Thời cơ vàng bứt tốc giao thông xanh

"Miễn nhiễm" giữa bão xăng dầu

Những ngày đầu tháng 3, khi giá xăng dầu trong nước tăng mạnh thì những người chạy xe điện lại có được sự thư thả. Anh Hoàng Nam (34 tuổi, ngụ tại xã Nhà Bè, TP.HCM) cho biết mỗi ngày anh phải di chuyển hơn 20 km đi làm ở Tây Ninh (khu vực tỉnh Long An cũ). Trước đây, anh chỉ tốn khoảng 1,5 triệu đồng tiền xăng mỗi tháng cho chiếc SUV của mình; thế nhưng con số này giờ đã chạm mốc 3 triệu đồng. "Cứ mỗi lần nhìn kim xăng hạ xuống là tôi lại thấy xót ruột. Cảm giác đi làm mỗi ngày chỉ đủ để nuôi cái xe. Chưa kể giờ mỗi lần đi mua xăng cũng khổ, chỗ bán chỗ không, chỗ bán thì xếp hàng đông rất mất thời gian", anh Hoàng Nam ngán ngẩm.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Trong khi đó, anh Trung Kiên (42 tuổi, Hà Nội) vừa mới chia tay chiếc sedan chạy xăng để đổi sang chiếc VF 8 lại thở phào nhẹ nhõm. "Hồi trước, mỗi lần biến động giá xăng dầu là khốn khổ. Giờ thì chả lo gì, cứ veo veo đi cắm sạc hơn tiếng là về chạy cả tuần, chả mất tiền, chả phải canh ai chờ ai. Mình cứ nói vui là giá xăng dầu có căng thẳng đến đâu thì mình cũng miễn nhiễm", anh hài hước chia sẻ.

Giống như anh Trung Kiên, chị Ngô Thị Lan (TP.HCM), một shipper công nghệ, cũng vừa đổi chiếc xe máy xăng đã gắn bó hơn 10 năm sang xe máy điện. "Bình thường chả bao giờ nghĩ bỏ một cục tiền ra đổi xe, nhưng đổi rồi mới thấy đáng đồng tiền bát gạo. Ngày trước chạy xe xăng, tiền kiếm được đổ hết vào bình. Giờ chạy xe điện, mỗi tháng tôi dư ra được hơn 2 triệu đồng tiền chênh lệch. Ở thời buổi bão giá này, tiết kiệm được đồng nào hay đồng đó. Quan trọng nhất là cái đầu mình nó nhẹ, không phải canh cánh nhìn bảng giá xanh đỏ ngoài đường nữa", chị Lan nói.

ẢNH: T.N

Ghi nhận thực tế tại các showroom VinFast trên khắp cả nước, không khí mua sắm đang trở nên sôi động hơn bao giờ hết. Lượng khách đến trải nghiệm và chốt cọc xe điện tăng đột biến ngay từ những ngày đầu năm. Tại một showroom lớn ở TP.HCM, dòng người ra vào tấp nập từ sáng sớm đến tối muộn, các dòng xe như VF 3, VF 6, VF 7 liên tục trong tình trạng "cháy hàng".

Anh Minh Đức, một nhân viên tư vấn bán hàng lâu năm tại VinFast, cho biết chưa bao giờ thấy lượng khách quan tâm đến xe điện lớn như lúc này. Nếu như trước đây khách hàng thường đắn đo rất kỹ về trạm sạc hay độ bền của pin, thì giờ đây câu hỏi đầu tiên của họ luôn là "Bao lâu thì nhận được xe?". "Có những ngày anh em tư vấn phải làm việc thông trưa để hỗ trợ khách làm thủ tục trả góp và lái thử", anh Đức chia sẻ.

Nếu như cơn bão giá xăng dầu đã nhóm lên công cuộc chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện thì hàng loạt bước đi thần tốc từ phía nhà sản xuất càng thổi bùng lên xu hướng chuyển dịch này. Ngay sau khi trình làng 2 dòng xe Viper và Feliz II - những mẫu xe "hybrid" về phương thức nạp năng lượng: vừa có thể đổi pin nhanh tại trạm, vừa có thể cắm sạc linh hoạt tại nhà - VinFast đã cấp tốc lắp đặt 45.000 trụ đổi pin chỉ trong quý 1, tạo nên một mạng lưới hạ tầng dày đặc từ nhà ra phố để phục vụ tối đa nhu cầu đi lại của người dân dùng xe máy điện.

Cùng lúc, V-Green tiếp tục công bố đầu tư 10.000 tỉ đồng để triển khai 99 siêu trạm sạc dọc các tuyến quốc lộ và tỉnh lộ trên cả nước ngay trong năm nay. Mỗi siêu trạm sạc có thể phục vụ cùng lúc 100 ô tô điện với thời gian sạc chỉ từ 15 phút hoàn toàn từ nguồn năng lượng sạch là điện gió và điện mặt trời.

ẢNH: T.N

Nếu trước đây, rào cản lớn nhất khiến xe điện bị coi là "xe đi chợ" hay "xe chạy quanh quẩn" chính là nỗi lo hết điện giữa đường thì giờ đây, xe máy điện chỉ mất "1 nốt nhạc" để có pin đầy. Còn ô tô thì thoải mái, tiện chỗ nào ghé sạc điện chỗ đó, chỉ 15 phút là đầy bình.

Chưa kể, đợt này VinFast còn chơi lớn, "chồng" khá nhiều lớp ưu đãi để kéo người dùng từ xe xăng qua xe điện ngay trong tháng 3. Nếu cộng dồn tất cả ưu đãi, người dùng có thể tiết kiệm tới 5 triệu đồng khi mua xe kèm pin, còn được tặng gói đổi pin miễn phí 20 lần/tháng (tương đương quãng đường khoảng 800 - 1.000 km/tháng); ưu đãi đổi pin miễn phí kéo dài tới hết ngày 30.6.2028, tức hơn 2 năm thoải mái vi vu không tốn tiền xăng.

Hạ tầng đổi pin phủ khắp, những dòng xe thế hệ mới giải quyết mọi nỗi lo, chi phí sở hữu xe điện rẻ chưa từng có và cơn bão giá nhiên liệu bấp bênh đang tạo nên một điểm rơi hoàn hảo cho cuộc cách mạng giao thông xanh tại VN. Chưa bao giờ người Việt lại đứng trước thời cơ vàng chuyển đổi sang xe điện thuận lợi như hiện nay.

Người trẻ chuộng sống xanh

Bên cạnh những ưu đãi lớn tác động trực tiếp đến túi tiền người sử dụng, giao thông xanh còn đang nhận được sự ủng hộ tuyệt đối từ thế hệ trẻ VN. Anh Hoàng Thiệu Nguyên (31 tuổi, ngụ ở Thái Nguyên) vừa hoàn tất thủ tục vay ngân hàng để mua chiếc VF 7 với giá 850 triệu đồng.

Ảnh: Tuấn Minh

"Mua được chiếc xe phải tính toán rất nhiều. Phải làm sao vừa hợp với túi tiền, nhu cầu, độ an toàn và phải đẹp nữa. Xe điện giờ đáp ứng được hết tất cả các tiêu chí. Thật ra từ năm ngoái tôi đã có ý định mua xe nhưng lúc đó vấn đề sạc khá bất tiện. Giờ thì trạm sạc vào tận trong xóm rồi. Mới ngay trước Tết Nguyên đán, VinFast đã trực tiếp lắp mới 30 trụ, chẳng phải lo gì nữa. Đi chiếc xe sạch, 2 năm nữa không lo tiền sạc, tính ra mỗi tháng tiết kiệm được cả 5 - 6 triệu đồng tiền xăng, còn gì bằng!", anh Nguyên chia sẻ.

Cùng quan điểm, cặp vợ chồng trẻ Lâm Thiên Nguyện (ngụ P.Long Trường, TP.HCM) cũng phấn khởi kể đã sử dụng xe điện VF 5 hơn 1 năm nay và cảm thấy rất hài lòng. Nhà cách chỗ làm xa, hơn 15 km, công việc của anh cũng thường xuyên di chuyển nhiều, cộng thêm đưa vợ đi làm hằng ngày nên phải tính toán rất kỹ chuyện chi phí "nuôi" xe.

Thời điểm mua xe hơn 1 năm trước, anh Nguyện quyết định chọn xe điện một phần vì được miễn phí sạc 2 năm, gửi xe trong các trung tâm thương mại Vincom 5 tiếng đầu không mất phí. Ngay cả khi hết chính sách ưu đãi thì chi phí sạc cũng không tốn là bao so với xe xăng.

"Tôi tính trung bình xe tiêu thụ hơn 30 kWh điện cho quãng đường khoảng 350 - 360 km. Với giá điện cứ cho khoảng 3.000 đồng/kWh thì chi phí vận hành chỉ vào khoảng vài nghìn đồng cho 1 - 2 km, thấp hơn đáng kể so với xe sử dụng nhiên liệu truyền thống. Với những người còn đang lo tích cóp gầy dựng sự nghiệp như chúng tôi thì phần chi phí tiết kiệm này rất quan trọng. Chưa kể xe điện vận hành êm ái, không tiếng ồn, không có mùi xăng dầu và không phát thải, mang lại cảm giác dễ chịu khi sử dụng hằng ngày. Động cơ xe điện cũng mạnh hơn xe xăng ở cùng tầm giá", anh Nguyện nhận xét.

Các khảo sát gần đây cho thấy người trẻ tại VN và Đông Nam Á, đặc biệt nhóm 25 - 44 tuổi đang ngày càng cởi mở với xe điện và hybrid so với nhóm lớn tuổi. Trong báo cáo "Driven by Voltage: Navigating the EV Landscape" của KPMG Vietnam, nhóm người dùng trong độ tuổi này chiếm hơn 70% mẫu khảo sát và là nhóm thể hiện mức quan tâm cao tới xe điện (EV).

PGS-TS Nguyễn Thường Lạng (giảng viên cao cấp Viện Thương mại và kinh tế quốc tế, ĐH Kinh tế quốc dân) nhận định giá xăng dầu biến động mạnh như hiện nay chính là cơ hội rất tốt để thúc đẩy chuyển đổi sang giao thông xanh. Khi chi phí nhiên liệu hóa thạch tăng cao, người dân sẽ bắt đầu cân nhắc lại lựa chọn phương tiện và hành vi tiêu dùng năng lượng, từ đó tạo điều kiện để các giải pháp thay thế như xe điện, nhiên liệu sinh học phát triển nhanh hơn; đặc biệt là với thế hệ trẻ - những người được giáo dục rất bài bản về biến đổi khí hậu và có nhận thức sâu sắc về việc giữ gìn môi trường.

"Tôi nghĩ rất cần nghiên cứu đưa chuyển đổi xanh vào hệ thống giáo dục. Tại Hà Nội, hoàn toàn có thể thí điểm ở quy mô khoảng 40 - 60 trường ĐH. Các trường lớn như ĐH Kinh tế quốc dân, Bách khoa Hà Nội, Giao thông vận tải, Nông nghiệp, Điện lực… đều là những đơn vị có lượng sinh viên lớn, nhu cầu đi lại cao, rất phù hợp để triển khai mô hình này. Nhà trường có thể phối hợp với doanh nghiệp (DN) cung cấp phương tiện xanh để triển khai các chương trình ưu đãi, đổi xe ngay tại trường cho sinh viên", ông Nguyễn Thường Lạng đề xuất.

Thời cơ chín muồi để quyết liệt chuyển đổi xanh

Bà Zifei Yang, Giám đốc Thị trường mới nổi của Hội đồng Quốc tế về giao thông sạch, đánh giá: Ô tô điện và xe hai bánh điện đang có lợi thế về chi phí nhiên liệu vì giá điện ở VN thấp. Ngay cả trước khi giá nhiên liệu tăng mạnh, tổng chi phí sử dụng của các mẫu xe điện bán chạy (bao gồm giá mua ban đầu, thuế và chi phí vận hành) đã thấp hơn so với các phương tiện tương đương sử dụng động cơ đốt trong. Lợi thế về chi phí sạc này của xe điện càng trở nên rõ ràng và đáng kể hơn khi giá nhiên liệu tăng. Do đó, xe điện đang ngày càng trở nên hấp dẫn hơn về mặt chi phí vận hành đối với người tiêu dùng.

Theo bà Zifei Yang, mặc dù mức giá nhiên liệu cao hiện tại có thể chỉ là tạm thời, nhưng khi người tiêu dùng nhận ra rằng họ dễ bị ảnh hưởng bởi biến động giá nhiên liệu, nhiều người mua xe có khả năng sẽ cân nhắc chuyển sang xe điện, từ đó dẫn đến nhu cầu xe điện tăng cao. Chính vì vậy, việc chuyển đổi sang xe điện đang là xu hướng trên toàn cầu và VN cũng không ngoại lệ.

"Chính phủ VN đã khẳng định đưa phát thải ròng về 0 vào năm 2050 là sứ mệnh, đồng nghĩa phải giảm mạnh lượng xe xăng dầu chạy trên đường về mức gần bằng 0. Khi giao thông hầu như không phụ thuộc vào xăng dầu thì nguồn tiêu thụ nhiên liệu này trên toàn thị trường sẽ giảm rất mạnh. Khi đó, kinh tế VN sẽ không còn phụ thuộc và chịu tác động mạnh mẽ bởi các cuộc khủng hoảng nhiên liệu như hiện nay. Chuyển đổi càng sớm - ngay bây giờ - thì hiệu quả trên càng rõ ràng hơn và VN sẽ càng tiến gần hơn tới mục tiêu Net Zero 2050", bà Zifei Yang nhận định.

Đây cũng là chỉ đạo xuyên suốt của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính kể từ khi cuộc khủng hoảng nhiên liệu bùng nổ. Cụ thể, Thủ tướng đã giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành và địa phương thực hiện các giải pháp thiết thực để khuyến khích người dân và DN trên cả nước ưu tiên sử dụng xe điện; đồng thời tăng cường sử dụng phương tiện giao thông công cộng để giảm áp lực lên tiêu thụ xăng dầu. Thủ tướng khẳng định việc chuyển dịch năng lượng và sử dụng tiết kiệm, hiệu quả là giải pháp bền vững để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Người đứng đầu Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành đẩy mạnh lộ trình "xanh hóa" năng lượng, tái cơ cấu nguồn lực phù hợp với xu thế chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Ủng hộ quan điểm của Thủ tướng, PGS-TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng muốn tận dụng được thời điểm này, cần có các chính sách đồng bộ và đủ mạnh. Đầu tiên, nên định hướng giảm dần việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch, tiến tới ưu tiên các loại nhiên liệu sạch hơn như xăng sinh học. Nếu có lộ trình rõ ràng, thậm chí bắt buộc theo từng giai đoạn, người dân sẽ dần thích nghi. Bên cạnh đó, yếu tố giá cả rất quan trọng. Nếu nhiên liệu sạch hoặc phương tiện xanh có giá cạnh tranh hơn, đặc biệt nếu được trợ giá thì chắc chắn người dân sẽ lựa chọn. Do đó, chính sách hỗ trợ tài chính, ưu đãi giá cần được triển khai song song.

Ở góc độ thị trường, đây cũng là thời điểm thuận lợi để các DN sản xuất xe điện, xe đạp điện, ô tô điện tung ra các chương trình ưu đãi, khuyến khích người dân chuyển đổi phương tiện.

"Cần thúc đẩy đồng bộ nhiều giải pháp như phát triển giao thông công cộng, khuyến khích đi bộ, đi xe đạp, giảm phương tiện cá nhân sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Đây là một hệ sinh thái tổng thể chứ không chỉ là câu chuyện của riêng xe điện. Đây là thời điểm chín muồi để VN triển khai một chiến lược chuyển đổi giao thông xanh mang tính tổng thể và quyết liệt hơn. Có thể xây dựng một chương trình hành động cụ thể, ví dụ trong 6 tháng hoặc 1 năm phải đạt được tỷ lệ chuyển đổi nhất định, đồng thời kiểm kê và kiểm soát lượng phát thải từ giao thông", PGS-TS Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh.