Thỏa thuận an ninh 'khủng' của Mỹ về Greenland

Cú hích an ninh

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 18.9 tuyên bố Washington đã đạt được thỏa thuận an ninh chiến lược với lãnh đạo Đan Mạch và Greenland (lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch). Viết trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump mô tả đây là bản thỏa thuận lịch sử. Theo đó, nhà lãnh đạo Mỹ tiết lộ Washington sẽ có "quyền kiểm soát không thời hạn" tại Greenland mà không tốn chi phí, đồng thời giải quyết toàn bộ các quan ngại của Washington.

ẢNH: AFP

Giới phân tích chỉ ra thỏa thuận này về bản chất là bước nâng cấp toàn diện từ hiệp ước phòng thủ năm 1951 giữa Mỹ và Đan Mạch. Theo trang Axios ngày 19.9, điểm mấu chốt là giờ đây Mỹ được cấp quyền tiếp cận, lập căn cứ và hoạt động không phận vĩnh viễn, kể cả trong kịch bản Greenland được công nhận độc lập trong tương lai. Đặc biệt, theo ông Trump, Mỹ sẽ có thể phủ quyết nếu có nước đối thủ của Washington muốn đặt căn cứ tại Greenland, hay có khoản đầu tư nhạy cảm vào hòn đảo này. Tổng thống Trump cho biết Mỹ sẽ lập tức bắt đầu phát triển kế hoạch tăng cường hiện diện quân sự quy mô lớn tại Greenland.

Báo The Guardian đưa tin nội dung chi tiết của thỏa thuận chưa được công bố và dự kiến văn kiện được ký kết bên lề cuộc họp Đại hội đồng LHQ vào tuần tới, đồng thời cần phải được cơ quan lập pháp ở Đan Mạch và Greenland phê chuẩn. Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen khẳng định thỏa thuận này sẽ tăng cường an ninh cho các bên ký kết và liên minh phương Tây. "Thỏa thuận này cũng công nhận chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, quyền tự quyết của người dân Đan Mạch và Greenland", bà Frederiksen nói. Lãnh đạo chính quyền Greenland Jens-Frederik Nielsen cũng đánh giá thỏa thuận đã công nhận lợi ích của Greenland trong hợp tác quốc tế.

Tầm nhìn chiến lược tại Bắc Cực

Thỏa thuận ba bên đã tái khẳng định vị trí quan trọng của Greenland trong bối cảnh địa chính trị hiện đại. Hòn đảo tự trị với khoảng 57.000 dân này tạo thành hành lang di chuyển ngắn nhất nối liền Bắc Mỹ và lục địa Á - Âu.

Theo phân tích của Sky News, vị trí địa lý cũng đặt Greenland trở thành trạm tiền tiêu trong mạng lưới cảnh báo sớm và phòng thủ tên lửa đạn đạo của Mỹ. Washington đã duy trì hoạt động của căn cứ Pituffik ở Greenland từ thời Chiến tranh Lạnh và đang muốn tăng cường hiện diện hơn nữa. Các cuộc đối thoại an ninh thời gian qua cũng tập trung vào việc tận dụng địa bàn Greenland làm lá chắn bảo vệ trước các mối đe dọa tên lửa tầm xa qua vùng cực.

Ngoài ra, tốc độ tan băng nhanh chóng tại Bắc Cực đang mở ra những tuyến hàng hải ngắn hơn nhiều để vận chuyển hàng hóa giữa châu Âu và châu Á, đồng thời để lộ trữ lượng khoáng sản chiến lược dồi dào - yếu tố thu hút sự quan tâm ngày càng lớn của các cường quốc trong khu vực. Do đó, việc hiện diện sâu rộng tại Greenland còn đóng vai trò then chốt trong cuộc đua xây dựng tầm ảnh hưởng tại Bắc Cực.

Động thái mới của Washington cũng phản ánh quá trình điều chỉnh chiến lược một cách linh hoạt. Mục tiêu thiết lập ảnh hưởng tại Greenland từng được Tổng thống Trump đề cập từ năm 2019 vì lý do an ninh quốc gia. Ý tưởng sáp nhập hòn đảo từng tạo ra một số khúc mắc ngoại giao nhất định trong nội khối NATO. Dù vậy, thông qua các cuộc thảo luận cấp cao thời gian qua, các bên đã tìm được điểm cân bằng, đó là Washington đạt được mục tiêu an ninh then chốt mà tránh được nguy cơ xói mòn quan hệ đồng minh.

Giới chuyên gia nhận định thỏa thuận Greenland không chỉ giúp hạ nhiệt những bất đồng trước đây giữa Mỹ và các đối tác châu Âu, mà còn mang lại cho chính quyền Washington một thành quả đối ngoại cụ thể trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, củng cố vị thế chiến lược lâu dài của Mỹ tại khu vực Bắc Cực.