Tiệm kim cương không mua lại có vi phạm?

Thị trường kim cương trước làn sóng đóng cửa

Chỉ trong sáng 19.7, có tới 3 tiệm kim cương tại TP.HCM tiếp tục phát đi thông báo tạm ngừng hoạt động trước những biến động mạnh của thị trường hiện nay. Là tiệm kim cương nổi tiếng ở khu vực chợ Bến Thành (TP.HCM), Quế Jewelry chính thức thông báo tạm nghỉ vào sáng 19.7. Thông báo viết: "Quế Jewelry xin phép tạm nghỉ từ ngày 19.7.2026 đến 3.8.2026 để sắp xếp lại hoạt động và chuẩn bị tốt hơn cho chặng đường sắp tới. Trong thời gian này, việc phản hồi tin nhắn và hỗ trợ Quý khách có thể chậm hơn thường lệ". Cách đó vài trăm mét, tiệm kim cương Hoàng Thứ (P.Bến Thành, TP.HCM) cũng có thông báo "tạm ngưng hoạt động một thời gian để tái cơ cấu". Đơn vị này phân trần từ tháng 5 đến nay, thị trường trang sức liên tục có nhiều biến động lớn. Trong suốt thời gian đó, tiệm vẫn luôn cố gắng duy trì hoạt động và đồng hành cùng khách, với hy vọng có thể vượt qua giai đoạn khó khăn. 

"Nhưng đến hôm nay, những biến động của thị trường đã vượt ngoài dự tính cũng như khả năng" nên tiệm quyết định tạm đóng cửa. Tương tự, trên trang Facebook của Công ty cổ phần Cashion (trụ sở TP.HCM) với hơn 288.000 người theo dõi đã chính thức thông báo "tạm ngừng hoạt động kinh doanh kể từ 8 giờ ngày 19.7, trong thời gian 2 tháng, để thực hiện tái cấu trúc toàn diện". Thông báo thừa nhận "với những biến động quá lớn của thị trường trong thời gian qua, Cashion không còn đủ điều kiện để duy trì hoạt động theo mô hình hiện tại".

Ảnh: Nhật Thịnh

Tình trạng này đã diễn ra liên tục từ cuối tuần trước khi hàng loạt các tiệm kim cương phát đi thông báo đóng cửa. Công ty TNHH Trang Sức Kim Cương PJA (P.Bàn Cờ, TP.HCM) chuyên mua bán trang sức kim cương đã gửi "thư chào tạm biệt" sau 45 ngày cố gắng thanh khoản. Thế nhưng công ty không còn lựa chọn nào khác khi "hơn 90% khách bán tăng lên đột xuất và việc thanh khoản gần như tắc nghẽn".

Không chỉ hàng chục tiệm kim cương tại TP.HCM đóng cửa mà một số tiệm ở các tỉnh thành khác như Cần Thơ, Đồng Tháp… cũng tạm dừng hoạt động khi khách hàng đến bán nhiều hơn mua. Một số cửa hàng có tuổi đời hoạt động 30 - 40 năm cũng không thể cầm cự và quyết định tạm đóng cửa khi khách hàng đến bán nhiều lên, trong khi chiều mua thì không có.

Tiệm đóng cửa, không thực hiện cam kết thì có vi phạm?

Làn sóng đóng cửa cũng như tạm dừng thu đổi sản phẩm trang sức kim cương diễn ra diện rộng dẫn đến tình trạng khách bán ngày càng đông. Nhiều khách mang kim cương đến tiệm bán nhưng không được giải quyết hay hẹn nhiều tháng, thậm chí 1 năm sau mới thu đổi. Khách hàng H.T.N ở Vĩnh Long (khu vực Trà Vinh cũ) chia sẻ năm 2022 có mua 1 vỏ bông với 2 viên kim cương có giấy chứng nhận GIA kèm theo giấy bảo đảm cam kết thu đổi của tiệm. Theo đó, nếu khách bán lại sẽ chịu lỗ 10%. Thế nhưng nay đi bán thì nhân viên tiệm cho biết hiện tạm dừng thu đổi kim cương. Khách cần bán thì tiệm ghi lại giấy hẹn thu lại sản phẩm vào 12 tháng sau. "Không những vậy, giá thu đổi còn thấp hơn 10% so với giá thị trường ở thời điểm hiện tại chứ không phải giá mua. Mà giá thị trường hiện giảm 50% rồi", chị H.T.N bức xúc.

Thực tế, hầu hết khách mua kim cương đều có cam kết của tiệm về chính sách thu đổi công khai. Câu hỏi đặt ra là vậy khi tiệm đóng cửa, tạm ngừng hoạt động thì có vi phạm quy định hay không. Theo luật sư Võ Quang Vũ (Đoàn luật sư TP.HCM), việc các doanh nghiệp (DN) kinh doanh kim cương không thực hiện cam kết thu mua lại sản phẩm như đã công bố với khách hàng trước đây được xem là hành vi vi phạm cam kết giữa các bên. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc DN vi phạm pháp luật trong việc phát sinh trách nhiệm bồi thường. 

Luật sư Vũ phân tích: Cam kết thu mua lại kim cương về bản chất là thỏa thuận dân sự giữa DN và khách hàng. Trong trường hợp DN gặp khó khăn về tài chính, mất khả năng thanh khoản hoặc tạm ngừng hoạt động nên chưa thể thực hiện thu mua lại, thì đây chưa phải là căn cứ để xác định có hành vi vi phạm pháp luật. DN có quyền tạm ngừng kinh doanh theo quy định của pháp luật. "Do DN đã vi phạm cam kết nên có buộc DN thực hiện nghĩa vụ thu mua lại hay bồi thường thiệt hại hay không sẽ phụ thuộc nội dung cụ thể của giấy cam kết, các điều khoản thỏa thuận giữa các bên cũng như các quy định của pháp luật dân sự. Nếu cam kết chỉ ghi sẽ thu mua lại nhưng không quy định chế tài khi không thực hiện thì việc buộc DN phải mua ngay hoặc bồi thường sẽ gặp nhiều khó khăn", ông Võ Quang Vũ cho hay.

Ở một góc nhìn khác, luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, phân tích kim cương là mặt hàng có giá trị cao nên khi bán, các tiệm thường có cam kết thu đổi lại từ 80 - 95% giá thì khách hàng mới tin tưởng mua. Khi đã cam kết thu đổi nhưng không mua lại thì cũng có dấu hiệu lừa đảo. Tuy nhiên việc xác định hành vi vi phạm đến đâu tùy vào từng trường hợp cụ thể và cần hội đủ các yếu tố theo quy định pháp luật. Nếu trong quá trình kinh doanh xuất hiện các dấu hiệu khác như quảng cáo sai sự thật về nguồn gốc sản phẩm, cam kết kim cương tự nhiên nhưng thực tế là kim cương nhân tạo, khai báo sai về chất lượng, giá trị, giấy chứng nhận hoặc nguồn gốc hàng hóa… thì đây có thể là những vấn đề pháp lý nghiêm trọng hơn và cần được cơ quan chức năng kiểm tra, xác minh.

"Khi DN cam kết thì đó như một lời hứa hẹn đối với khách hàng, việc đóng cửa, tạm ngưng thu đổi với lý do mất thanh khoản không đương nhiên làm nghĩa vụ đó biến mất. Việc DN không thực hiện cam kết thu mua lại kim cương trước hết có thể làm phát sinh tranh chấp dân sự do vi phạm nghĩa vụ theo thỏa thuận. Tuy nhiên, để xác định có dấu hiệu của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản hay không thì cần xem xét thêm nhiều yếu tố, đặc biệt là việc có hành vi gian dối ngay từ đầu nhằm chiếm đoạt tài sản hay không. Tuy nhiên DN chỉ thông báo gặp khó khăn tài chính hoặc tạm ngừng kinh doanh không tự động làm chấm dứt các nghĩa vụ đã cam kết với khách hàng", ông Trần Xoa nói.