Truy xuất nguồn gốc với hàng hóa 'rủi ro cao'

"Bộ lọc" chống hàng gian, hàng giả, hàng kém chất lượng

Theo Thông tư 31/2026 của Bộ Công thương, việc truy xuất nguồn gốc được áp dụng bắt buộc đối với các sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao thuộc phạm vi quản lý của bộ này. Quy định nhằm tăng cường khả năng kiểm soát nguồn gốc hàng hóa, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong quá trình lựa chọn và sử dụng sản phẩm.

Để triển khai quy định mới, Bộ Công thương vận hành tập trung Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa tại địa chỉ verigoods.vn. Các thông tin truy xuất nguồn gốc phải được cập nhật trên hệ thống trước khi sản phẩm, hàng hóa được đưa ra lưu thông trên thị trường. Lộ trình triển khai bắt đầu từ ngày 1.7, các thương nhân sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu sản phẩm, hàng hóa phải lựa chọn khai báo trên hệ thống truy xuất nguồn gốc VeriGoods. Trường hợp sử dụng hệ thống riêng, doanh nghiệp phải bảo đảm khả năng kết nối với hệ thống của Bộ, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về bảo mật thông tin và an ninh mạng. Từ 1.1.2027, việc truy xuất nguồn gốc phải được thực hiện đầy đủ trước khi đưa sản phẩm, hàng hóa ra lưu thông trên thị trường.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Để thông tin được hiển thị trên hệ thống, doanh nghiệp phải thực hiện định danh sản phẩm và khai báo dữ liệu truy xuất nguồn gốc trước khi hàng hóa được đưa ra lưu thông trên thị trường. Các thông tin được cập nhật bao gồm tên sản phẩm, xuất xứ, hình ảnh, đơn vị sản xuất hoặc kinh doanh, thương hiệu, nhãn hiệu, số lô sản xuất, hạn sử dụng và các tiêu chuẩn chất lượng được áp dụng. Đối với hàng hóa nhập khẩu, doanh nghiệp phải bổ sung thông tin về đơn vị nhập khẩu và nhà phân phối chính thức tại VN (nếu có). Thông tư cũng quy định rõ trách nhiệm của Bộ Công thương trong kiểm tra, giám sát trong quá trình vận hành hệ thống. Nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm, nguy cơ mất an toàn hoặc theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, mã truy xuất nguồn gốc có thể bị tạm dừng hiệu lực.

Thông tư mới được đánh giá là "bộ lọc" chống hàng gian, hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, bảo vệ người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp. Bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hội Lương thực - thực phẩm TP.HCM (FFA), cho rằng thực tế Thông tư 31 là "sửa sai" cho Thông tư 11 được Bộ Công thương ban hành ngày 27.2 năm nay, trong đó quy định toàn bộ hàng hóa do bộ này quản lý đều phải truy xuất nguồn gốc. Thông tư 11 đã khiến nhiều doanh nghiệp sản xuất kinh doanh các mặt hàng đơn giản, không có yếu tố rủi ro nào, vẫn phải thực hiện các thủ tục để khai báo, truy xuất nguồn gốc tốn kém nhiều chi phí tiền bạc và cả thời gian. Thông tư 31 là "cải cách hành chính cần thiết".

"Theo tôi, việc ban hành Thông tư 31 cho thấy tinh thần cầu thị và sự tiếp thu ý kiến từ các doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng của cơ quan quản lý. Thông tư chỉ tập trung vào nhóm hàng hóa có yếu tố rủi ro cao, qua đó giúp nhiều doanh nghiệp và ngành hàng thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công thương nhưng không có yếu tố rủi ro giảm bớt áp lực và tâm lý lo ngại. Phạm vi bắt buộc truy xuất nguồn gốc nay được khoanh vùng rõ ràng, tập trung vào các mặt hàng có yếu tố rủi ro, đặc biệt là nhóm thực phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng. Đây là hướng đi nhận được sự đồng thuận và ủng hộ từ cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng", bà Lý Kim Chi chia sẻ.

Giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước

Chuyên gia thương mại, thạc sĩ Nguyễn Lý Trường An đánh giá Thông tư 31 là bước điều chỉnh phù hợp, thể hiện cách tiếp cận quản lý theo mức độ rủi ro thay vì áp dụng dàn trải đối với tất cả các nhóm hàng hóa. "Việc tập trung yêu cầu truy xuất nguồn gốc đối với những mặt hàng có nguy cơ cao sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp", ông Nguyễn Lý Trường An nhấn mạnh. Tuy vậy ông lưu ý, thách thức trong thời gian tới là việc Bộ Công thương phải xây dựng và ban hành danh mục hàng hóa thuộc nhóm rủi ro cao. Quản lý của Bộ Công thương có 3 nhóm rủi ro cao gồm: thực phẩm; hóa chất và sản phẩm chứa hóa chất; vật liệu nổ công nghiệp. Danh mục này có thể dựa vào mã HS của sản phẩm và mô tả chi tiết từng sản phẩm. Quan trọng là mô tả sản phẩm, hàng hóa và danh mục lên đến hàng trăm loại. Nó sẽ không còn là danh mục hàng hóa thuộc nhóm 2 nữa mà là nhóm rủi ro. Với hàng nhập khẩu, các mặt hàng về hóa chất, tiền hóa chất, dễ cháy nổ… phải được nhà nhập khẩu khai báo đầy đủ, chi tiết trên hệ thống.

"Việc xác định hàng hóa rủi ro cao nên dựa trên nhiều tiêu chí, như mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe và an toàn của người tiêu dùng; nguy cơ gian lận thương mại, hàng giả, hàng kém chất lượng; tính phức tạp của chuỗi cung ứng; tần suất xảy ra vi phạm trong thực tế; cũng như tác động kinh tế - xã hội nếu xảy ra sự cố. Những mặt hàng liên quan trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, an toàn thực phẩm hoặc quyền lợi người tiêu dùng cần được ưu tiên xem xét", ông Trường An nêu quan điểm và kỳ vọng danh mục cần được xây dựng trên cơ sở khoa học, minh bạch và có sự tham vấn rộng rãi từ các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và chuyên gia.

Đồng quan điểm, bà Lý Kim Chi cũng băn khoăn việc áp dụng danh mục hàng hóa nào rủi ro, rủi ro thế nào, cần được xem xét khoa học, cởi mở theo hướng chung của thị trường toàn cầu. "Chúng tôi kỳ vọng danh mục hàng hóa rủi ro cao cần được xác định dựa trên các tiêu chí cụ thể, có căn cứ khoa học và thực tiễn, tránh tình trạng mở rộng quá mức phạm vi áp dụng, làm phát sinh thêm chi phí và thủ tục cho doanh nghiệp", bà nhấn mạnh và mong muốn các hiệp hội ngành hàng liên quan mặt hàng "rủi ro cao" sẽ được tham gia ý kiến để chính sách tiến bộ có thể bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, vừa tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp.