Thanh niên không chỉ tìm kiếm việc làm cho bản thân mà còn phải làm điều này

Lợi thế của thanh niên trong thời đại số

Theo PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, quyền Viện trưởng Viện Phát triển chính sách và năng lực lãnh đạo ĐH Quốc gia TP.HCM, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2045 trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao. 

Đặc biệt, mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026 – 2030 đòi hỏi phải đổi mới căn bản mô hình tăng trưởng, chuyển mạnh từ dựa vào vốn, tài nguyên và lao động giá rẻ sang dựa trên năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh. Trong quá trình chuyển đổi đó, thanh niên có lợi thế về khả năng tiếp cận tri thức, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, mô hình kinh doanh mới; đồng thời có tinh thần khám phá, dám thử nghiệm và khát vọng khẳng định bản thân.

ẢNH: NVCC

Tuy nhiên, khoảng cách giữa khát vọng khởi nghiệp và khả năng hiện thực hóa khát vọng vẫn là một điểm nghẽn lớn. Nhiều người trẻ có ý tưởng sáng tạo nhưng thiếu điều kiện để phát triển thành sản phẩm thương mại, doanh nghiệp có sức cạnh tranh và việc làm bền vững.

"Vì vậy, chủ đề đối thoại không chỉ đặt ra yêu cầu đối với thanh niên mà còn là trách nhiệm của cả hệ sinh thái. Nhà nước phải kiến tạo thể chế thuận lợi; trường đại học phát triển năng lực sáng tạo, khởi nghiệp; doanh nghiệp mở rộng cơ hội hợp tác; còn thanh niên phải chủ động nâng cao tri thức, bản lĩnh và năng lực thực thi", PGS.TS Trần Tình nhận định đồng thời cho rằng sứ mệnh của thanh niên hôm nay không chỉ là tìm kiếm việc làm cho bản thân mà còn phải có khát vọng tạo ra sản phẩm mới, doanh nghiệp mới, ngành nghề mới và việc làm cho xã hội.

"Đó chính là đóng góp thiết thực của thế hệ trẻ vào mục tiêu tăng trưởng hai con số và khát vọng phát triển đất nước đến năm 2045", PGS.TS Trần Tình khẳng định.

Những động lực mới

Trong bối cảnh công nghệ, AI, chuyển đổi số và các mô hình kinh doanh mới phát triển nhanh, quyền Viện trưởng Viện Phát triển chính sách và năng lực lãnh đạo ĐH Quốc gia TP.HCM cho rằng thanh niên Việt Nam đang đứng trước những cơ hội lớn từ sự hội tụ của ba động lực mới: thể chế phát triển mới; công nghệ mới; không gian thị trường mới.

Theo PGS.TS Trần Tình, các chủ trương, chính sách lớn như Nghị quyết 57-NQ/TW về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân; cùng Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo năm 2026 đang tạo nền tảng chính sách thuận lợi hơn cho hoạt động khởi nghiệp. Điểm mới quan trọng là sự chuyển đổi tư duy từ quản lý sang kiến tạo phát triển, từ hạn chế rủi ro sang chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong đổi mới sáng tạo, qua đó mở rộng không gian thử nghiệm ý tưởng và mô hình kinh doanh mới.

ẢNH: HOA NỮ

Về động lực từ công nghệ, đặc biệt là AI và chuyển đổi số, PGS.TS Trần Tình phân tích: AI, điện toán đám mây, thương mại điện tử và các nền tảng số đang làm giảm đáng kể chi phí khởi nghiệp, nâng cao năng suất và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường. Một nhóm bạn trẻ có năng lực công nghệ có thể phát triển sản phẩm, cung cấp dịch vụ và tiếp cận khách hàng quốc tế mà không cần nguồn vốn hay bộ máy quá lớn. Tuy nhiên, biết sử dụng AI chưa đủ để tạo lợi thế cạnh tranh; điều quyết định là khả năng giải quyết đúng nhu cầu thị trường, tạo ra sản phẩm khác biệt và tổ chức thực hiện hiệu quả.

Động lực thứ ba từ sự mở rộng không gian thị trường. Theo PGS.TS Trần Tình, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và hội nhập quốc tế đang hình thành nhiều nhu cầu mới về sản phẩm, công nghệ và dịch vụ. Cơ hội mở ra trong các lĩnh vực như nông nghiệp công nghệ cao, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, logistics thông minh, công nghiệp sáng tạo, năng lượng sạch và bảo vệ môi trường. Đặc biệt, liên kết giữa đại học và doanh nghiệp tạo điều kiện để thanh niên tham gia thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm vào thị trường.

PGS.TS Trần Tình phân tích kỹ về 3 động lực mới để kết lại rằng: "Tôi cho rằng, điểm khác biệt lớn của khởi nghiệp ngày nay không phải là người trẻ phải sở hữu nhiều nguồn lực, mà là biết kết nối và sử dụng hiệu quả các nguồn lực của hệ sinh thái. Suy cho cùng, cơ hội lớn nhất không chỉ nằm ở khả năng tiếp cận công nghệ mới, mà ở năng lực biến công nghệ thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị mới cho khách hàng, doanh nghiệp và xã hội".

Cần sự đồng hành của cả hệ sinh thái khởi nghiệp

Để sức sáng tạo và tinh thần khởi nghiệp của thanh niên thực sự chuyển hóa thành sản phẩm, doanh nghiệp, việc làm và đóng góp cho tăng trưởng, theo quyền Viện trưởng Viện Phát triển chính sách và năng lực lãnh đạo ĐH Quốc gia TP.HCM, điều này đòi hỏi nỗ lực từ chính thanh niên và sự đồng hành của cả hệ sinh thái khởi nghiệp.

"Thanh niên cần bắt đầu từ khát vọng đóng góp và nhận diện đúng giá trị cốt lõi của bản thân. Khởi nghiệp cần khát vọng làm giàu chính đáng, nhưng không nên chỉ chạy theo lợi nhuận trước mắt hay những mô hình đang thịnh hành. Khởi nghiệp bền vững phải xuất phát từ việc phát hiện vấn đề thực tiễn và tạo ra giải pháp có giá trị", PGS.TS Trần Tình chia sẻ.

Theo PGS.TS Trần Tình, người trẻ cần trả lời ba câu hỏi: Mình thực sự có thế mạnh gì? Mình đam mê và có khả năng tạo ra giá trị mới gì? Sản phẩm của mình giải quyết vấn đề nào và ai sẵn sàng trả tiền cho giá trị đó?

Thanh niên phải nuôi dưỡng đam mê sáng tạo gắn với kỷ luật, sự kiên trì và năng lực thực thi. Bởi theo PGS.TS Trần Tình, đam mê tạo động lực khởi đầu, nhưng năng lực thực thi mới quyết định khả năng đi đến thành công.

"Thanh niên cần rèn luyện tư duy phản biện, nghiên cứu thị trường, quản trị tài chính, kỹ năng công nghệ và làm việc nhóm; đồng thời sẵn sàng thử nghiệm, chấp nhận thất bại và điều chỉnh mô hình kinh doanh. Cần dám nghĩ lớn nhưng bắt đầu từ việc cụ thể, kiểm chứng ý tưởng bằng sản phẩm và phản hồi thực tế của khách hàng", ông Trần Tình nhắn gửi đến các bạn trẻ khởi nghiệp.

Sau sự nỗ lực của thanh niên chính là sự đồng hành cả hệ sinh thái khởi nghiệp, mà trong đó trường đại học cũng đóng vai trò quan trọng. PGS.TS Trần Tình cho rằng trường đại học phải chuyển từ chủ yếu truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực sáng tạo và khởi nghiệp. Đại học cần trở thành nơi hình thành ý tưởng, phát triển công nghệ, ươm tạo doanh nghiệp và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Đồng thời cần mở rộng các chương trình học tập gắn với dự án thực tiễn, phòng thí nghiệm đổi mới sáng tạo, cố vấn khởi nghiệp và quỹ hỗ trợ thử nghiệm sản phẩm; tăng cường liên kết sinh viên, giảng viên và doanh nghiệp trong giải quyết các bài toán thực tế của thị trường.

PGS.TS Trần Tình cũng cho rằng Nhà nước phải chuyển từ hỗ trợ phong trào sang kiến tạo hệ sinh thái khởi nghiệp thực chất. "Chính sách không nên dừng ở các cuộc thi, hội thảo hay trao giải ý tưởng, mà phải tập trung tháo gỡ điểm nghẽn về vốn, thủ tục hành chính, sở hữu trí tuệ, thử nghiệm công nghệ và tiếp cận thị trường", PGS.TS Trần Tình nhấn mạnh đồng thời gợi mở cần hỗ trợ theo từng giai đoạn, từ hình thành ý tưởng, phát triển sản phẩm mẫu đến thương mại hóa và mở rộng quy mô; đồng thời thúc đẩy liên kết startup với doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp FDI và chuỗi giá trị toàn cầu.

Một vấn đề nữa được PGS.TS Trần Tình đề xuất là phải đổi mới cách đánh giá hiệu quả khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo. Theo ông, thành công không chỉ đo bằng số ý tưởng, cuộc thi hay doanh nghiệp thành lập mới mà quan trọng hơn là số sản phẩm được thị trường chấp nhận, doanh nghiệp hoạt động bền vững, việc làm chất lượng và giá trị gia tăng tạo ra cho nền kinh tế.

PGS.TS Trần Tình kỳ vọng: "Tôi mong muốn thanh niên Việt Nam hãy nuôi dưỡng khát vọng lớn, hiểu rõ thế mạnh bản thân, giữ vững đam mê sáng tạo, không ngừng học hỏi và kiên trì hiện thực hóa ý tưởng. Bởi đóng góp thiết thực nhất của thanh niên cho đất nước không chỉ là nghĩ ra điều mới, mà là biến ý tưởng thành sản phẩm, biến tri thức thành giá trị, biến khát vọng thành hành động và biến tinh thần khởi nghiệp thành động lực tăng trưởng của nền kinh tế".