Thành ngữ nào trong đề tiếng Anh thi tốt nghiệp THPT làm khó thí sinh?

ẢNH: NGỌC LONG

Những thành ngữ "may mắn mới làm được"

Trao đổi với Thanh Niên ở cổng trường thi tốt nghiệp THPT, Dương Khai Đầu Nguồn, lớp 12 Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai (P.Xuân Hòa), thông tin một điểm nổi bật của đề tiếng Anh qua các năm là các câu hỏi về việc chọn từ phù hợp để tạo nên idiom (thành ngữ) chính xác. "Một là may mắn, hai là phải biết trước thành ngữ đề cho mới làm được", Nguồn kể.

Nam sinh cho biết câu thành ngữ bạn gặp phải liên quan tới cụm coming up, vốn là cụm có nhiều nét nghĩa như xuất hiện, được nhắc đến, tiến đến hoặc nảy ra ý tưởng, cách làm mới, tùy thuộc vào ngữ cảnh sử dụng.

Câu hỏi này thuộc mã đề 1128, ở một bài đọc chủ đề bảo vệ môi trường với nội dung "Since 2018, our annual campaigns have been coming up _" (tạm dịch: Từ 2018, những chiến dịch thường niên của chúng tôi đã _). Đề cho 4 lựa chọn bao gồm goods (hàng hóa), sky (bầu trời), gold (kim loại vàng) và roses (hoa hồng), kết hợp với cụm coming up sẽ tạo nên thành ngữ có nghĩa.

Đồng tình, Q.B, học cùng trường, nhận xét rằng nhiều bạn đồng trang lứa chưa từng có cơ hội gặp được thành ngữ liên quan tới coming up. Nhưng nhờ hoạt động trong câu lạc bộ ở trường, B. mới có cơ hội tiếp xúc và biết thành ngữ hoàn chỉnh là coming up roses - mang ý nghĩa "gặt hái nhiều thành công" - từ đó chọn đáp án roses.

Là gia sư cho một số thí sinh lớp 12, Nguyễn Hiếu Nhân, sinh viên ngành ngôn ngữ Anh Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM) hiện có IELTS 8.0 cùng SAT 1.540, cho biết ngoài câu hỏi coming up, học trò của anh có những bạn gặp khó ở câu hỏi thành ngữ trong một bài đọc nói về việc làm lĩnh vực công nghệ thông tin (IT) cho sinh viên ĐH.

Cụ thể, đây là câu hỏi số 24 nằm trong mã đề 1133, với nội dung "Techworld Magazine is delighted to announce two IT assistant vacancies up for _ this summer" (tạm dịch: Tạp chí Techworld vui mừng thông báo có hai vị trí trợ lý IT _ trong mùa hè này). Bốn đáp án được đưa ra là grasp, grips, grabs (đều mang nghĩa khá tương đồng là sự túm lấy, giữ chặt - PV) và gift (món quà).

ẢNH: T.N

Đâu là đáp án đúng ở đề thi tốt nghiệp THPT?

Trả lời Thanh Niên, thạc sĩ Phan Huỳnh Thảo, sáng lập kiêm điều hành Trung tâm Anh ngữ YOSE Home (TP.HCM), nhận định đáp án chính xác cho câu hỏi up for là grabs, tạo thành nghĩa "đang sẵn đó, mở cho ai muốn giành lấy". Như vậy, câu hoàn chỉnh trong bài là "two IT assistant vacancies up for grabs this summer" (tạm dịch: Mùa hè này trống hai vị trí trợ lý IT, ai đủ điều kiện có thể ứng tuyển).

Theo chị Thảo, câu hỏi này khó ở chỗ grab, grasp và grip là 3 từ gần nghĩa, lại có vài nét "chồng lấn" nhau khi đều nói về việc "nắm/giữ". Bởi vậy, nếu chưa biết tới thành ngữ này, sĩ tử có thể thử phân biệt nghĩa của 4 đáp án để xem từ nào ráp vào có vẻ phù hợp nhất.

Trong đó, grip nghĩa là kiểm soát, siết chặt (có thành ngữ come to grips with) với gift nghĩa là món quà hoặc năng khiếu là hai lựa chọn dễ loại ra nhất. Grasp thì mang nghĩa thấu hiểu thông tin, siết chặt hoặc nắm bắt cơ hội (grasp a chance) còn grabs thường hay gặp với nét nghĩa chộp nhanh một thứ đang bày sẵn.

"Nhưng grasp ở nghĩa nắm bắt cơ hội hay dùng như động từ nhiều hơn danh từ. Nên grabs (danh từ) với nét nghĩa ‘sự chộp lấy cơ hội’ trong ngữ cảnh này nếu ráp với up for tạo thành up for grabs sẽ hợp lý nhất", thạc sĩ Thảo phân tích.

Còn ở câu hỏi coming up, đáp án thạc sĩ Thảo lựa chọn là roses để tạo thành coming up roses, nghĩa là mọi việc diễn ra suôn sẻ, tốt đẹp, gặt hái kết quả ngoài mong đợi. Do đó câu "Since 2018, our annual campaigns have been coming up roses" có thể tạm dịch là "Từ năm 2018, các chiến dịch thường niên đã và đang gặt hái những kết quả tốt đẹp".

Chị Thảo cũng ví von thành ngữ này tương tự một cụm từ trong tiếng Việt là "đơm hoa kết trái". "Tiếng Anh dùng hình ảnh hoa hồng vươn lên nở rộ trong khi tiếng Việt dùng cây ra hoa rồi kết thành quả ngọt, đều cùng logic ‘nở hoa’ là ‘gặt hái kết quả tốt đẹp’", chị nói.

"Một bẫy khá thú vị của câu này là đáp án goods, bởi vì come up with the goods hay deliver the goods có nghĩa là làm đúng điều đã hứa, đáp ứng kỳ vọng. Tuy nhiên, thành ngữ đó cần có giới từ with và mạo từ the, trong khi đề chỉ cho điền một từ vào cấu trúc coming up __", chị Thảo phân tích.

Để xử lý hiệu quả dạng bài thành ngữ, theo chị Thảo, thí sinh đừng hốt hoảng nếu gặp cụm từ lạ, thay vào đó hãy đọc ngược lại những câu trước đó và cảm nhận mạch ý chung của cả đoạn.

Chẳng hạn ở câu coming up, tờ rơi giới thiệu Green Week (tuần lễ xanh) với giọng tích cực, cổ vũ, khi chiến dịch duy trì liên tục từ 2018 và năm nay còn mở rộng thêm và kết bằng lời kêu gọi Apply now! (đăng ký ứng tuyển ngay). "Toàn bộ ngữ cảnh đều hướng về một thông điệp: mọi thứ đang tiến triển thuận lợi", chị nói.

Chị Thảo cho biết thêm, bản chất của thành ngữ là một fixed expression (đơn vị từ vựng cố định). Nghĩa của cả cụm không suy ra được từ nghĩa đen của từng thành tố, đặc tính gọi là non-compositionality (phi kết hợp), và hình thức của nó gần như cố định (không thể tùy ý thay từ đồng nghĩa, đổi giới từ hay biến đổi cấu trúc). Thế nên những câu hỏi thành ngữ sẽ khiến thí sinh thấy khó nếu chưa từng đọc qua trước khi thi.

Thạc sĩ Đỗ Nguyễn Đăng Khoa, nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành giảng dạy tiếng Anh và ngôn ngữ học ứng dụng tại ĐH Warwick (Anh), cũng chọn đáp án như chị Thảo. Theo anh Khoa, coming up rose là thành ngữ mô tả sự thành công và thuận lợi, nôm na cách gọi "cuộc đời nở hoa" ở tiếng Việt. Cụm từ này còn là tên một bài hát mà ca sĩ Harry Styles ra mắt hồi tháng 2, vì vậy sĩ tử nào hâm mộ nghệ sĩ này có thể đã "trúng tủ", anh nói.

Thạc sĩ Khoa cho biết thêm, coming up rose có thể đã xuất hiện lần đầu tiên ở Mỹ vào khoảng thập niên 1950, khi được vở nhạc kịch Gypsy dùng để đặt tựa đề cho một ca khúc nổi tiếng là "Everything’s coming up roses" - do Stephen Sondheim viết lời và Jule Styne phổ nhạc.

Trong khi đó, up for grabs có thể hiểu nôm na là "sẵn có, chờ người đến lấy", thường được dùng để miêu tả các tình huống theo kiểu giải thưởng chờ người đến lấy hoặc các vị trí việc làm hấp dẫn vẫn đang tuyển dụng. "A cash prize of £1,000 is up for grabs in this year’s photography contest" (tạm dịch: một giải thưởng tiền mặt trị giá 1.000 GBP đang chờ người chiến thắng trong cuộc thi nhiếp ảnh năm nay) là một cách dùng khác của thành ngữ này.

ẢNH: NGỌC LONG