Từ dự án sinh viên đến giải pháp giúp bệnh nhân 'nhìn thấy' bệnh lý thị giác

Trong thực tế khám chữa bệnh nhãn khoa, nhiều bác sĩ thường gặp một nghịch lý, dù đã được giải thích đầy đủ về tình trạng bệnh, không ít bệnh nhân vẫn khó hình dung việc suy giảm thị lực sẽ ảnh hưởng thế nào đến sinh hoạt hằng ngày. Những khái niệm chuyên môn như độ cận, độ viễn hay mức độ đục thủy tinh thể đôi khi trở nên trừu tượng, khiến người bệnh chần chừ hoặc thiếu tự tin khi quyết định điều trị.

Công nghệ AI tái hiện cơ chế thị giác của mắt người

Xuất phát từ thực tế nêu trên, nhóm 6 sinh viên gồm: Nguyễn Hữu Lượng, Cao Tấn Lộc, Phan Thành Hưng, Bùi Trung Kiên, Đoàn Hoài Ánh Dương và Lê Lý Đức đã phát triển nền tảng mô phỏng thị giác ứng dụng trí tuệ nhân tạo (VISTA).

ẢNH: NVCC

Ngoài nghe bác sĩ tư vấn, người bệnh có thể "nhìn thấy" tình trạng thị lực của mình thông qua các kịch bản quen thuộc trong đời sống, như: Hệ thống cho phép trải nghiệm cảm giác lái xe ban đêm khi thị lực suy giảm; đọc chữ nhỏ trong điều kiện ánh sáng yếu; quan sát môi trường xung quanh khi mắc các tật khúc xạ. Việc chuyển đổi dữ liệu y khoa thành trải nghiệm trực quan giúp người bệnh hiểu rõ hơn tác động của bệnh lý đối với cuộc sống.

Về mặt kỹ thuật, VISTA là sự kết hợp giữa các công nghệ của lĩnh vực Computer Vision và Deep Learning. Hệ thống xử lý trực tiếp từng khung hình video theo thời gian thực nhằm mô phỏng cách ánh sáng được tiếp nhận và xử lý trong mắt người.

Đối với các tật khúc xạ như cận thị hoặc viễn thị, thuật toán sử dụng tham số diop để giả lập mức độ mờ của vùng nhìn theo từng cấp độ. Trong khi đó, với bệnh lý đục thủy tinh thể, AI điều chỉnh độ tương phản, giảm độ bão hòa màu sắc nhằm tái hiện cảm giác mờ đục thường gặp trong lâm sàng.

Một điểm đáng chú ý khác nằm ở phiên bản web của VISTA. Nền tảng sử dụng thuật toán nhận diện khuôn mặt để ước lượng khoảng cách giữa người dùng và màn hình, từ đó điều chỉnh hiển thị nhằm đảm bảo độ chính xác tương tự các bảng đo thị lực tiêu chuẩn trong phòng khám.

Từ ý tưởng học thuật đến ứng dụng thực tế vào bệnh nhân

Sau khi nhận học bổng khởi nghiệp trị giá 50 triệu đồng, nhóm sinh viên nói trên thuộc Trường ĐH FPT Cần Thơ đã hợp tác với các chuyên gia nhãn khoa để hiệu chỉnh thông số mô phỏng sao cho sát với thực tế lâm sàng.

ẢNH: NVCC

Một hướng phát triển đáng chú ý của VISTA là mô hình Studio Care, không gian trải nghiệm thị giác tích hợp ngay tại bệnh viện. Tại đây, bệnh nhân có thể trực tiếp trải nghiệm các kịch bản đời thực như lái xe ban đêm, đọc chữ nhỏ hoặc quan sát trong điều kiện ánh sáng yếu. Hệ thống AI sẽ cá nhân hóa trải nghiệm theo hồ sơ thị lực của từng người, cho phép so sánh giữa 3 kịch bản: tình trạng hiện tại, nếu không điều trị và sau khi can thiệp.

Ngày 2.2.2026, giải pháp VISTA chính thức được ký kết và bàn giao cho Bệnh viện Mắt VISI Sóc Trăng, đánh dấu bước chuyển từ dự án sinh viên sang công cụ hỗ trợ truyền thông y khoa trong thực tế. Giai đoạn tiếp theo, nhóm dự kiến mở rộng khả năng mô phỏng của VISTA sang các bệnh lý phức tạp hơn như glôcôm hay thoái hóa điểm vàng, những bệnh có thể gây suy giảm thị lực nghiêm trọng nếu không được phát hiện sớm.

Bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Hữu Đức, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Mắt VISI Sóc Trăng, chia sẻ: "Tôi đánh giá cao khả năng trực quan hóa các tật khúc xạ của VISTA. Trong thực tế lâm sàng, nhiều bệnh nhân gặp khó khăn khi hình dung mức độ suy giảm thị lực của mình chỉ qua lời giải thích. Việc được trải nghiệm cảm giác nhìn mờ, loạn hay giảm tương phản giúp họ hiểu rõ vấn đề hơn, từ đó tăng sự hợp tác trong tư vấn và nâng cao mức độ tin tưởng đối với phác đồ điều trị".