Từ 1.9: Bước ngoặt 'cởi trói' tiền bản quyền cho giới văn nghệ sĩ và báo chí

Nghị định 287/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về chế độ tiền bản quyền trong các hoạt động sáng tạo và sử dụng tác phẩm, phủ rộng nhiều lĩnh vực văn hóa nghệ thuật như: điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, nghệ thuật biểu diễn, báo chí và xuất bản.

ẢNH: TƯ LIỆU

Bản quyền âm nhạc: Tác giả phần lời nhận đúng 30%

Một trong những điểm mới thu hút sự quan tâm lớn của giới nhạc sĩ và công chúng yêu nhạc là quy định phân định tỷ lệ hưởng tiền bản quyền rõ ràng giữa nhạc và lời.

Cụ thể, trong trường hợp tác phẩm âm nhạc có cả nhạc và lời, tác giả phần nhạc sẽ được hưởng 70% và tác giả phần lời (viết lời thơ, lời ca) được hưởng 30% mức tiền bản quyền của tác phẩm đó.

Bên cạnh đó, tiền bản quyền sáng tạo cho các tác phẩm âm nhạc cũng được chuẩn hóa theo khung mức lương cơ sở tùy loại hình.

Đối với một ca khúc thông thường, mức tiền bản quyền dao động từ 11,9 đến 23,8 lần mức lương cơ sở. Riêng với các loại hình hàn lâm và quy mô lớn như nhạc kịch hay Opera, mức tiền bản quyền dành cho nhạc sĩ sáng tác có thể lên tới từ 166,6 đến 280,6 lần mức lương cơ sở.

Khai thác lại bài báo phải trả ít nhất 20% tiền bản quyền

Đối với lĩnh vực báo chí, Nghị định 287/2026/NĐ-CP đưa ra chế tài chặt chẽ nhằm bảo vệ chất xám của đội ngũ phóng viên, nhà báo. Khi các tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng lại các tác phẩm báo in hoặc báo điện tử mà Nhà nước là đại diện chủ sở hữu hoặc quản lý, mức tiền bản quyền thỏa thuận thanh toán không được thấp hơn 20% tiền bản quyền sáng tạo ban đầu của tác phẩm đó.

Đối với loại hình phát thanh và truyền hình, tiền bản quyền khai thác được tính theo tỷ lệ % chi phí sản xuất. Khung tỷ lệ này dao động từ 5% đến 10% chi phí sản xuất tùy thuộc vào quy mô chi phí (dưới 10 triệu đồng, từ 10 - 100 triệu đồng hoặc trên 100 triệu đồng) và thể loại tác phẩm (như tin bài thời sự, phóng sự, ký sự, tọa đàm...).

Đặc biệt, nếu đài phát thanh, truyền hình sử dụng tác phẩm mà không có nguồn thu từ quảng cáo hay tài trợ thì mức chi trả sẽ bằng 30% khung quy định chung.

Ngược lại, nhằm mục đích nhân văn và tuyên truyền, các trường hợp khai thác tác phẩm báo chí, sân khấu phục vụ nhiệm vụ chính trị, không thương mại dành cho trẻ em, đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu vùng xa, biên giới hải đảo sẽ được miễn phí tiền bản quyền (nhưng phải ghi rõ tên tác giả và xuất xứ).

Điện ảnh, sân khấu: Tính bản quyền theo giá thành và doanh thu

Nghị định mới cũng quy định rất chi tiết cách tính tiền bản quyền cho đội ngũ sáng tạo đứng sau các dự án điện ảnh và nghệ thuật biểu diễn.

Lĩnh vực điện ảnh: Tiền bản quyền sáng tạo được chi trả theo tỷ lệ % giá thành sản xuất phim (không tính chi phí bán hàng, quản lý và tài chính). Ví dụ đối với một bộ phim truyện, biên kịch được hưởng từ 2,25% đến 2,75%, đạo diễn nhận từ 2,5% đến 3,0%, đạo diễn hình ảnh nhận từ 1,7% đến 2,1% giá thành sản xuất.

Lĩnh vực sân khấu: Tiền bản quyền được linh hoạt chi trả theo khung lương cơ sở hoặc tính theo tỷ lệ % doanh thu từ việc bán vé, quảng cáo. Với phương thức tính theo doanh thu, biên kịch sân khấu được hưởng 4,20% đến 6,00%, đạo diễn hưởng 3,50% đến 5,00%, nhạc sĩ hưởng 1,40% đến 2,00% tổng doanh thu cuộc biểu diễn.

Khuyến khích sáng tạo đề tài trẻ em, dân tộc thiểu số lên đến 30%

Một chính sách nhân văn nổi bật khác là quy định về "Tiền bản quyền khuyến khích". Đây là khoản tiền trả thêm nhằm tôn vinh các tác giả thực hiện đề tài về trẻ em, dân tộc thiểu số hoặc loại hình nghệ thuật truyền thống.

Theo đó, các chức danh sáng tạo phim điện ảnh về đề tài trẻ em, dân tộc thiểu số sẽ được hưởng thêm từ 5% đến 10% mức tiền bản quyền thông thường. Trong nghệ thuật biểu diễn truyền thống (như tuồng, chèo, cải lương, múa rối...) hoặc nhạc giao hưởng, xiếc, mức khuyến khích này lên tới 15%.

Trong lĩnh vực xuất bản, sách thuộc đề tài khuyến khích được nhận thêm từ 10% đến 30% tỷ lệ tiền bản quyền.

Đáng chú ý, nếu tác phẩm mà Nhà nước làm đại diện chủ sở hữu được khai thác thương mại hiệu quả và mang lại lợi nhuận, tác giả và các chức danh sáng tạo liên quan sẽ được chia thêm tiền khuyến khích theo thỏa thuận đóng góp, tổng số tiền không quá 10% lợi nhuận thu được.

Nghị định 287/2026/NĐ-CP ban hành ngày 17.7.2026 và chính thức có hiệu lực từ ngày 1.9.2026. Văn bản này sẽ thay thế hoàn toàn Nghị định 18/2014/NĐ-CP (về nhuận bút báo chí, xuất bản) và Nghị định 21/2015/NĐ-CP (về nhuận bút điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, sân khấu).

Sự thay đổi này được kỳ vọng sẽ giải quyết dứt điểm các vướng mắc về lợi ích kinh tế, giúp các nghệ sĩ và đơn vị sáng tạo yên tâm cống hiến, từ đó thúc đẩy nền công nghiệp văn hóa phát triển chuyên nghiệp.