Từ 'biết tiếng Anh' đến 'dùng được tiếng Anh'

Một người có thể nhớ nhiều từ vựng tiếng Anh nhưng không biết diễn đạt một câu đơn giản. Có thể làm tốt bài tập ngữ pháp nhưng lúng túng khi nghe một người nước ngoài hỏi đường. Có thể đạt điểm cao trong một kỳ thi nhưng chưa chắc đã đủ tự tin để giới thiệu về quê hương, công việc hay những nét văn hóa của chính nơi mình đang sống.

Nguyên nhân không chỉ nằm ở phương pháp dạy học. Một phần quan trọng là người học thiếu môi trường thực hành. Ngôn ngữ suy cho cùng là một kỹ năng và kỹ năng này không thể chỉ được hình thành bằng việc ghi nhớ. Người học phải được nghe, được nói, được thử, được sai, được sửa và được lặp lại trong những tình huống gần gũi với đời sống. Vì vậy, bên cạnh việc nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Anh trong nhà trường, cần đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh.

ảnh: Đào Ngọc Thạch

Học tiếng Anh đừng bắt đầu bằng áp lực thi cử

Khi nói đến việc học ngoại ngữ, đôi khi chúng ta quá chú trọng đến điểm số, chứng chỉ và những chuẩn đầu ra. Những yếu tố này cần thiết, nhưng nếu chỉ nhìn tiếng Anh dưới góc độ thi cử thì rất dễ làm mất đi bản chất của một ngôn ngữ sống. 

Với cộng đồng, đặc biệt là những người mới bắt đầu, điều quan trọng trước hết không phải là họ biết bao nhiêu từ hay đạt trình độ nào, mà là họ có dám sử dụng tiếng Anh hay không. Một câu chào đơn giản, một câu chỉ đường với du khách nước ngoài hay giới thiệu món ăn quê hương trong hoạt động mua bán, phục vụ khách hàng. Những điều tưởng như rất nhỏ ấy lại có thể trở thành những viên gạch đầu tiên xây dựng sự tự tin.

Các câu lạc bộ tiếng Anh, hoạt động giao lưu, những nhóm thực hành theo nghề nghiệp, các chương trình tình nguyện, hoạt động du lịch cộng đồng hay những nền tảng học tập trực tuyến đều có thể trở thành môi trường để ngôn ngữ được sử dụng một cách tự nhiên. 

Nhà trường không thể đứng một mình

Định hướng đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là một bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, nhà trường không thể một mình tạo ra toàn bộ hệ sinh thái ngôn ngữ. Một học sinh có thể được học tiếng Anh trong trường nhiều giờ mỗi tuần, nhưng nếu bước ra khỏi cổng trường lại không có bất kỳ cơ hội nào để sử dụng thì khả năng giao tiếp sẽ khó phát triển toàn diện. Ngược lại, nếu nhà trường và cộng đồng cùng tạo ra môi trường sử dụng tiếng Anh, những gì học sinh được học sẽ có cơ hội được vận dụng ngay vào thực tế. 

Đó có thể là một câu lạc bộ giao tiếp, một ngày hội văn hóa quốc tế, một cuộc trò chuyện trực tuyến với học sinh nước ngoài hay một hoạt động trải nghiệm mà học sinh phải sử dụng tiếng Anh để hoàn thành nhiệm vụ. Khi ấy, tiếng Anh không còn nằm trên trang giấy mà trở thành công cụ để giải quyết một vấn đề thực tế. Đây cũng phù hợp với tinh thần của Đề án quốc gia, trong đó nhấn mạnh việc tạo môi trường thuận lợi để tiếng Anh được sử dụng trong giao tiếp, hoạt động giáo dục và dạy học; đồng thời có lộ trình phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa phương, từng vùng miền.

ảnh: Thúy Hằng

Đừng biến tiếng Anh thành một cuộc chạy đua

Trong quá trình triển khai, có lẽ điều cần tránh nhất là biến mục tiêu lớn thành một cuộc chạy đua về số lượng, Chẳng hạn như: Bao nhiêu chứng chỉ? Bao nhiêu người đạt chuẩn? Bao nhiêu tiết học?… 

Những con số có thể giúp đo lường kết quả, nhưng không thể phản ánh đầy đủ một cộng đồng có thực sự sử dụng tiếng Anh hay chưa. Một câu lạc bộ có thể có rất nhiều thành viên nhưng nếu mọi người chỉ đến để nghe giảng thì chưa chắc đã tạo ra môi trường giao tiếp. Một học sinh có thể đạt điểm cao nhưng nếu không dám nói thì năng lực sử dụng ngôn ngữ vẫn chưa hoàn chỉnh. Vì vậy, bên cạnh định lượng, cần quan tâm đến chất lượng trải nghiệm và mức độ sử dụng thực tế. Mục tiêu cuối cùng không phải là tạo ra thật nhiều người "học tiếng Anh", mà là tạo ra ngày càng nhiều người dám sử dụng tiếng Anh.

Đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường chắc chắn không phải một công việc có thể hoàn thành trong thời gian ngắn. Đề án hiện hành được xây dựng cho giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045, cho thấy đây là một quá trình dài hạn. Sẽ có những khó khăn về đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, học liệu, phương pháp giảng dạy, điều kiện kinh tế - xã hội và sự khác biệt giữa các địa phương. Chính vì vậy, cần có lộ trình, cần thí điểm, đánh giá, lắng nghe và điều chỉnh. Quan trọng hơn cả là phải tạo được sự đồng thuận. Không thể ép một cộng đồng yêu thích ngoại ngữ bằng mệnh lệnh hành chính nhưng có thể tạo ra những môi trường khiến người học nhận ra rằng tiếng Anh hữu ích, gần gũi và thú vị.