'Tiến thoái lưỡng nan' khi mua nhà ở xã hội

Từ cuối năm 2025 đến nay, hàng loạt dự án nhà ở xã hội (NOXH) dành cho người thu nhập thấp được triển khai tại Quảng Trị, nhất là ở khu vực trung tâm Đồng Hới. Đây được xem là bước đi nhằm giúp những người có thu nhập thấp, khó tiếp cận bất động sản giá cao, có cơ hội sở hữu một căn nhà với mức giá phù hợp và được hưởng chính sách ưu đãi về lãi suất vay.

Tại khu vực Đồng Hới hiện có các dự án NOXH như Bảo Ninh 2 (do Công ty CP Tập đoàn Nam Mê Kông làm chủ đầu tư, quy mô 568 căn hộ), Bảo Ninh 1 (Liên danh Công ty TNHH xây dựng Tiến Đạt - Công ty CP đầu tư xây lắp Toàn Cầu, 432 căn hộ), Lộc Ninh 1 (272 căn hộ), dự án trung tâm Đồng Hới (560 căn hộ). Các dự án này đều đã đủ điều kiện đưa vào kinh doanh, mua bán, giá dao động khoảng 700 triệu - 1,2 tỉ đồng/căn.

Để tận dụng chính sách ưu đãi, phần lớn khách hàng tìm đến Ngân hàng Chính sách xã hội (CSXH) để vay vốn. Theo quy định, lãi suất cho vay là 5,4%/năm và được giữ nguyên trong suốt thời gian vay. Thế nhưng hàng trăm khách hàng hiện không thể tiếp cận nguồn vốn này. Khi ngân hàng chưa thể giải ngân, họ chậm thanh toán theo hợp đồng đã ký. Và từ đây, người mua rơi vào thế khó khi nhận được các thông báo yêu cầu đóng tiền, tính lãi chậm trả, thậm chí cảnh báo hủy hợp đồng và mất tiền cọc.

ẢNH: NGUYỄN PHÚC

Khách chờ vay, ngân hàng... không có vốn

Anh T.Q (ở P.Đồng Hới) ký hợp đồng mua căn hộ tại dự án NOXH Bảo Ninh 2 vào tháng 1.2026 với giá hơn 1,2 tỉ đồng, diện tích 69,3 m². Theo hợp đồng, anh phải thanh toán đợt 1 hơn 378 triệu đồng, tương đương 30% giá trị căn hộ, ngay khi ký hợp đồng. Sau đó 15 ngày, anh phải thanh toán tiếp hơn 504 triệu đồng, tương đương 40%. Hai đợt còn lại lần lượt là 25% (hơn 315 triệu đồng) và 5% (63 triệu đồng) theo thông báo của bên bán.

Vấn đề phát sinh khi anh Q. không tiếp cận được nguồn vốn ưu đãi từ Ngân hàng CSXH tỉnh Quảng Trị. "Tôi đã chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, chứng từ cần thiết để nộp cho Ngân hàng CSXH để được hưởng ưu đãi theo quy định, nhưng phía ngân hàng nhận hồ sơ rồi đến nay không thấy trả lời gì", anh Q. nói.

Tương tự, anh N.V.L (ở P.Đồng Hới), ký hợp đồng mua căn hộ tại dự án NOXH Bảo Ninh 1, cũng không thể vay vốn ưu đãi. "Những người mua NOXH như chúng tôi là người thu nhập thấp, tìm đến Ngân hàng CSXH để được hỗ trợ lãi vay. Điều này hoàn toàn đúng với chủ trương, chính sách và quy định của Đảng, Chính phủ. Nhưng thực tế không thể tiếp cận vốn", anh L. nói.

ẢNH: NGUYỄN PHÚC

Trao đổi với PV Thanh Niên, ông Dương Xuân Trí, Phó giám đốc Ngân hàng CSXH tỉnh Quảng Trị, xác nhận có tình trạng khách hàng không tiếp cận được nguồn vốn vay để mua NOXH. Theo ông Trí, từ năm 2025 trở về trước, đơn vị vẫn thực hiện việc cho vay để khách hàng sửa chữa hoặc xây mới NOXH. Nhưng từ đầu năm 2026, trên địa bàn triển khai hàng loạt dự án NOXH dành cho người thu nhập thấp, khiến nhu cầu vay vốn tăng đột biến. "Từ đầu năm đến nay chúng tôi đã sắp xếp cho vay được khoảng 100 khách hàng, số tiền khoảng 55 tỉ đồng, với mục đích mua NOXH. Hiện còn khoảng 200 bộ hồ sơ với khoảng 150 tỉ đồng, nhưng chúng tôi không giải quyết được", ông Trí nói.

Về nguyên nhân, theo ông Trí, do nguồn vốn từ T.Ư chưa cấp về đủ nhu cầu, trong khi ngân sách tỉnh bổ sung cũng chưa đáp ứng được. Nhu cầu phát sinh quá lớn khiến Ngân hàng CSXH tỉnh chưa lường hết diễn biến. Trong tình hình này, Ngân hàng CSXH tỉnh Quảng Trị đang ưu tiên giải ngân cho khoảng 100 khách hàng đã ký hợp đồng vay vốn trước đó để mua NOXH. Đồng thời, đơn vị đã có văn bản gửi Hội sở T.Ư đề nghị khẩn trương bổ sung nguồn vốn, tuy nhiên đến giữa tháng 9 nguồn vốn bổ sung vẫn chưa về.

Ông Trí cho biết khi được bổ sung vốn, ngân hàng sẽ rà soát các đối tượng để giải ngân theo thứ tự ưu tiên. Nếu nguồn vốn vẫn không đủ, ngân hàng còn tính đến phương án bốc thăm. Trước thông tin cho rằng người dân phải "bôi trơn" để được giải ngân vốn ưu đãi, ông Trí bác bỏ và cho biết nếu phát hiện trường hợp nhũng nhiễu, vòi vĩnh sẽ báo cáo cấp trên để xử lý, kể cả cho thôi việc.

Ông Văn Đức Lợi, Phó giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Quảng Trị, cho hay Ngân hàng CSXH tỉnh đã có văn bản gửi UBND tỉnh, sở đã nắm tình hình ngân hàng thiếu vốn. Tuy nhiên, các nội dung cụ thể liên quan giữa người mua, ngân hàng và chủ đầu tư thì Sở Xây dựng chưa nắm được.

Khách hàng lẫn chủ đầu tư đều "mắc kẹt"

Trong khi khách hàng chưa thể tiếp cận vốn ưu đãi từ Ngân hàng CSXH, các chủ đầu tư vẫn phải thực hiện tiến độ thu tiền theo hợp đồng đã ký. Vì vậy, những người mua nhà chậm thanh toán liên tục nhận được thông báo yêu cầu hoàn thành nghĩa vụ tài chính, kèm tiền lãi chậm trả.

Trường hợp anh T.Q là một ví dụ. Ngày 14.8, Công ty CP Tập đoàn Nam Mê Kông (chủ đầu tư dự án NOXH Bảo Ninh 2) phát thông báo yêu cầu anh hoàn thiện khoản thanh toán đợt 2 hơn 504 triệu đồng, cùng với đó là khoản lãi chậm thanh toán trong 201 ngày, hơn 50,7 triệu đồng.

Anh N.V.L cũng nhận thông báo phải thanh toán hơn 500 triệu đồng và khoản lãi hơn 23,4 triệu đồng cho 93 ngày quá hạn. "Từ một đối tượng đáng lẽ được hưởng khoản vay ưu đãi từ Ngân hàng CSXH với mức 5,4%/năm thì nay chúng tôi đang bị chủ đầu tư tính lãi do chậm thanh toán với mức cao ngất ngưởng, hoàn toàn vượt khả năng tài chính của gia đình", anh L. nói.

Theo anh L. và anh Q., nếu không chịu được áp lực thanh toán, họ có thể phải "vay nóng" hoặc vay tại các ngân hàng thương mại khác để đóng tiền đúng hạn, trong khi đó họ sẽ mất quyền lợi về lãi suất ưu đãi nếu không vay được tại Ngân hàng CSXH.

Trao đổi với PV Thanh Niên, ông Trương Công Nhất, Giám đốc phụ trách bán hàng dự án NOXH Bảo Ninh 1, cho biết dự án đã ký hợp đồng bán toàn bộ 432 căn hộ. Theo ông, thực tế có hàng trăm khách hàng chậm thanh toán do không vay được vốn Ngân hàng CSXH. Vì vậy, chủ đầu tư dự án đã phát văn bản yêu cầu khách hàng thanh toán đúng hạn và tính lãi chậm trả. "Việc làm của chúng tôi là đúng quy định, vì hợp đồng đã ký, đến hạn thì phải ra các văn bản thông báo. Còn nếu khách hàng có vấn đề phát sinh thì phải làm tờ trình để trình bày và gửi cho chúng tôi để xem xét", ông Nhất nói. Theo ông Nhất, nhiều khách hàng đã làm tờ trình xin lùi thời gian thanh toán và đến nay chủ đầu tư NOXH Bảo Ninh 1 chưa thu khoản tiền lãi nào từ khách hàng do đóng tiền muộn.

Tại dự án NOXH Bảo Ninh 2, bà Hoàng Thu, quản lý bộ phận bán hàng của dự án, cũng cho biết chủ đầu tư đã gửi công văn cho khách hàng theo quy định. "Chúng tôi cũng thương thảo, xin ý kiến lãnh đạo để tạo điều kiện hết sức cho khách hàng. Quy định phải phạt lãi chậm, thanh lý hợp đồng nhưng thực tế vẫn còn trao đổi thêm. Chúng tôi cũng chỉ gửi công văn đi chứ chưa có thu đồng nào. Về lý, chúng tôi đang làm đúng; còn về tình, chúng tôi đang hỗ trợ", bà Thu nói.

Tuy nhiên theo bà Thu, nếu tình trạng này kéo dài sẽ gây khó cho chủ đầu tư. Do nguồn vốn đã bỏ ra, khách hàng không thanh toán đúng hạn khiến chủ đầu tư phải gánh thêm chi phí lãi vay. Vì vậy, về lâu dài không loại trừ khả năng chủ đầu tư sẽ phải căn cứ quy định và hợp đồng để xử lý.