Trung Quốc tăng nhập, vì sao sầu riêng vẫn rớt giá?

Nguồn cung tăng mạnh

Cuối tuần trước, UBND xã Krông Pắk (Đắk Lắk) tổ chức phiên đấu giá sầu riêng, trong khuôn khổ chuỗi hoạt động Lễ hội sầu riêng Đắk Lắk 2026. Mức giá khởi điểm sầu riêng Dona (tại vườn) là 55.000 đồng/kg và mức cao nhất đạt 68.000 đồng/kg. Đây cũng là cột mốc đánh dấu vụ thu hoạch ở vùng trồng sầu riêng lớn nhất nước bắt đầu.

Theo ghi nhận của PV Thanh Niên, vào đầu tuần này nhiều nhà vườn trồng sầu riêng ở khu vực nam Tây nguyên tranh thủ nắng ráo để thu hoạch. Sáng 27.7, gia đình anh Phạm Niệm, ngụ xã Nam Dong (tỉnh Lâm Đồng), thu hoạch 2 ha sầu riêng giống Dona. Giá bán xô cho thương lái tại vườn là 37.000 đồng/kg, giảm khoảng 8.000 đồng/kg so với cùng kỳ năm ngoái. Dù vậy lợi nhuận không bị ảnh hưởng nhiều nhờ năng suất tăng khoảng 10%. 

Theo ước tính của các chuyên gia và doanh nghiệp, sản lượng sầu riêng vùng Tây nguyên năm nay tăng từ 10 - 15%. Nhờ diện tích thu hoạch mở rộng và tuổi cây tăng nên sản lượng, năng suất cũng tăng theo. Hiện sầu riêng miền Đông đã vào cuối vụ nên thương lái từ miền Tây và miền Đông đổ lên Tây nguyên thu mua sầu riêng tăng từng ngày, tạo nên không khí rất sôi động. Giá mua xô từ 37.000 - 40.000 đồng/kg, còn hàng loại A giao tại kho của doanh nghiệp là 70.000 - 75.000 đồng/kg. Cũng giống như năm ngoái, mức chênh lệch giữa hàng loại A và loại B - C rất lớn. Về tổng thể, so với cùng kỳ năm ngoái, giá sầu riêng năm nay đang thấp hơn từ 7.000 - 10.000 đồng/kg.

ẢNH: HOÀNG NGUYỄN

Số liệu cho thấy hoạt động xuất khẩu sầu riêng của VN cũng đang thuận lợi khi hết tháng 5 kim ngạch đạt 562 triệu USD, tăng 46% so với cùng kỳ năm trước. Vậy tại sao giá sầu riêng vẫn thấp? Nguyên nhân do nguồn cung từ VN cũng như các nước khác, đặc biệt là Thái Lan tăng mạnh. Theo Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC), trong 6 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc đã nhập 1,07 triệu tấn sầu riêng, tăng 47%, tương đương đến 362.000 tấn, so với cùng kỳ năm 2025. Nguồn cung tăng mạnh khiến giá sầu riêng tại thị trường Trung Quốc giảm từ 15 - 20% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, Thái Lan là nguồn cung lớn nhất với thị phần chiếm 81% và kim ngạch đạt gần 3,8 tỉ USD, tăng đến 1,24 tỉ USD so với cùng kỳ năm trước. VN đứng thứ hai với kim ngạch 846 triệu USD, chiếm 18% thị phần. Đáng chú ý, Malaysia tăng mạnh nhất với 342% so cùng kỳ năm 2025, nhưng giá trị chỉ vượt 30 triệu USD.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội rau quả VN (VINAFRUIT), nhận định: Giảm giá không chỉ là vấn đề của sầu riêng VN mà vừa qua trên các diễn đàn mạng xã hội ở Thái Lan cũng có chiến dịch "giải cứu giá sầu riêng", và đây cũng là thực trạng chung của cả Malaysia. Cơn sốt giá sầu riêng những năm trước khiến nguồn cung tăng nhanh nhưng cầu chưa phát triển tương xứng.

"Dung lượng thị trường Trung Quốc khó tăng mạnh vì vấn đề kinh tế khiến người tiêu dùng có xu hướng tiết kiệm nhiều hơn. Dự báo trong một vài năm tới, lượng xuất khẩu sầu riêng sẽ tiếp tục tăng nhưng kim ngạch có thể tăng chậm hơn do giá không được tốt như trước, đặc biệt là giá tại vườn sẽ ở mức thấp", ông Nguyên cảnh báo.

Giải bài toán đầu ra cho sầu riêng thế nào?

Ngoài Thái Lan, Malaysia và VN, Trung Quốc còn cấp "visa" cho sầu riêng của Philippines, Campuchia và Lào. Điều này cho thấy nguồn cung ngày càng được mở rộng. Vì thế, bài toán đầu ra cho trái cây tỉ USD tại thị trường nội địa cần một lời giải bài bản.

Mới nhất, để tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu sầu riêng, Bộ NN-MT phối hợp với chính quyền địa phương thúc đẩy việc hỗ trợ nông dân cấp mã số vùng trồng; còn Cục Hải quan đẩy mạnh việc thông quan hàng hóa nông sản.

Ở một diễn biến khác, theo ông Đặng Phúc Nguyên, hiện nay Thái Lan và Malaysia đã vào cuối vụ nên sầu riêng của VN lại "một mình một chợ". Do vậy cơ hội gia tăng xuất khẩu trong những tháng tới là rất lớn, nhờ đó giá cũng sẽ khởi sắc. "Nếu Thái Lan chiếm ưu thế lớn trong nửa đầu năm thì VN sẽ là nguồn cung chủ lực trong 6 tháng còn lại. Năm 2025, khi vào cao điểm thu hoạch sầu riêng Tây nguyên, có tháng kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này đạt gần 1 tỉ USD, với triển vọng hiện tại hứa hẹn sẽ vượt cột mốc đó. VN hoàn toàn có khả năng vượt qua Thái Lan để trở thành nguồn cung sầu riêng lớn nhất vào thị trường Trung Quốc", ông Nguyên nói.

Tuy nhiên, về lâu dài, đại diện VINAFRUIT khuyến nghị điều quan trọng đầu tiên là cần quản trị vùng trồng tập trung. Thay vì để từng hộ nông dân canh tác theo kinh nghiệm riêng lẻ, cần chuyển hướng sang quản trị dữ liệu vùng trồng lớn. Chuẩn hóa quy trình bón phân, sử dụng vật tư nông nghiệp để đảm bảo chất lượng trái đồng đều, tránh rủi ro chất lượng không đồng bộ trong cùng một mã số. Thứ hai là đưa vào vận hành đồng bộ "Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản quốc gia" để minh bạch hóa toàn bộ thông tin từ vườn trồng, quá trình chăm sóc đến khâu đóng gói. Đó là 2 nền tảng quan trọng để các bộ, ngành có thể trực tiếp làm việc với thị trường nhập khẩu thúc đẩy phê duyệt nhanh các hồ sơ mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đã hoàn thiện, nhanh chóng mở rộng tỷ lệ diện tích đủ điều kiện xuất khẩu chính ngạch. Đồng thời số hóa toàn bộ quy trình cấp mã số, chuyển dịch mạnh mẽ từ hình thức tiền kiểm sang hậu kiểm nhằm giảm tải thủ tục và thời gian chờ đợi cho người dân và doanh nghiệp.

Ngoài ra, cơ quan chức năng cũng khuyến khích doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư vào công nghiệp chế biến các sản phẩm từ sầu riêng như: sầu riêng đông lạnh, sầu riêng sấy, kem, bánh kẹo... Bên cạnh đó, tăng cường xúc tiến mở rộng thị trường sang các nước khác, đặc biệt là những nơi có nhiều người gốc Á - đối tượng khách hàng tiềm năng lớn. Ở những thị trường mới, nơi mà người tiêu dùng chưa quen với mùi khá nồng của sầu riêng tươi thì các sản phẩm sầu riêng chế biến sẽ làm nhiệm vụ đi trước mở đường. Trong thời gian qua, các cơ quan chức năng cũng đã tích cực trong việc mở cửa thị trường. Cụ thể, hiện nay VN đang xúc tiến mở cửa thị trường Ấn Độ cho mặt hàng sầu riêng và có khả năng sẽ chính thức mở cửa ngay trong năm nay.

"Nếu thành hiện thực, VN sẽ là người mở đường cho quả sầu riêng ở thị trường đông dân nhất thế giới. Thêm một cánh cửa cũng đồng nghĩa có thêm một cơ hội. Điều quan trọng là đối với sầu riêng VN, thị trường Ấn Độ mang tính chất chiến lược dài hạn và chúng ta cần phải tập cho họ thói quen tiêu thụ", ông Nguyên lưu ý.