Tìm thấy cọc thủy chiến Bạch Đằng ở Kiếp Bạc?

Cuộc khai quật khẩn cấp

Những hình ảnh và lời bàn về một bãi cọc quân sự lộ diện tại khu di tích đền Kiếp Bạc (Hải Phòng) đã khiến dư luận xôn xao ngay tháng 1.2026. Thông tin ban đầu mô tả nhiều cọc đóng thẳng hàng như một bãi cọc quân sự, và có thể đó là những cây cọc thời Trần, liên quan đến trận thủy chiến Bạch Đằng. Đền Kiếp Bạc (thuộc P.Trần Hưng Đạo, Hải Phòng) là nơi thờ Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn.

ẢNH: NGƯỜI DÂN CUNG CẤP

Về "bãi cọc quân sự" này, nguồn tin từ ngành VH-TT-DL cả ở địa phương và cấp Bộ cho biết hiện chưa có thông tin chính thức để khẳng định đó là cọc gì, có phải cọc thời Trần hay không. "Những chiếc cọc được tìm thấy tình cờ trong quá trình làm dự án. Sau đó, Bộ và địa phương làm thủ tục khai quật khẩn cấp, các nhà khảo cổ học đã vào cuộc", nguồn tin cho biết.

Theo thông tin ban đầu, đã có khoảng hơn 10 đầu cọc gỗ phát lộ. Những cọc này hiện được che bằng bao tải và đánh dấu vị trí. Một cọc gỗ dài khoảng 3 m với một đầu vót nhọn được máy xúc đưa lên hiện cũng được giữ tại hố khảo cổ. Một số hiện vật kiến trúc như ngói đất nung, đa số đã bị vỡ, cũng được tìm thấy tại địa điểm này.

ẢNH: NGƯỜI DÂN CUNG CẤP

Trước đó, năm 2019, tại Hải Phòng, bãi cọc Cao Quỳ cũng đã được tìm thấy. Nhiều nhà khoa học ngay từ thời điểm đó đã khẳng định bãi cọc Cao Quỳ chính là một phần lịch sử của thủy chiến Bạch Đằng năm 1288. Hiện tại, ở Cao Quỳ đã có một địa điểm tham quan với những hình ảnh, thông tin liên quan đến quá trình khai quật cũng như chiến công của Hưng Đạo Đại vương. Bên cạnh đó, những chiếc cọc Bạch Đằng cũng được tìm thấy ở Quảng Ninh và đưa vào trưng bày. Chính vì thế, nếu các cọc mới ở Kiếp Bạc đúng là cọc Bạch Đằng sẽ kết nối thêm vào không gian đã tìm thấy các cọc trước đây, giúp hình dung về trận chiến lừng lẫy được rõ hơn.

Mơ bản đồ cọc Bạch Đằng ?

PGS-TS Trần Trọng Dương (ĐH Công nghiệp Hà Nội) cho rằng khả năng cọc ở Kiếp Bạc là cọc Bạch Đằng là có cơ sở do vị trí này liên quan đến các dòng sông gắn bó với trận chiến. Tuy nhiên, TS Dương cũng tỏ ra rất thận trọng khi nhận định: "Cọc có thể là cọc kè, cọc đánh cá, cọc quân sự…, nhiều kiểu loại cọc khác nhau. Chưa vội khẳng định về một bãi cọc quân sự ở Kiếp Bạc được. Chưa kể những cọc đó có thể còn là thủy đình, cọc công trình kiến trúc… Rất nhiều khả năng".

Cũng phải nói thêm, PGS-TS Trần Trọng Dương sắp cho ra mắt cuốn Lược sử khoa học kỹ thuật Việt Nam thời tiền hiện đại. Trong đó nhà nghiên cứu này có vẽ bản đồ trận chiến Bạch Đằng. Ông cho rằng trận chiến có nguyên tắc đánh dồn lên toàn bộ các dòng sông phía bắc, tập trung quân lực ở các ngã ba sông để quân địch không tản rộng ra được. Trận chiến này kéo dài khoảng 11 ngày đêm, có nghĩa là "đánh liên tục không cho quân địch ngủ".

ẢNH: TRƯỜNG GIANG

PGS-TS Trần Trọng Dương nói: "Tôi đề xuất cách gọi là chiến dịch Vạn Kiếp Lục Đầu Giang, chứ không gọi là trận Bạch Đằng. Trong cuốn sách, có phân tích chiến dịch này đã được đánh thế nào, hướng giờ ra sao, tốc độ thủy triều thế nào. Nó là tổng thuật nghiên cứu từ nhiều thành tựu của giới học giả từ thủy văn học, khí hậu học, lịch sử khảo cổ… để tạo dựng bức tranh tổng quát về chiến dịch. Phần nghiên cứu riêng của tôi thì nhỏ thôi, mang tính tổng thuật là chính. Nhưng nó kế thừa các nghiên cứu để giới thiệu Vạn Kiếp Lục Đầu Giang như một chiến dịch chứ không phải một trận đánh trong buổi sáng là xong".

PGS-TS Bùi Minh Trí (Viện Khảo cổ học) cho biết đã có những định vị địa điểm liên quan đến chiến thắng Bạch Đằng, chủ yếu tập trung ở trận chiến thời Trần năm 1288. Địa điểm Kiếp Bạc được ông đánh giá chắc chắn có liên quan đến Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn. Ông cũng nhắc: "Trận thủy chiến Vạn Kiếp cực kỳ quan trọng trong thủy chiến thời Trần".

Tuy nhiên, PGS-TS Bùi Minh Trí lại băn khoăn: "Hiện vật ở chỗ đền Kiếp Bạc chưa thể khẳng định là bãi cọc hay cột nhà. Cọc và cột là hai cái đang mơ hồ. Phải đào mặt cắt mới có thể xem xét được".

Bản thân TS Trí cũng đã có những trải nghiệm cọc - cột nhà khi nghiên cứu văn hóa Óc Eo. "Ở Óc Eo chúng tôi cũng đào như thế và tìm ra đó là cọc nhà sàn. Dựa vào kỹ thuật chôn cột người ta phát hiện ra đó là cột nhà sàn hay là gì, còn mới nhô nhô cái đầu, chưa rõ niên đại thì chưa nói được gì. Phải đào cắt xuống dưới xem mặt cắt như thế nào, lúc đấy mới nói là cọc hay không, xếp thành hàng hay không thành hàng. Nếu xếp hàng ngang dãy dọc bằng nhau thì liệu chừng là cọc kiến trúc…", PGS-TS Bùi Minh Trí nói.