TP.HCM ban hành khẩn hướng dẫn điều trị ngạt khói sau nhiều vụ cháy chết người

Ngày 9.2, Sở Y tế TP.HCM cho biết đã có công văn khẩn gửi các cơ sở y tế trên địa bàn về việc triển khai hướng dẫn chẩn đoán và điều trị ngạt khói.

Theo Sở Y tế, thời gian gần đây, TP.HCM ghi nhận các vụ cháy nổ ở khu dân cư, chung cư, cơ sở sản xuất và nơi tập trung đông người có diễn biến phức tạp, làm gia tăng nguy cơ nhiều người bị ngạt khói. Điều này có thể dẫn đến các biến chứng nặng và tử vong nếu không được phát hiện, xử trí và cấp cứu kịp thời do ngạt khói.

Thực tiễn công tác cấp cứu cho thấy việc tiếp cận sớm, đánh giá đúng mức độ tổn thương và triển khai phác đồ điều trị thống nhất giữ vai trò quan trọng trong bảo vệ tính mạng người bệnh và nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành.

Trong khi chờ Bộ Y tế cập nhật, bổ sung hướng dẫn chẩn đoán và điều trị, Sở Y tế đã tổ chức xây dựng, bổ sung và cập nhật tài liệu chuyên môn về chẩn đoán và điều trị ngạt khói.

Tài liệu này đã được Hội đồng khoa học công nghệ Sở Y tế gồm các chuyên gia đầu ngành về quản lý và điều trị của một số bệnh viện tuyến cuối của TP.HCM thống nhất đồng thuận thông qua.

ẢNH: CẮT TỪ CLIP

 Ngạt khói là gì?

Theo Sở Y tế, ngạt khói còn gọi là ngộ độc do hít khói khi người bệnh bị ở trong không gian kín như cháy nhà, cháy xe, sưởi ấm bằng đốt củi hoặc than, chạy máy phát điện hoặc ô tô trong nhà hoặc hít khói từ đốt rơm rạ.

Ngoài ngạt khói thường kèm ngộ độc khí carbon monoxide (CO), là một trong những nguyên nhân gây tử vong ngay lập tức thường gặp nhất sau tổn thương do hít phải.

Tổn thương do hít khói bao gồm:

• Bỏng vùng trên thanh quản do tổn thương trực tiếp đường hô hấp trên và có thể dẫn đến phù nề, bong tróc niêm mạc và co thắt phế quản.
• Bỏng khí phế quản do hít phải các sản phẩm cháy không hoàn toàn hoặc hóa chất gây ra phản ứng viêm nang và có thể dẫn đến co thắt phế quản, co thắt mạch máu, tăng tiết dịch phế quản và hình thành dịch tiết phế quản và cặn lắng dẫn đến tắc nghẽn trong lòng phế quản.
• Tổn thương nhu mô phổi gây Hội chứng suy hô hấp cấp tính (ARDS).
• Ngoài ra còn ngộ độc toàn thân bao gồm ngộ độc khí CO và ngộ độc cyanide; có thể còn bị bỏng da.

Nhận diện và chẩn đoán ngạt khói

Theo hướng dẫn chuyên môn, tất cả người bệnh bị bỏng do cháy nhà đều cần được đánh giá thêm nguy cơ tổn thương đường hô hấp do hít phải khói. Những trường hợp bị kẹt trong không gian kín như cháy nhà, cháy xe và có quá trình giải cứu kéo dài là nhóm có nguy cơ cao nhất. 

Khi khám lâm sàng, bác sĩ cần tìm các dấu hiệu gợi ý ngạt khói như: có muội than trong miệng, mũi hoặc thanh quản; lông mũi bị cháy; đàm màu đen; khàn giọng; thở rít thanh quản; bỏng vùng mặt. Ngoài ra, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng toàn thân như chóng mặt, nôn ói, khó thở, thở nhanh, thở rút lõm ngực và rối loạn tri giác. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng ngay cả khi không có các dấu hiệu trên cũng chưa thể loại trừ ngạt khói.

Người bệnh cần làm các xét nghiệm cận lâm sàng. Ngoài ra, xét nghiệm carboxyhemoglobin trong máu và nội soi phế quản mềm, thường thực hiện trong 24 giờ đầu, giúp đánh giá mức độ tổn thương đường thở như niêm mạc đỏ, phù nề, phồng rộp, loét, tiết dịch phế quản, cục fibrin hoặc bằng chứng bỏng.

Biến chứng và mức độ nặng của ngạt khói

Ngạt khói được chia thành bốn mức độ: nhẹ, trung bình, nặng và rất nặng dựa trên tình trạng lâm sàng, độ bão hòa ô xy máu (SpO₂), tổn thương phổi và các rối loạn toàn thân.

Ở nhóm ngạt khói nặng, rất nặng, người bệnh có nguy cơ cao gặp các biến chứng nghiêm trọng, bao gồm: ARDS; viêm phổi bệnh viện; xẹp phổi do nút nhầy; hẹp đường thở muộn; suy đa cơ quan.

Việc phân loại chính xác mức độ ngạt khói ngay từ đầu có vai trò quan trọng trong tiên lượng, chỉ định điều trị và giảm nguy cơ biến chứng nặng cho người bệnh.

ẢNH: TRẦN KHA

Điều trị ngạt khói ra sao?

Văn bản này là hướng dẫn xử trí và điều trị người bị ngạt khói do cháy, từ lúc xảy ra cháy, cấp cứu tại hiện trường, đến điều trị ngoại trú, nội trú và các biện pháp hồi sức chuyên sâu.

Nguyên tắc chung là phải nhanh chóng đưa người bệnh ra nơi thoáng khí, bảo đảm an toàn, cấp cứu kịp thời nếu có ngưng thở, ngưng tim hoặc sốc. Người bệnh có dấu hiệu khó thở cần được thở ô xy nồng độ cao (FiO₂ 100%) ít nhất 6 giờ để loại khí CO ra khỏi cơ thể. Trường hợp nặng có thể cần phun khí dung, thuốc, rửa phế quản sớm để lấy muội than, dùng thuốc giải độc cyanide và điều trị bỏng nếu có.

Đối với người dân, khi xảy ra cháy, cần giữ bình tĩnh, báo động, che mũi miệng bằng khăn ướt, bò sát mặt đất để thoát nạn, không quay lại khu vực nguy hiểm và gọi ngay Cảnh sát PCCC (114).

Cấp cứu ban đầu tại hiện trường tập trung bảo đảm an toàn, đánh giá theo các bước, hỗ trợ hô hấp, thở ô xy 100%, theo dõi SpO₂, bù dịch nếu sốc, dùng thuốc giãn phế quản khi khó thở và nhanh chóng chuyển người bệnh đến cơ sở y tế phù hợp.

ẢNH: BV

Điều trị ngoại trú chỉ áp dụng với các ca ngạt khói nhẹ, không khó thở, SpO₂ tốt, X-quang bình thường, không bệnh nền và có người theo dõi. Người bệnh được điều trị triệu chứng, tái khám hằng ngày và phải quay lại bệnh viện ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu nặng như tím tái, khó thở, mệt lả, ho đàm đen hay rối loạn ý thức.

Các trường hợp ngạt khói từ trung bình đến nặng phải nhập viện, đặc biệt là ngạt khói nặng cần điều trị tại bệnh viện có hồi sức tích cực.

Trường hợp ngạt khói hàng loạt phải có sự phối hợp đồng bộ giữa Trung tâm cấp cứu 115, bệnh viện, Sở Y tế, lực lượng PCCC và chính quyền địa phương, tuân thủ đúng quy trình cấp cứu hàng loạt đã ban hành.