Thông vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Cho vay theo dòng tiền, tài sản hình thành từ tương lai…

Giải thích cho đề xuất này, Bộ Tài chính cho biết, tỷ trọng dư nợ dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) chỉ duy trì ở mức 19 - 20% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ khối DN này trong tổng số DN. Nguyên nhân phần lớn do mức hấp thụ tín dụng của DNNVV còn hạn chế, quy mô vốn nhỏ, sức chống chịu yếu, phương án kinh doanh thường xuyên biến động; năng lực chứng minh tính khả thi của dự án, phương án vay vốn còn yếu... Việc tiếp cận nguồn vốn qua Quỹ bảo lãnh tín dụng cho DNNVV và Quỹ phát triển DNNVV còn nhiều hạn chế và các quỹ này chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

Thực tế, số liệu của Ngân hàng Nhà nước cho thấy, đến cuối tháng 4, dư nợ nền kinh tế đạt trên 19,4 triệu tỉ đồng, tăng hơn 18% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, tín dụng cho khu vực DNNVV chỉ đạt gần 3,8 triệu tỉ đồng. Con số này chiếm khoảng 20% tổng dư nợ, nhưng nếu so với vai trò đóng góp vào GDP và số lượng áp đảo của khối DNNVV trong nền kinh tế, tỷ trọng này vẫn chưa tương xứng với nhu cầu thực tế.

ẢNH: NGỌC THẮNG

Đặc biệt, trong báo cáo tài chính của các ngân hàng, bất động sản áp đảo danh mục tài sản thế chấp, trong khi đây là điểm yếu của các DNNVV. Chẳng hạn, cuối năm 2025 dư nợ cho vay tại BIDV đạt 2,33 triệu tỉ đồng thì tổng tài sản đảm bảo đạt hơn 3,7 triệu tỉ đồng. Xét về cơ cấu, bất động sản vẫn là thành phần chủ chốt khi chiếm tới 2,6 triệu tỉ đồng, tương đương hơn 70% tổng giá trị tài sản thế chấp. Agribank cho vay 1,93 triệu tỉ đồng khi trong tổng số 3,73 triệu tỉ đồng tài sản thế chấp có đến 3,71 triệu tỉ đồng là bất động sản… Dư nợ mà các ngân hàng cho vay chiếm khoảng 70% tổng giá trị tài sản thế chấp.

Đặt trong bối cảnh Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị xác định kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, cùng với quá trình tái cấu trúc nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng chất lượng, hiệu quả và hội nhập sâu rộng hơn với khu vực và thế giới, Bộ Tài chính đề nghị nghiên cứu sửa đổi toàn diện luật Hỗ trợ DNNVV.

Trong đó, bổ sung quy định thực hiện cơ chế thử nghiệm (sandbox) cho vay DNNVV dựa trên cơ sở thẩm định phương thức sản xuất kinh doanh, phương án mở rộng thị trường đầu ra, cho vay dựa trên dữ liệu, dòng tiền, chuỗi giá trị, xem xét các tài sản bảo đảm bao gồm cả động sản, tài sản vô hình, tài sản hình thành trong tương lai và hình thức cho vay tín chấp. Đồng thời, bổ sung quy định hỗ trợ DNNVV, đặc biệt DN công nghiệp hỗ trợ, khởi nghiệp sáng tạo vay vốn ưu đãi để đầu tư máy móc, thiết bị, công nghệ mới, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và tín dụng xuất khẩu, tín dụng theo chuỗi cung ứng. Sửa đổi, bổ sung các quy định về Quỹ bảo lãnh tín dụng cho DNNVV ở địa phương để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong hoạt động cấp bảo lãnh tín dụng…

Khơi thông vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu nhận xét: Khối lượng DNNVV nhiều nhưng khoản cho vay chỉ chiếm 20% trong tổng dư nợ ngân hàng là con số quá thấp. Việc cho vay dựa trên dòng tiền được nhiều ngân hàng tại Mỹ triển khai. Theo đó, ngân hàng cho khách vay tiền mua nguyên vật liệu sản xuất rồi bán lại cho đối tác, đối tác trả tiền cho khách hàng này vào tài khoản mở tại ngân hàng, ngân hàng thực hiện thu nợ.

Đơn giản vậy nhưng ông Hiếu thừa nhận, việc triển khai cho vay theo dòng tiền khó triển khai ở VN khi khách hàng vay có nhiều tài khoản ở nhiều ngân hàng khác nhau nên các nhà băng không thể kiểm soát được dòng tiền. Đó là chưa kể có tình trạng lập hồ sơ khống mua bán để thực hiện hồ sơ vay. Điều này dẫn đến phía ngân hàng yêu cầu tài sản thế chấp cho những khoản vay.

"Nhiều năm trước đây, Ngân hàng Nhà nước đã kêu gọi các ngân hàng thực hiện cho vay theo dòng tiền, nhưng việc triển khai còn giới hạn khi các ngân hàng sợ nợ xấu gia tăng, không đòi được. Chính sách cho vay sandbox kỳ vọng sẽ thúc đẩy nhiều hơn những phương thức cho vay như theo dòng tiền, tài sản hình thành trong tương lai… Sắp tới có thay đổi khi cơ quan thuế yêu cầu hộ kinh doanh, DN rõ ràng, minh bạch trong chế độ kế toán sẽ là yếu tố hỗ trợ phía ngân hàng triển khai mà không dựa hoàn toàn vào tài sản thế chấp", ông Nguyễn Trí Hiếu nói.

PGS-TS Nguyễn Hữu Huân, Phó chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế TP.HCM, ủng hộ việc cho DN nói chung và DNNVV nói riêng vay dựa trên dòng tiền cũng như thí nghiệm sandbox bởi công nghệ hiện đại đã cho phép thực hiện những sản phẩm dịch vụ này.

Ông Huân phân tích, từ trước đến nay, các khoản vay của DN thường yêu cầu có tài sản đảm bảo. Hầu hết các khoản vay trong ngân hàng tài sản đảm bảo là bất động sản. Nhưng các DN mới thành lập, DN hoạt động mảng dịch vụ như công nghệ… thì lấy đâu ra bất động sản để thế chấp đảm bảo khoản vay? Trong khi đó, công nghệ hiện đại đã thực hiện kiểm tra dòng tiền nên hoàn toàn có thể triển khai cơ chế này nhằm khơi thông nguồn vốn cho DN.

"Trung tâm Tài chính quốc tế TP.HCM xây dựng và triển khai cơ chế sandbox không chỉ mang ý nghĩa thử nghiệm đơn thuần mà còn là bước đi chiến lược trong việc hoàn thiện khung pháp lý đối với các công nghệ mới nổi, đặc biệt là blockchain và tài sản số. Sandbox sẽ cho phép các DN fintech, startup và các tổ chức tài chính thử nghiệm các sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong phạm vi và thời gian nhất định dưới sự giám sát của cơ quan quản lý, qua đó góp phần giảm thiểu rủi ro và tạo cơ sở để điều chỉnh chính sách một cách linh hoạt, sát với thực tiễn", ông Huân nói.

Riêng TS Nguyễn Đức Độ, nguyên Phó viện trưởng Viện Kinh tế tài chính, nói thẳng: DNNVV không tiếp cận được ngân hàng do không có tài sản thế chấp đã tồn tại khá lâu. Nhiều rào cản khiến DNNVV khó tiếp cận được vốn vay do có mức độ rủi ro cao hơn các DN khác. Độ cạnh tranh kinh doanh của DNNVV cao ở các lĩnh vực bán lẻ, sản xuất, đồng thời tính ổn định của nhóm này không cao bằng các DN lớn. Chính vì vậy khả năng trả nợ của họ cũng có độ rủi ro cao hơn. Thêm vào đó, tính công khai minh bạch về tài chính của nhóm DN này cũng là rào cản dẫn đến khó tiếp cận nguồn vốn vay ngân hàng… Đứng về yếu tố khách quan, DNNVV không hấp dẫn ngân hàng bằng các DN lớn. Trong khi đó, hoạt động ngân hàng như một DN nên họ đánh giá rủi ro cao. Quỹ bảo lãnh tín dụng cho DNNVV dùng vốn nhà nước nên khi thẩm định khoản vay, họ cũng phải chịu trách nhiệm về việc đòi được nợ. Vì thế, TS Độ kỳ vọng cơ chế mới mở ra để khối DNNVV tiếp cận vốn ngân hàng trong thời gian tới.

"Việc cho vay theo dòng tiền sẽ khó có thể triển khai một cách đại trà. Tuy nhiên, khi có chính sách cởi mở hơn thì kỳ vọng những DN đáp ứng điều kiện có thể tiếp cận được vốn. Thêm vào đó, các DNNVV cũng nên thay đổi, minh bạch tài chính, có phương án sản xuất kinh doanh khả thi… thì mới tiếp cận được vốn", TS Nguyễn Đức Độ nhấn mạnh.