Từ vụ VioEdu: Khi người lớn cũng thỏa hiệp với gian lận

Một bài thi không bắt buộc trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, tuy nhiên tạo sân chơi thú vị, tạo thử thách chinh phục, có xếp hạng giải thưởng nên VioEdu cùng nhiều cuộc thi trên internet khác như Trạng nguyên tiếng Việt, Trạng nguyên toàn tài, IOE (Internet Olympiads of English), Sân chơi toán học Việt Nam (VNMF)... được đông đảo học sinh ở nhiều trường học ở nhiều tỉnh thành hưởng ứng.

Thế nhưng, nếu thật sự để cuộc thi tham gia trên tinh thần tự nguyện, không gia tăng áp lực lên đội ngũ giáo viên chủ nhiệm khi phải "vận động" học sinh tham gia (có nơi giáo viên vận động được ít em thi, còn bị trừ điểm thi đua, ảnh hưởng tới tiền thu nhập tăng thêm), đồng thời để học sinh thi đấu trung thực, tự lực làm bài, thì mọi thứ đều tốt đẹp đúng theo mục tiêu ban đầu đề ra.

ẢNH: BAN TỔ CHỨC CHỤP MÀN HÌNH

Song, nhiều người lớn không nghĩ như vậy. Câu chuyện vừa qua nhiều bài thi VioEdu ở một trường học bị phát hiện gian lận, camera trong phòng thi ghi lại được nhiều người lớn ngồi cạnh nhắc bài cho học sinh, có lẽ chỉ là "không may" bị phát giác. Thực tế, để vào tới bài thi được làm tập trung ở trường, trong các kỳ thi cấp trường, cấp phường/xã, thì học sinh phải vượt qua được các bài thi điều kiện (học sinh làm ở nhà, qua máy tính kết nối internet). Bao nhiêu em học sinh tự lực 100% làm hết các bài thi này?

Từ VioEdu, tới nhiều cuộc thi khác

Cháu gái tôi đi học về rất háo hức, kể được tham gia cuộc thi viết về tình yêu quê hương đất nước, nội dung tùy các em sáng tạo theo độ tuổi. Cháu ngồi cả tối, hì hục tìm ý tưởng, rồi viết nắn nót trên mặt giấy thi viết chữ đẹp, đem nộp cho cô giáo. Ngày hôm sau, đi học về, cháu buồn thiu. Hỏi lý do vì sao, cháu nói chắc bài cháu tự viết không được giải gì cả. Vì ra chơi, cháu thấy các bạn lớp bên cạnh được cô giáo lớp ấy phát sẵn cho bài cô đã viết cho, dặn tối về nhà chép, trình bày sao cho đẹp, rồi nộp lại.

Kết quả cuộc thi ấy chẳng còn quan trọng nữa rồi. Trong mắt đứa trẻ tiểu học, niềm tin với người lớn, với cô giáo lớp bên sụp đổ.

Tôi nhớ tới những hoạt động ngoại khóa ở trường, nơi tinh thần kết nối phụ huynh - nhà trường - học sinh được đề cao. Nhiều trường học tổ chức các hội thi bày mâm ngũ quả, trang trí lồng đèn... để phụ huynh, học sinh tham gia.

Thế nhưng để cho đẹp, cho nhanh, nhiều lớp kêu gọi phụ huynh cùng đóng tiền rồi thuê luôn người làm giúp, hoặc đặt sẵn những đồ đã được nghệ nhân cắt gọt, tỉa tót rất cầu kỳ vào trường rồi xếp vào bàn. Trẻ con, học sinh đứng bên cạnh chờ chụp hình cho có đủ thành phần.

Một phụ huynh từng phản ánh với PV Báo Thanh Niên, trong các hoạt động này, hoa ngoại, trái cây nhập khẩu, tất cả mọi thứ đều hoàn hảo, lung linh, chờ lúc chấm điểm giải nhất, nhì, ba. Vậy thì phụ huynh đang thi tự tay làm mâm cỗ đẹp, hay thi lớp nào có nhiều tiền để thuê người cắt gọt cầu kỳ nhất? Sự lãng phí không hề nhỏ khi những mâm cỗ đó có khi tới vài triệu đồng, nhưng đến khi "phá cỗ" chẳng ăn được bao nhiêu vì cắt tỉa, đính, dán phụ kiện cầu kỳ quá, sao ăn nổi!

ẢNH: T.N DÙNG AI

Cho đến thời điểm này, nhiều trường đại học công bố không tuyển thẳng học sinh đạt giải khoa học kỹ thuật trong mùa tuyển sinh 2026. Như tác giả Hồ Sỹ Anh đã phân tích trên Báo Thanh Niên, "một nguyên nhân khác, ít được nói công khai nhưng tồn tại trong thực tế, là sự nghi ngại về mức độ "thực chất" của một số đề tài. Có những trường hợp học sinh được hỗ trợ mạnh từ giảng viên ĐH, nhà khoa học; có đề tài được đầu tư thiết bị đắt tiền mà không phải trường nào cũng có điều kiện. Nếu thiếu cơ chế giám sát chặt chẽ, giải thưởng có thể phản ánh cả điều kiện và mạng lưới hỗ trợ, chứ không chỉ năng lực cá nhân. Đã từng có trường hợp Bộ GD-ĐT hủy kết quả và thu hồi giải nhất cuộc thi Nghiên cứu khoa học kỹ thuật cấp quốc gia. Vì thế, một số trường ĐH chọn cách an toàn: không tuyển thẳng, hoặc chỉ ưu tiên ở mức cộng điểm. Đó là cách họ tự bảo vệ uy tín đầu vào...".

Từ những cuộc thi nhỏ, hoạt động phong trào, cho tới những cuộc thi lớn cấp quốc gia, chúng ta đều thấy đâu đó bóng dáng của người lớn can thiệp quá đà. Từ sự "can thiệp quá đà" cho tới sự gian lận, ranh giới là bao xa?

Người lớn - thầy cô giáo, cha mẹ luôn khuyên các con phải trung thực, khiêm tốn, thật thà. Nhưng những gì chúng ta đang làm hôm nay, có mâu thuẫn những gì từng dạy các con? Hay những đứa trẻ buộc phải sớm trưởng thành để tự hiểu rằng có những sự thỏa hiệp với gian lận, buộc phải làm quen từ nhỏ?