Thủ tướng đối thoại với thanh niên: ‘Cú hích’ bứt phá hệ sinh thái khởi nghiệp

Động lực rất lớn cho thế hệ trẻ dấn thân

Thạc sĩ Lê Nhật Quang, Phó giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số ĐH Quốc gia TP.HCM, Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo ĐH Quốc gia TP.HCM, cho rằng chủ đề đối thoại "Thanh niên Việt Nam trước những động lực mới của khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo" mang tính thời sự, thực chất và có ý nghĩa chiến lược quan trọng.

ẢNH: NVCC

Bởi theo ông Quang, đổi mới sáng tạo là động lực tăng trưởng cốt lõi. Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo không đơn thuần là việc mở một cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ hay chạy theo phong trào, mà là động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia thông qua việc ứng dụng công nghệ và mô hình kinh doanh mới vào các hình thái nghiên cứu, sản xuất, kinh doanh và dịch vụ.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh thị trường lao động biến đổi nhanh chóng do tự động hóa và trí tuệ nhân tạo (AI), khởi nghiệp giúp sinh viên và thanh niên chuyển đổi mạnh mẽ từ vị thế người "đi tìm việc" sang người "kiến tạo việc làm" cho chính mình và cộng đồng.

Ông Quang cho rằng chủ đề của buổi đối thoại trúng và đúng mối quan tâm hàng đầu của giới trẻ. Đây chính là những vấn đề sát sườn mà cộng đồng khởi nghiệp trẻ đang trăn trở. Các start-up trẻ hiện nay không dừng lại ở ý tưởng trên giấy hay thành tích tại các cuộc thi, mà đối mặt trực tiếp với bài toán sinh tồn, làm sao để tăng trưởng doanh thu, mở rộng quy mô, thương mại hóa sản phẩm, tiếp cận thị trường và gọi vốn đầu tư.

"Do đó, việc người đứng đầu Chính phủ trực tiếp lắng nghe và chỉ đạo gỡ vướng về thể chế, nguồn lực tăng trưởng sẽ tạo niềm tin và động lực rất lớn cho thế hệ trẻ dấn thân", ông Quang nhận định.

Hình thành tinh thân doanh nhân sớm

Qua thực tiễn đồng hành và ươm tạo hàng trăm dự án khởi nghiệp trẻ, ông Quang nhận thấy 3 chuyển biến nền tảng.

Đầu tiên theo ông Quang là sự thay đổi về tư duy. Thanh niên ngày càng nhìn nhận khởi nghiệp là quá trình giải quyết các vấn đề thực tiễn của xã hội và tạo ra giá trị cho cộng đồng, thay vì chỉ hướng đến lợi nhuận ngắn hạn. Tiếp theo là chấp nhận "thử - sai" và học qua hành động.

"Giới trẻ quen thuộc hơn với tư duy khởi nghiệp tinh gọn, xem thất bại có kiểm soát là một phần tất yếu của quá trình học hỏi và điều chỉnh sản phẩm. Cùng với đó là việc hình thành tinh thần doanh nhân sớm. Tinh thần khởi nghiệp và tư duy đổi mới sáng tạo được tích hợp và lan tỏa ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường", Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo ĐH Quốc gia TP.HCM nhìn nhận.

ẢNH: NVCC

Thay đổi thứ 2 được ông Quang đề cập đến là về lĩnh vực. Theo ông Quang, thanh niên hiện nay bớt tập trung vào các mô hình dịch vụ/bán lẻ truyền thống dễ bắt chước, mà dịch chuyển mạnh sang ứng dụng AI, dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), vi mạch bán dẫn, tự động hóa và công nghệ sinh học; khởi nghiệp xanh và phát triển bền vững. Cùng với đó là xu hướng khởi nghiệp gắn với kinh tế tuần hoàn, năng lượng sạch, nông nghiệp công nghệ cao, giảm phát thải và tận dụng tài nguyên bản địa (OCOP) đang thu hút đông đảo bạn trẻ tham gia.

Sự chuyển biến thứ 3 là thay đổi về mô hình kinh doanh. Phó giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số ĐH Quốc gia TP.HCM chỉ ra hiện nay các start-up trẻ chuyển sang xây dựng mô hình kinh doanh dựa trên nền tảng số hóa (digital platforms), có khả năng nhân rộng quy mô nhanh chóng. Gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường – doanh nghiệp. Sự xuất hiện ngày càng nhiều của các doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off) từ các đề tài nghiên cứu khoa học của sinh viên và giảng viên tại các trường đại học, kết nối trực tiếp với bài toán đặt hàng của doanh nghiệp và địa phương.

Để thanh niên tự tin biến tri thức thành năng lực cạnh tranh cho đất nước

Nếu chọn một nút thắt trọng tâm nhất để đưa lên bàn đối thoại giữa Thủ tướng và thanh niên nhằm tạo ra "cú hích" bứt phá cho toàn bộ hệ sinh thái khởi nghiệp, ông Quang đề cập đến vấn đề hoàn thiện thể chế đột phá về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) và quỹ đầu tư mạo hiểm/vốn mồi công - tư cho start-up.

Cụ thể ông Quang chỉ ra 3 khía cạnh cấp thiết. Đầu tiên là khung pháp lý thử nghiệm và chính sách miễn trừ trách nhiệm do rủi ro khách quan. "Start-up công nghệ thường phát triển nhanh hơn quy định pháp luật hiện hành (fintech, AI, nông nghiệp số, y tế số, dữ liệu...). Nếu thiếu cơ chế thử nghiệm linh hoạt và chính sách an toàn pháp lý cho người thử nghiệm, start-up sẽ e ngại rủi ro hoặc không thể đưa sản phẩm mới ra thị trường", ông Quang nhấn mạnh.

Khía cạnh cấp thiết kế tiếp là cơ chế quỹ đầu tư mạo hiểm công – tư. Theo ông Quang, giai đoạn vốn mồi là "thung lũng chết" của các start-up trẻ do thiếu tài sản thế chấp để vay ngân hàng. Cần có cơ chế dùng nguồn vốn ngân sách nhà nước làm đòn bẩy (mô hình matching fund/chấp nhận rủi ro đầu tư) để thu hút và kích hoạt dòng vốn đầu tư mạo hiểm từ khu vực tư nhân.

Và khía cạnh thứ 3 là cơ chế cho phép hình thành doanh nghiệp spin-off từ đại học. Ông Quang cho rằng cần hướng dẫn cụ thể về việc sử dụng tài sản trí tuệ, cơ sở vật chất phòng thí nghiệm tại các trường đại học công lập để góp vốn thành lập doanh nghiệp spin-off, giúp giải phóng thương mại hóa các kết quả nghiên cứu khoa học ra thị trường.

"Gỡ được điểm nghẽn thể chế và dòng vốn mồi này sẽ giúp thanh niên Việt Nam tự tin biến tri thức thành năng lực cạnh tranh thực chất cho đất nước", ông Quang kỳ vọng.