Bích Động (Ninh Bình) năm 1992, trên một nhánh sông nhỏ, những chiếc thuyền ghé lại, quây tròn. Trên thuyền, các nhạc sĩ và ca sĩ gõ tay vào mạn thuyền làm nhịp và hát... Thuyền khán giả vây quanh. Đó là những cảnh tượng thường xuyên trong các chuyến du ca của nhóm du ca Đồng Nội. Họ hát cho những chiến sĩ trên tàu biển, hát cho nông dân, công nhân, hát cho những mảnh đời nhiều bất hạnh trên dọc con đường của đất nước. Họ hát ở nông trường, có khi đang hát thì mưa, khán giả chạy lên lấy tăng bạt che. Có lúc đang hát mất điện, khán giả chụm đèn pin soi lên sân khấu cùng hát với ca sĩ, nhạc sĩ...
Suốt 10 năm nhóm đã đi và hát như vậy. Với chiếc xe jeep mua 5 triệu đồng để làm phương tiện, cả nhóm đã tiến hành cuộc lãng du có ý nghĩa: Hát vì những trẻ em nghèo bất hạnh. Sau khi học xong khóa đại học sáng tác, có thể sáng tác giao hưởng, nhưng một ngày, tôi nói với thầy Nguyễn Đình Tấn: "Thầy ơi, chắc em không viết giao hưởng đâu. Em đi du ca đây…". Du ca là khát vọng được sống chân thật, sáng tác hòa cùng cộng đồng và xã hội. Thực ra, ngay từ thời trai trẻ, trong tôi đã đậm chất du ca - Du ca chinh chiến: băng qua bao trận bom pháo dữ dội, tôi từng ôm đàn guitar đi hát cho những người lính trùng điệp ra mặt trận.
Trần Tiến và ban nhạc du ca Đồng Nội
ẢNH: NHẠC SĨ TRẦN TIẾN CUNG CẤP
Bài hát đầu tiên là Bài ca thanh niên ra tiền tuyến. Chính bài hát này đã đưa tôi gia nhập vào đoàn quân dọc đường 559, băng qua dãy Trường Sơn đầy lửa cháy bom rơi. Ngày đó ở chiến trường mình chơi đàn guitar và hát bất cứ nơi nào có lính, dù chỉ hai, ba người. Trên đỉnh núi, ngoài bến phà, trong công sự, có khi còn leo lên cả ụ pháo nóc cầu Long Biên, nơi chỉ có ba người lính, mình là người thứ tư, không phải để bắn mà là để hát cho người bắn. Thế cũng gọi là một thứ du ca thời chiến. Tôi có tra trên Google xem chữ "du ca" là gì. Mà cũng chả biết, thực ra, nó là gì. Đại loại là đi hát lang thang (không phải vừa đi, vừa hát, mà là đến nơi, nghỉ rồi mới hát). Trời cho tôi cảm hứng tự nhiên, tôi cứ đi đến đâu có hứng là tôi viết, tôi rất thích "du ca" vì hồi trẻ tôi hay được nghe kể về những nhạc sĩ ở nước ngoài, họ không thích truyền hình, không thích sân khấu, họ đi lang thang khắp các nước, họ chơi đàn trên những cánh đồng, rồi trên yên ngựa, thảo nguyên, đi đến đâu họ hát, họ sáng tác đến đó, họ không quan tâm đến chuyện phải đưa bài hát về thành phố lớn để tạo thị trường buôn bán. Cứ như thế, cứ hát và hát không quan tâm đến sự nổi tiếng, không thích ai hỏi thăm mình… Từ đấy tôi mới được đi lang thang khắp nơi, viết và hát cho nó sướng.
Du ca ở trời Âu
Đời đi hát chỉ có thời du ca là hồn nhiên, trên chiếc xe jeep cà tàng vừa đi vừa đẩy. Nhóm du ca đi khắp nơi, không nhà hát, không phông màn, không quảng cáo bán vé. Có bao nhiêu tiền cho đi hết, đi đến tận cùng trời đất vì trẻ em bất hạnh. Sau một đêm trình diễn của nhóm du ca Đồng Nội, đại diện của Ủy ban Y tế Hà Lan - VN lên gặp tôi, họ muốn mời cả nhóm sang Hà Lan tham dự và biểu diễn tại Festival văn hóa VN cùng với các hoạt động văn hóa nghệ thuật khác của VN như chèo, triển lãm tranh, nhiếp ảnh, gốm và liên hoan phim. Nhà hát Padisco gửi thư mời tham gia trong một tháng và nhóm chúng tôi lên đường vào ngày 1.11.1993.
Trần Tiến và ban nhạc du ca Đồng Nội
ẢNH: NHẠC SĨ TRẦN TIẾN CUNG CẤP
Vậy mà chương trình của nhóm du ca Đồng Nội đã kéo dài ở châu Âu đến ba tháng. Khi nghe tin nhóm biểu diễn tại Hà Lan, Trung tâm văn hóa Pháp - Việt, Hội những người VN tại Pháp… đã mời cả nhóm sang biểu diễn tại Pháp. Chúng tôi đã có 11 buổi diễn tại Paris và các thành phố khác. Đời du ca cùng chất ngẫu hứng đã giúp cho tôi sáng tác hơn 100 bài hát với nhiều phong cách khác nhau. Đó chính là phong cách du ca hiện đại kiểu Vysotsky của Nga, Serge Gainsbourg của Pháp, Bob Dylan của Mỹ. VN có Phạm Duy, Trịnh Công Sơn là những đại diện ưu tú của du ca VN. Họ đã ra đi hết. Còn mình tôi chưa chết nên đành "độc du".
Ở tuổi bảy mươi, gã du ca mơ mộng trong tôi vẫn luôn sẵn sàng cho những chuyến đi. Tôi muốn trả những món nợ cuối cùng trong cuộc đời mình. Đó là hát cho các chiến sĩ trên tàu biển, trên những hải đảo, biên cương xa xôi của Tổ quốc; hát cho công nhân, nông dân, sinh viên; hát cho những cuộc đời còn nhiều bất hạnh, hát cho những nơi tôi đã đến, đã sống và sáng tác nên những ca khúc để đời. Họ chính là chất men chất lửa truyền dẫn cho tôi viết nên những câu chuyện tâm hồn mình bằng âm nhạc du ca. Và chính tôi đang biến giấc mơ thành hiện thực với một chương trình xuyên Việt qua rộng dài đất nước. (còn tiếp)
(Nhà báo Việt Hà chấp bút. Trích từ sách Trần Tiến - Người hát thơ mình do Đông A và NXB Hội Nhà văn ấn hành)
Bình luận (0)