'Tôi hỗ trợ bạn tôi': Khi học sinh nhận ra những bất ổn của bạn bè

Khi một học sinh gặp khó khăn về tâm lý, người đầu tiên nhận ra đôi khi không phải cha mẹ hay thầy cô mà chính là bạn bè bên cạnh. Nhưng các em cần làm gì để giúp bạn mà không tự đặt mình vào vai trò của một chuyên gia?

Đó là một trong những vấn đề được đặt ra khi mô hình "Tôi hỗ trợ bạn tôi" được triển khai tại một số trường học, với cách tiếp cận để học sinh biết nhận diện, lắng nghe và kết nối bạn đang gặp khó khăn với nguồn hỗ trợ phù hợp.

Hiện nay, nhu cầu chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ em và tham vấn tâm lý học được có nhu cầu gia tăng. Cụ thể là tỷ lệ học sinh gặp khó khăn tâm lý ngày càng tăng do áp lực học tập, gia đình, môi trường sống… Vấn đề này từng được Thanh Niên chia sẻ trong bài viết Khảo sát 409 học sinh TP.HCM: Gần 4/10 vượt ngưỡng bất ổn, các em tìm đến ai?

"Tôi hỗ trợ bạn tôi" - trẻ tìm đến người bạn tin tưởng để chia sẻ

Trong khi đó, hệ thống hỗ trợ tâm lý học đường còn hạn chế, sức khỏe tâm thần chưa được tích hợp đầy đủ trong y tế tại trường học. Thực tế việc tham vấn học đường chưa hiệu quả do giáo viên kiêm nhiệm, thiếu đào tạo, thiếu phòng tham vấn riêng. Đặc biệt là việc cộng đồng chưa quan tâm, thậm chí kỳ thị về sức khỏe tâm thần.

Ảnh: Phan Diệp

Đó là những lý do tổ chức Cứu trợ trẻ em tại Việt Nam (Save the Children) ra mắt mô hình "Tôi hỗ trợ bạn tôi", trong chăm sóc sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội cho học sinh. Mô hình đã thí điểm tại một số trường học ở Lào Cai và TP.HCM, mang lại nhiều kết quả tích cực.

"Mục tiêu mô hình không phải để trẻ trở thành chuyên gia mà để các em biết cách lắng nghe, trấn an và kết nối bạn bè đến nguồn hỗ trợ phù hợp, đồng thời bảo vệ bản thân. Hướng đến đào tạo môi trường học đường an toàn, thân thiện và giàu cảm xúc, xóa bỏ kỳ thị", ông Nguyễn Lữ Gia, tổ chức Cứu trợ trẻ em tại Việt Nam nói.

Mô hình có phương pháp tiếp cận áp dụng nguyên tắc sơ cứu tâm lý với 3 bước: Nhìn - lắng nghe - kết nối.

Cụ thể, chọn nhóm học sinh nòng cốt, thành lập câu lạc bộ để đào tạo giúp các em nhận diện được học sinh đang gặp khó khăn tâm lý để hỗ trợ ban đầu cho bạn mình. Các vấn đề thảo luận xoay quanh bạo lực học đường, áp lực học tập, cảm xúc. Các em sẽ hỗ trợ bạn bằng cách lắng nghe, động viên, kết nối và chuyển gửi tới giáo viên, phòng tham vấn tại trường.

Rào cản về sự kỳ thị, giải pháp ở trường tình thương

Sơ Thảo, phụ trách trường tình thương Thiên Ân (phường Bình Hưng Hòa, TP.HCM) nhận định mô hình "Tôi hỗ trợ bạn tôi rất" hay, thiết thực, nhà trường sẽ lập tức tìm một không gian, bài trí để làm phòng tham vấn tâm lý cho trẻ tại trường.

Tuy nhiên, sơ Thảo cho biết sẽ thay đổi một chút về tên gọi để phù hợp hơn. Cụ thể, sẽ đặt tên phòng tư vấn tâm lý là "Phòng bước đi cùng em" và đổi tên mô hình là "Cùng bạn vui sống".

"Lý do là các em chưa quen với việc nhận diện về sức khỏe tâm thần. Trẻ thường rất sợ vào 'văn phòng' vì nghĩ đó là nơi bị phạt hoặc dạy dỗ. Các em rất dị ứng với từ 'tâm thần'. Nếu có bạn nào vào phòng tham vấn tâm lý thì sẽ bị trêu chọc: ê! mày bị tâm thần rồi", sơ Thảo giãi bày.

Ảnh: Phan Diệp

Học sinh tại trường tình thương đa phần đều gặp nhiều khó khăn: từ hoàn cảnh gia đình, nghèo đói, rào cản xã hội cho đến những vấn đề bản thân. Do đó, tại trường tình thương, vai trò nâng đỡ các em của thầy cô giáo lại càng lớn hơn nên Sơ Thảo sẽ quyết tâm thực hiện mô hình này.

Ông Nguyễn Lữ Gia cho biết mô hình có thể đưa vào kế hoạch năm học chính thức, đảm bảo duy trì và ngân sách hỗ trợ từ trường. Mỗi trường cần 2 – 3 giáo viên hỗ trợ được đào tạo bài bản và mở rộng sự tham gia của phụ huynh, và duy trì cơ chế chuyển gởi các trường hợp trẻ cần tham vấn chuyên sâu bên ngoài.