AFP ngày 6.9 đưa tin 128 quốc gia thành viên Công ước về vũ khí thông thường (CCW) vừa thống nhất một văn bản định nghĩa các hệ thống vũ khí tự động gây chết người, còn được gọi là "rô bốt sát thủ". Sau bước tiến này, tại cuộc họp của CCW vào tháng 11 tới, các thành viên sẽ quyết định có tiến tới một hiệp ước quốc tế nhằm kiểm soát vũ khí này hay không.
Lằn ranh đỏ
Theo Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres và Chủ tịch Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế (ICRC) Mirjana Spoljaric, thế giới đang tiến gần đến thời điểm vũ khí tự động có thể giết người mà không cần sự can thiệp của con người. Hai quan chức này kêu gọi áp dụng các lệnh cấm và hạn chế cụ thể đối với công nghệ đang phát triển nhanh chóng này ngay trong năm nay, khi "mối quan ngại cốt lõi vẫn không thay đổi, nhưng các rủi ro đã gia tăng".
Một cuộc biểu tình phản đối rô bốt sát thủ của Tổ chức Stop Killer Robots tại Berlin (Đức)
ẢNH: REUTERS
Thông cáo nêu bật việc chính những nhà khoa học và kỹ sư phát triển các hệ thống vũ khí trong nhiều trường hợp đã nêu cảnh báo. "Khi chính những người tạo ra công nghệ này đang kêu gọi áp đặt các giới hạn, các nước không thể giữ thái độ thụ động", thông cáo kêu gọi và đề cập nhu cầu về những quy định rõ ràng là điều khẩn cấp vì "sáng tạo phải phục vụ chứ không phải gây nguy hại đối với nhân loại".
Các hệ thống vũ khí tự động gây chết người thường được hiểu là những vũ khí có khả năng tự chọn mục tiêu và sử dụng vũ lực. Ông Laurent Gisel, người đứng đầu bộ phận phụ trách vấn đề vũ khí và cách thức tiến hành chiến sự của ICRC, cho biết những hệ thống này đã và đang được triển khai trên chiến trường cũng như trong các môi trường rộng lớn hơn, làm gia tăng nguy cơ gây thương vong cho dân thường. Theo các chuyên gia, cho đến nay vẫn chưa có trường hợp nào được xác nhận về việc sử dụng vũ khí hoàn toàn tự động để tấn công trực tiếp vào con người. Tuy nhiên, trong bối cảnh các cuộc xung đột đang diễn ra gay gắt tại nhiều điểm nóng, nhiều người lo ngại rằng kịch bản này có thể sớm xảy ra.
Còn nhiều khác biệt
Nội dung văn bản đã thống nhất nêu trên chưa được công khai, trong khi những nhóm vận động theo sát các cuộc thảo luận đã chỉ trích nhiều quốc gia vì sự chậm trễ trong việc giải quyết vấn đề này.
Bà Nicole van Rooijen, Giám đốc điều hành Tổ chức Stop Killer Robots (trụ sở tại Thụy Sĩ), cho biết định nghĩa về vũ khí tự động cũng như các biện pháp nhằm giảm thiểu những tác hại tiềm ẩn đối với thường dân dường như đã bị làm nhẹ đi. "Thật đáng tiếc khi mọi nỗ lực của các quốc gia đối với văn bản này trong suốt 3 năm qua đã bị làm loãng đi đáng kể vào phút cuối", bà phát biểu.
Theo Reuters, các bên tồn tại nhiều bất đồng, chẳng hạn về vấn đề sự phán đoán và quyền kiểm soát của con người. Những bên ủng hộ một hiệp ước có tính ràng buộc pháp lý, bao gồm Brazil, Ireland và một số quốc gia châu Phi, cho rằng cần có các biện pháp bảo đảm để duy trì sự kiểm soát thực sự của con người đối với các hệ thống vũ khí nói trên. Trong khi đó, các nước phản đối lại muốn có sự linh hoạt cao hơn.
Theo tờ The New York Times, trong những năm gần đây, nhiều nước âm thầm tham gia cuộc đua tranh giành ưu thế về các hệ thống vũ khí tự động được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo (AI). Các hệ thống này bao gồm máy bay không người lái có khả năng tự nhận diện và tấn công mục tiêu mà không cần mệnh lệnh từ con người, tiêm kích tự hành phối hợp tấn công ở tốc độ và độ cao mà hiếm phi công nào đạt tới, cùng các hệ thống trung tâm vận hành bằng AI chuyên phân tích thông tin tình báo để nhanh chóng đề xuất các mục tiêu cho những đợt không kích.
Mỹ và Trung Quốc, những cường quốc quân sự hàng đầu thế giới, đang là tâm điểm của cuộc đua này. Tuy nhiên, cuộc đua đã mở rộng. Nga và Ukraine, hiện đang bước vào năm thứ 5 của cuộc xung đột, đang tìm kiếm mọi lợi thế về công nghệ. Ấn Độ, Israel, Iran cùng nhiều quốc gia khác đang đầu tư vào AI trong lĩnh vực quân sự. Trong khi đó, Pháp, Đức, Anh và Ba Lan cũng đang tăng cường trang bị giữa bối cảnh xuất hiện những hoài nghi về cam kết của chính quyền Tổng thống Trump đối với NATO.
Bình luận (0)