng được. Ngoài kia lao xao khách viếng. Giọng Tuấn nói với ai đó vẻ hơi gắt gỏng. Tang sự mà, làm sao tránh khỏi những sơ suất. Thư bước ra ngoài một lát rồi quay vào nói với Hải: "Chút anh Hải ra lạy tạ thay anh Tuấn nha. Tụi em phải đi có việc một lát". Hà nói: "Có chị với Hải ở đây, hai em đừng lo". Rồi cô nói với Hải: "Anh cứ thong thả ăn, ngày dài, việc nhà cũng không ít".
Hai ngày với bao bận rộn việc tang chế rồi cũng xong. Đưa tro cốt cô về chùa bình yên. Một ví trí đẹp trong một ngôi chùa đẹp, thoáng rộng rãi. Mọi thứ kết thúc nhẹ nhàng như một đời với vẻ ngoài luôn dịu dàng, từ tốn của cô.
Đêm cuối cùng ở S., Tuấn đưa Hải lên gian lầu cổ vật. Tuấn nói: "Có một món quà má nói chuyển cho anh. Bộ bình tách có giá trị cao. Má muốn tặng anh làm kỷ niệm".
Đó là bộ bình trà bằng mã não mà ngày xưa cô Ba rất trân quý. Điều huyền điệu của nó là sự chuyển động của quá khứ khi rót nước vào trong bình hay tách. "Má em cũng để lại cho Hà một chiếc bình gốm cổ. Anh và Hà là hai người mà má em rất yêu quý".
Vẫn gian phòng rộng, chiếc phản màu đen hiện ra trước tiên. Vẫn cặp kiếm ở nơi cao nhất. Những món đồ được sắp xếp thứ tự theo niên đại và triều đại lịch sử. Lần theo lối đi hẹp trong gian phòng, Hải nhìn những cổ vật mà một đời cô Ba sống với nó, chìm vào đó. Làm sao Hải biết được cô Ba đã nghĩ gì, hạnh phúc như thế nào với cuộc đời một người sưu tập, tìm kiếm, lưu giữ; không đơn thuần là mua bán hay tích trữ tài sản, mà còn là gìn giữ ký ức thời gian và các giá trị của thế hệ trước. Và, con người đến thế gian này rồi rời đi với bao hư vinh, tham sân hận, từ bi… Cuối cùng mọi thứ trở về hư vô.
Nhưng, nếu không có ước mơ và cả ảo vọng thì người ta sẽ làm gì? Một người nếu luôn phải đứng phía sau ánh sáng của người khác sớm muộn cũng sẽ quên mất chính mình đã từng tỏa sáng như thế nào. Có những thứ một khi đã đặt xuống rồi thì không cầm lên được nữa. Cuộc đời dài hay ngắn quyết định bởi những hư vô đó, bất tận ngàn năm.
Cũng đêm đó, Hà gọi Zalo trò chuyện khá lâu với Hải. Những điều mà hai người chưa nói được sau năm năm không gặp với những bận rộn đời thường, ai cũng lo cho nơi chốn đi về riêng tốt đẹp nhất có thể. Hà nói: "Khó thể quên những ngày tháng bên cạnh cô với nhiều mơ ước thực tế và cả hão huyền. Hà đã sát cánh cùng cô cho đến bây giờ nhưng tinh thần tuổi trẻ ngày đó đã vơi bớt đi khi cuộc sống ngày càng có nhiều điều mà mình không ngờ đến". Cô không nói về cuộc sống gia đình riêng tư với chồng và hai đứa con đang tuổi ăn học. Hải cũng không kể gì về vợ anh và đứa con gái năm nay mới vào lớp một khi anh lập gia đình khá trễ - những vụn vặt đời thường mà ai cũng gặp phải. Hai người chỉ nói chuyện về cô Ba. Có một điều mà mãi đến bây giờ Hải mới biết, người đàn ông bí ẩn đi bên cạnh cuộc đời cô Ba là ba của Hà. Cô đã từng có những giằng xé, dằn vặt, cô đơn... trong một cuộc tình không lối thoát. Khi ông mất cô đã suy sụp nhiều. "Bây giờ có lẽ hai người đã gặp nhau, không còn rào cản dư luận, danh dự…, còn hạnh phúc hay không thì người trần mắt thịt làm sao biết. Và cũng chẳng ai hiểu tại sao hai con người tri kỷ ấy lại không đến với nhau sau khi mẹ Hà không còn nữa. Họ đã sống và tận hưởng nỗi cô đơn tuyệt đẹp.
Tất cả đều là cuộc đời, phải không anh?".
Bình luận (0)